مبدأ خيار را نواحى جنوبى آسيا ذکر کرده‌اند. در اين مناطق همچنان فرم‌هاى اوليه خيار که به‌صورت وحشى مى‌رويند و داراى ميوه‌هاى کوچک و تلخ مى‌باشند يافت مى‌شود. کاشت خيار در دنيا سابقه چند هزار ساله دارد.



گياه‌شناسى

خيار . Cucumis sativus L گياهى است يک‌ساله از خانواده Cucurbitaceae. خيار گياهى خزنده است که داراى برگ‌هاى نسبتاً کوچک به رنگ سبز روشن مى‌باشد، برگ‌ها داراى بريد‌گى‌هاى کم‌عمق بوده که آن را به پنج قسمت تقسيم مى‌کنند و قسمت وسطى آن نوک تيز است. ساقه خيار رونده و کرک‌دار بوده در مقطع زاويه‌دار مى‌باشد. در خيار گل‌هاى نر و ماده در روى يک بوته قرار دارند به‌عبارت ديگر خيار گياهى يک پايه است. تعداد گل‌هاى نر بيشتر از گل‌هاى ماده بوده و زودتر از آنها نيز ظاهر مى‌شوند. البته در خيارهاى نوع گلخانه‌اى فقط گل‌هاى ماده به‌وجود مى‌آيند يعنى ميوه‌هاى پارتنوکارپ هستند و احتياجى به تلقيح گل نمى‌باشد. در خيارهاى معمولى بايد گرده‌افشانى انجام گيرد و زنبور عسل نقش مهمى در تلقيح آن خواهد داشت.ميوه در بعضى از انواع و ارقام خيار تلخ مى‌باشد. کاشت خيار را مستقيماً در زمين اصلى مى‌کارند. زمان کاشت موقعى است که خطر سرما و بارندگى‌هاى شديد برطرف شده باشد و درجه حرارت لازم وجود داشته باشد. در تهيه زمين بايد دقت لازم را به‌عمل آورد و به موقع در پائيز يا بهار نسبت به شخم و ديسک آن اقدام نمود. برداشت برداشت خيار در هفته ۲ الى ۳ بار صورت مى‌گيرد. اگر ديرتر برداشت شود ميوه‌ها بيش از حد بزرگ شده و علاوه بر اينکه بازار پسندى خود را از دست مى‌دهد، اين امر باعث مى‌شود که از مقدار باردهى نيز کاسته گردد. هر چه ميوه‌ها زودتر برداشت شوند تشکيل ميوه‌هاى بعدى سريع‌تر و بيشتر صورت مى‌گيرد. و همچنين از مقدار ميوه‌هاى نامرغوب و دِفُرمه کاسته مى‌شود. البته برداشت متوالى به نيروى کارگر زياد احتياج دارد. در سال‌هاى اخير از ماشين‌هاى برداشت خيار استفاده مى‌شود. به‌وسيله اين ماشين‌ها مى‌توان مزارع خيار را در چند مرحله برداشت کرد.ي

خيار گياه بومي هندوستان است و از آنجا به نقاط ديگر جهان راه يافته است . حدود بيست قرن قبل از ميلاد مسيح مصريان قديم از آن استفاده مي كرده اند .

ايالت فلوريدا مهمترين توليد كننده خيار در آمريكا است و حدود يك سو م خيار كل آمريكا را توليد مي كند .

خيار گياهي است علفي و يكساله داراي ساقه خزنده وپ وشيده از خارهاي نازك و خشن است . برگهاي آن بزرگ و داراي زاويه و دندانه دار است . گلهاي آن زرد رنگ كه به دو صورت نر و ماده روي يك پايه قرار دارند ميوه آن سبز رنگ و بسته به نوع و نژادهاي مختلف ممكن است كوچك و يا دراز باشد .

تركيبات شيميايي:

خيار داراي ساپونين و آنزيم هاي مختلفي مانند پروتئولي تيك و غيره و ويتامين ها و مواد معدني مختلف مي باشد .

در صد گرم خيار مواد زير موجود است .

انرژي 8 كالري

آب 95 گرم

پروتئين 0/6 گرم

مواد چربي 0/1 گرم

مواد نشاسته اي 2/5 گرم

فسفر 30 ميلي گرم

آهن 0/2 ميلي گرم

كلسيم 25 ميلي گرم

پتاسيم 160 ميلي گرم

ويتامين آ 250 واحد

سديم 6 ميلي گرم

ويتامين ب 1 0/03 ميلي گرم

ويتامين ب 2 0/04 ميلي گرم

ويتامين ب 3 0/2 ميلي گرم

ويتامين ث 7 ميلي گرم

خواص داروئي:
خيار از نظر طب قديم ايران سرد و تر است و خنك كننده بدن مي باشد و به هضم غذا كمك مي كند .

1)خيار حل كننده اورات و اسيد اوريك است بنابراين مرض نقرس را درمان مي كند .

2)خيار ادرار آور است .

3) خيار ادرار آور است .

4)خيار خون را تصفيه مي كند.

5)سوپ خيار حبس البول را از بين مي برد .

6)عصاره برگهاي له شده خيار ايجاد تهوع مي كند بنابراين در مسموميت ها و اختلالات دستگاه جهاز هاضمه مصرف مي شود .

7)خيار عطش را تسكين مي دهد .

8)خيار ملين است .

9)خيار را حلقه حلقه كرده و روي پوست صورت بگذاريد چين و چروكهاي صورت را از بين يم برد و صورت را جوان مي كند.

10)اگر پوست شما چرب است خيار را با آب مقطر بپزيد و با اين آب صورت خود را شستشو دهيد .

11)اگر مي خواهيد هميشه لطافت پوست خود را حفظ كنيد همه روزه از لوسيون زير استفاده كنيد :

يك خيار معمولي را با دو ليون آب بجوشانيد تا حجم آن يك ليوان شود سپس آنرا صاف كنيد و بگذاريد سرد شود بعد 50 گرم بادام خام و پوست كنده را آسياب كرده و با اين آب مخلوط كنيد و بهم بزنيد و با پارچه صاف كنيد و به محلول صاف شده 250 گرم الكل سفيد و يك گرم اسانس گل سرخ اضافه كنيد و كاملا هم بزنيد هر روز از اين لوسيون طبيعي به صورت خود بزنيد تا پوست شما هميشه جوان بماند .

طرز استفاده:
به مبحث نسخه پيچي گياهان دارويي براي بيماري مورد نظر مراجعه نماييد

مضرات :
اشخاصي كه ناراحتي معده دارند نبايد در مصرف خيار زياده روي كنند زيرا ممكن است باعث اختلال در دستگاه هضم گردد .

خيار نفاخ است چون سريعا در معده فاسد مي شود هميشه بايد آنرا قبل از غذا خورد كه به هضم غذا كمك كند . كسانيكه نمي توانند خيار را خوب هضم كنند بايد آنرا با نمك بخورند

توجه به مبدأ خيار، اين گياه به آب و گرماى زيادى احتياج دارد. خيار در تمام مراحل رشد نسبت به سرما و يخبندان حساس است. حتى درجه حرارت‌هاى بالاى صفر نيز به بوته خيار صدمه غيرقابل جبران خواهند زد. رشد و نمو خيار ابتدا در ۱۰ درجه بالاى صفر مى‌تواند شروع شود. حداقل درجه حرارت براى جوانه‌زدن بذر ۱۲ درجه سانتى‌گراد است. با توجه به خواسته‌هاى گرمائى خيار نيازهاى آبى خيار نيز بسيار زياد مى‌باشد. خاک مورد استفاده بايد قدرت نگهدارى آب را داشته باشد و همچنين از نفوذپذيرى و قابليت تهويه خوبى برخوردار باشد و خواسته‌هاى ريشه خيار را در اين مورد برآورده سازد. زمين‌هاى سبک که داراى موادآلى کافى باشند مناسب براى کاشت خيار مى‌باشند. داشت

کوددهى خیار

در تغذيه خيار لازم است به اين نکته توجه شود که خيار نسبت به نمک بسيار حساس مى‌باشد و اگر غلظت املاح زياد باشد رشد آن دچار وقفه خواهد شد. هر چه قدرت زمين در نگهدارى آب کمتر باشد حساسيت به نمک بيشتر خواهد محصول بهتر و بيشتر مى‌دهند. در کشت خيار احتياج به مواد غذائى معدنى و آلى کافى خواهد بود. علاوه بر آنچه که گفته شد خيار به کلر نيز خيلى حساس است و به‌همين جهت نبايد کود يا سموم دفع آفاتى که داراى کلر هستند به‌کار برد.

امراض مهم خيار

سفیدک - : معمولى‌ترين مرض خيار است، سفيدک روى برگ‌ها لکه‌هاى سفيد رنگ آردى به‌وجود مى‌آورد که اين لکه‌ها بعدها تمام سطح برگ را مى‌پوشانند و باعث مرگ برگ‌ها مى‌شوند.

- : مرض موزائيک نيز به‌وسيله ويروس موزائيک خيار به‌وجود مى‌آيد. مى‌تواند زيان‌هاى فراوانى به‌بار آورد، اثر اين بيمارى تمام سطح برگ چروکيده و پيچيده شده و بوته ميوه‌هاى خيلى کم و اغلب نامرغوب بوجود مى‌آورد. البته ممکن است تمام بوته‌هاى يک مزرعه آلوده به موزائيک نشوند. يک مبارزه مستقيم براى اين بيمارى وجود ندارد، بوته‌هاى بيمار را بايد به‌موقع از مزرعه خارج کرد مهم‌تر از آن اين است که با شته که ناقل ويروس است مبارزه کرد، همچنين از کشت خيار بعد از سيب‌زمينى بايد خوددارى شود. انتخاب زمان کشت خيار

قبل از هر اقدامی در مورد کشت خيار ابتدا بهتر است اطلاعاتی از قبيل آمار هواشناسی منطقه نظرات و تجربيات مهندسين کشاورزی و کشاورزان با تجربه و مهمترين مورد قيمت اين محصول در بازار کسب کرده و آنگاه زمان کشت را انتخاب نماييد زيرا زمان کشت در بهره برداری محصول تاثير مستقيم داشته و باعث بالا رفتن روحيه کار و تلاش می گردد. مثلا در مناطق جنوبی کشور زمان کشت از اوائل مهرماه شروع می شود و در خرداد ماه سال بعد برداشت محصول پايان می يابد. و در مناطق شمالی و مرکزی کشور که در آذر ماه و دی ماه دارای هوای ابری و سرد می باشند زمان کشت را به نحوی انتخاب می کنند که اين زمان يا آخر فصل برداشت و يا آغاز کشت باشد . به طور کلی زمان هايی که شرايط جوی نامساعد است بايد از دوره کشت حذف گردد و اگر چنين کاری صورت نگيرد و زمانهای نامساعد در ميان زمان برداشت قرار گيرد کشت با مشکلات عديده ای روبرو می شود.

انتخاب بذر خيار

بعد از انتخاب زمان کشت بايد بذر مناسب و خوبی انتخاب کنيم که بر اساس تقسيم بندی اقليم های مناسب صورت می گيرد.مثلا برای مناطق جنوبی که زمان کشت از اوائل مهرماه شروع می شود و تا آخر خرداد سال بعد می توان برداشت محصول داشت و يا مناطق شمالی و مرکزی که کار کشت از اوائل دی ماه شروع می شود بذرهای تک گل پيشنهاد می شود که دارای برگ های کوچک و مقاوم به سرما بوده و جهت دوره های طولانی مناسب می باشد ولی در اقليم های که دو فصل کشت دارند بهتر است از واريته های پرگل که محصول زيادي در زمان کوتاه دارنداستفاده گردد. شايان ذکر است که بسياری از کشاورزان بدون توجه به نوع واريته و زمان کشت آن و تنها به علت پر گل بودن آن اقدام به کشت در فصولی می نمايند که مناسب حال آن بذر نيست در نتيجه با مشکلاتی مواجه می شوند که برای آنها اندکی ناشناخته و غريب می نمايد.کشاورزانی که آشنايی با خواص واريته های مختلف ندارند اشتباه عمده ای را مرتکب می شوند و آن اين است که واريته های پر گلی را که برای فصول بهاره کشت نموده اند و محصول خوب و زيادی برداشت کرده اند مجددا برای کشت پائيزه انتخاب می کنند. با شروع فصل سرما و کوتاه شدن طول روز تعداد زيادی ميوه های کوچک در هر بوته مشاهده می کنند که به علت ريز ماندن ميوه ها بر روی ساقه محصولی برداشت نمی کنند و با تصوراتی که دارند کود و سم را به گياه تحميل می کنند در حالی که بذر های تک گل بوده و از آن ميوه کمتری مشاهده می کنند اما محصول بيشتری برداشت می شود

آفات تهديد جدي خيار گلخانه اي

گلخانه ها با ايجاد شرايط بسيار مناسب رشد محصولات به صورت مصنوعي براي اولين بار اين امكان را به وجود آورد ند كه محصولات مختلف را در تمام فصول به دست مصرف كننده برسانند

در چند دهه اخير تمركز جمعيت در شهرهاي بزرگي نظير تهران بازار مصرف بزرگي را براي محصولات كشاورزي فراهم كرده است. لذا زمين هاي كشاورزي، تا شعاع زيادي نسبت به اين مراكز براي رفع نيازهاي غذايي اين جمعيت اختصاص يافته است اما با گسترش جمعيت در شهرها به تدريج نياز به روش هاي جديدي كه توانايي توليد بالاتر و برداشت محصول خارج از فصل را داشته باشد، بيشتر آشكار مي شد لذا به تدريج گلخانه ها اين تحول عظيم را به وجود آوردند. گلخانه ها با ايجاد شرايط بسيار مناسب رشد محصولات به صورت مصنوعي براي اولين بار اين امكان را به وجود آورد ند كه محصولات مختلف را در تمام فصول به دست مصرف كننده برسانند.

از جمله محصولاتي كه با اين روش توليد شد خيار درختي بود كه براي كاشت و عرضه اين محصول به بازار گلخانه هاي متعددي در اطراف شهرهاي بزرگ از جمله تهران ساخته شدند. گلخانه ها با به وجود آوردن شرايط آب و هوايي مساعد مي توانند همزمان به تكثير آفت و بيماري هاي اين محصول نيز كمك كنند. در اين مقاله سعي مي شود حشراتي كه در محيط گلخانه روي محصول خيار خسارت وارد مي سازند، معرفي شوند تا گلخانه داران با شناخت بهتر اين حشرات را ه هاي مقابله با آنها را به طريق علمي به كار گيرند، زيرا بسيار ديده شده است كه يك گونه حشره توانسته به محصول گلخانه هاي زيادي خسارت هنگفتي وارد كند.

۱- شته ها (خانواده Aphididae)

شته ها از مهم ترين آفات گلخانه ها هستند كه تهديدي جدي براي خيار گلخانه اي محسوب مي شوند. در ابتداي چرخه زندگي اين حشرات ماده موسس قرار دارد. اين حشره ماده مي تواند چندين نسل را بدون جفت گيري به وجود آورد. پس از گذشت مدتي تعداد شته ها به ميزان زيادي افزايش مي يابد. در اين بين حشرات بالداري به وجود آمده اند كه مي توانند با پرواز تمام گلخانه يا حتي گلخانه هاي ديگر را نيز به تصرف خود در آورند. اما شته ها چگونه به گياه خسارت وارد مي كنند؟ اين حشرات شيره گياه را مي مكند و هنگامي كه تعداد زيادي شته اين عمل را انجام دهند گياه به تدريج ضعيف مي شود و توانايي رشد آن هم كم مي شود كه اين پديده مستقيماً روي ميزان محصول به دست آمده اثر مي گذارد. از طرف ديگر شته با انتقال عوامل بيماري زاي گياهي و نيز ترشح ماده اي چسبناك از انتهاي بدن خود به نام عسلك كه محيط مناسبي براي رشد انواع قارچ ها فراهم مي آورد نيز به گياه آسيب وارد مي كند. عسلك ترشح شده مورچه ها را نيز به سوي خود جلب مي كند و باعث مي شود كه مورچه ها گاهي خود، تخم شته ها را به گلخانه وارد كنند تا بعد از تكثير شته، مورچه از شيره آن استفاده كند. لذا در بعضي موارد از شته ها به عنوان گاو مورچه ها نام برده مي شود چرا كه مورچه ها عسلك شته ها را مي دوشند و به مصرف تغذيه خود مي رسانند. براي مبارزه با شته ها يكي از مهم ترين راه ها مبارزه با مورچه ها است. از طرف ديگر مبارزه با علف هاي هرز محيط گلخانه كه مي توانند به عنوان پناهگاهي براي شته ها به شمار روند، استفاده از كفشدوزك هفت نقطه اي كه از شته ها تغذيه مي كنند و نيز به كار گيري نوارهاي زردرنگ چسبنده كه اين حشرات را به خود جلب مي كنند و پس از نشستن حشره روي آن به آن چسبيده و نابود مي شوند، موثر خواهند بود. به عنوان آخرين راه مبارزه با شته ها و ديگر آفات گلخانه ها از سموم شيميايي نيز استفاده مي شود.

۲- [سفيدبالک‌ها] (خانواده Aleurodidae)

در ابتدا بايد يادآور شد كه مگس هاي سفيد اصلاً مگس نيستند ولي به اين نام شهرت دارند. اين حشرات خرطوم نسبتاً بلندي دارند و مانند شته ها مي توانند از شيره گياه تغذيه كنند و از اين طريق و نيز از طريق انتقال عوامل بيماري زاي گياهي خسارت خود را به خيار گلخانه اي وارد كنند. اين مگس هاي سفيد داراي گردسفيدي روي بال هاي خود هستند و به اين دليل است كه سفيد به نظر مي رسند. حشراتي كه از تخم به وجود مي آيند و پوره سن اول ناميده مي شوند متحركند. اين مرحله به راحتي امكان گسترش اين آفت را فراهم مي كند زيرا به دليل سبكي به راحتي به وسيله باد و عوامل ديگر جا به جا شده و سبب گسترش حشره در گلخانه ها مي شوند. پوره هاي سنين بعدي ثابت هستند و پس از مدتي به حشره اي بدون بال تبديل مي شوند كه بال نيز

در مراحل بعد ظاهر مي شود. مبارزه با اين آفت با استفاده از قارچ هاي حشره كش مثل مايكوتال و يا استفاده از زنبور پارازيت Encarsia formosa و نيز گونه هاي مشابه انجام مي گيرد.

۳- تريپس ها (راسته [پاحباب‌داران] Thysanoptera)

حشرات كوچكي هستند كه برخي بالدار و برخي بدون بال هستند به اين راسته از حشرات به دليل داشتن ريشك هايي در روي بال «بال ريشكداران» گفته مي شود. پنجه پاي تريپ ها به جاي ناخن، بادكش دارد كه براي چسبيدن به گياه به كار مي رود. اين حشرات نيز از شيره گياهان و از جمله خيار گلخانه اي تغذيه مي كنند. البته معمولاً خسارت چندان بالايي به جاي نمي گذارند مگر در مواردي كه تعداد آنها در گلخانه بسيار زياد شود.

گاهي در روي گياه خيار گونه هايي از پروانه هاي خانواده Lyonetidoe كه پروانه ها يا شب پره هاي مينوز ناميده مي شوند هم فعاليت مي كنند تخم هاي اين پروانه ها اغلب در سطح زيرين برگ گذارده مي شود و لارو خارج شده از آن وارد بافت داخلي برگ شده و تغذيه مي كند. به تدريج با ادامه تغذيه اين حشره اشكالي در برگ به وجود مي آيد كه در حقيقت مسير حركت و تغذيه حشره درون برگ را نشان مي دهد

نحوه کشت خيار


پس از انتخاب بذر بايد فکر نحوه کشت باشيم به طور کلی در مقابل ما دو راه برای کشت بذر قرار دارد. يکی کشت مستقيم و کشت به صورت خزانه که از اين دو راه به خاطر صرفه جويی در استفاده از امکانات گلخانه ای و مراقبت بيشتر و بهتر تا جوانه زدن٬ بهتر است از کشت در خزانه بهره گيری کرد. برای کشت مستقيم زمين بايد رطوبت کافی داشته و به اصطلاح گاورو باشد و بهتر است زير و روی بذر به مقدار مورد نياز بيته موس ريخته شود. بهترين خاک برای کشت در گلدانهای نشاء ماده ای طبيعی به نام بيته موس می باشد که در بازار انواع خارجی و ايرانی آن يافت می شود.اگر محل قرار گرفتن سينی نشاء دارای ۳۰ درجه سانتی گراد حرارت بوده و نور و رطوبت کافی وجود داشته باشد پس از ۵ تا ۷ روز بذر جوانه می زند و چنانچه شرايط مناسب نبوده و عوامل نور و گرما و رطوبت به صورت دلخواه نباشد اولا در زمان جوانه زنی تاخير ايجاد می شود و ثانيا در جريان رشد گياه نيز اختلالاتی پديدار خواهد شد. توصيه می شود اين نوع بذرها را به علت گرانی آنها ۲۴ ساعت قبل از کاشت در زمين و يا گلدان در يک پارچه نخی و يا پنبه ای در دمای ۳۰ درجه سانتی گراد نگهداری کرد. بايد دقت کرد قبل از اين کار بذرها ابتدا در آب ولرم خيسانده شوند از طرفی بايد مراقبت های لازم را به عمل آورد تا گياه جوان بدون آفت و بيماری به زمين منتقل شود.

انتقال نشاء خيار

وقتی بذرها سبز شدند و رشد کافی نمودند بايد آنها را به زمين گلخانه منتقل کنيم.بدين منظور حفره هايی که با فاصله معين و بر اساس تراکم بوته در متر مربع محاسبه شده است بر روی بسترها تعبيه می کنيم که دقيقا به اندازه حجم خاک گلدانهای سينی نشاءمی باشد. آنگاه با احتياط کامل نشاء را همراه با خاک گلدان از گلدانها جدا کرده و در حفره ها قرار می دهيم.در اينجا بايد مراقب باشيم تا به ريشه ها آسيبی وارد نيايد. بعد از انتقال نشاء به زمين آبياری را شروع می کنيم . به ياد داشته باشيم مدت قرار گرفتن نشاء در گلدان نبايد از حد معمول تجاوز کند زيرا در اين صورت است که ريشه به علت حجم کم خاک دچار مشکل شده و از رشد طبيعی باز می ماند و در نتيجه گياه از ابتدا ضعيف خواهد بود و پس از آن هم رشد درستی نخواهد داشت.

تراکم بوته های خيار

به منظور دستيابی به بيشترين برداشت محصول از متر مربع تراکم بوته ها حائز اهميت است.بعضی از کشاورزان و گلخانه داران بر اين باورند که اگر تعداد بوته در واحد سطح بيشتر باشد محصول بيشتری می توانند برداشت کنند.بر اساس تجارب بدست آمده در گلخانه های خاکی برای واريته های موجود تراکمی برابر با ۷/۱ تا ۳ بوته٬ بنابر تجربه شخصی فصل کاشت و نوع واريته از نظر کوچکی و بزرگی برگ در نظر می گيرند که در اين مورد می توان از کشاورزان با تجربه و کارشناسان مربوطه کمک گرفت. ناگفته نماند که اين کار دلايل فنی و مهمی دارد که از جمله می توان ميزان نوردهی و جذب مواد مغذی خاک در فصول سرد را نام برد.پس به خاطر اينکه بوته ها از نور کافی برخوردار بوده و رشد مناسبی داشته باشند بايد به گونه ای کاشت شوند که به روی يک ديگر کمتر سايه بياندازند و به عبارتی ديگر موجب جلوگيری از تابش نور کافی به گياه نشوند از طرفی در فصول سرد ميزان غذا رسانی خاک به ريشه کمتر می شود و اگر تراکم هم در چنين وضعيتی زياد باشد طبيعی است که به ريشه مواد کافی نخواهد رسيد

آبياری اوليه خيار

برای آبياری گلخانه بهتر است از سيستم تحت فشار به صورت قطره ای استفاده کنيم.در اين روش که بهترين نوع آن استفاده از نوارهای آبياری است که از حدر رفتن آب جلوگيری می کند. بر اساس برنامه ای منظم به آبياری گياه خواهيم پرداخت زيرا آبياری به صورت سنتی ضمن بالا بردن مصرف آب و همچنين رطوبت گلخانه مواد غذايی در خاک را شسته و دسترسی ريشه را به اين مواد کم کرده.شايان ذکر است که آبياری گياه بر اساس سن گياه بافت خاک و زمان مصرف متفاوت است. برای مثال می توان گفت که خاک در زمستان به آب کمتری نيازمند است تا در فصل تابستان ولی در هر صورت بايد به طور يکنواخت و دوره های منظم آبياری کرد و مسلما در خاک های سبک مقدار آبياری کمتر و فاصله زمانی بين آن نيز کمتر خواهد بود. توصيه می شود در هنگام آبياری زمين را برای مدت طولانی به حالت اشباع قرار ندهيم و حتما رطوبت ۲۵ درصدی را در فاصله دو آبياری رعايت نماييد به عبارت ديگر برای تناوب آبياری٬ زمانی اقدام به آبياری نماييد که رطوبت خاک به ۲۵٪ رسيده باشد ضمنا اين را هم بدانيد که گياه خيار در زمانی که به گلدهی می رسد نياز بيشتری به آب دارد.

برخی از کشاورزان معتقدند بعد از اينکه گياه جوان ۴ برگ حقيقی خود را کامل کرد بايد يک دوره تشنگی به گياه داد.چون اعتقاد دارند ريشه گياه در حالت تشنگی به طور طبيعی به دنبال يافتن آب به عمق خاک نفوذ می کند و اين حرکت ريشه باعث افزايش حجم ريشه می شود. به هر حال گياه پس از دوره تشنگی و آبياری پس از آن رشد سريعی خواهد داشت. در زمان رشد بوته بايد نخهای گلخانه را آماده کرده و بر فراز بوته ها به سيم های مهار در فضای سقف گلخانه متصل نمود تا در هنگام رشد سريع بوته ها به طور منظم به دور نخ ها بسته شود برای بستن بوته ها به دور نخ ها روش های مختلفی وجود دارد می توان پائين نخ ها را به سيم مهار در پائين گياه بست و يا اينکه نخ اضافه را به دور قرقره های سيمی پيچانده و بر روی سيم مهار قرار داد و يا اينکه به وسيله کلیپس های مخصوص که به اندازه قطر ساقه گياه است و به انتهای نخ ها بسته می شود ارتباط ساقه و نخ را بدون گره زدن به گياه برقرار نمود شايان ذکر است که نبايد در مرحله نخ کشی بی توجهی نمود زيرا غفلت در اين کار باعث شکستن ساقه گياه می شود و سبب آسيب جدی به گياه خواهد شد

آبیاری خيار

آبياری گلخانه برای خاک های سبک می تواند به روش نشتی باشد يعنی با ايجاد جوی و پشته آبياری صورت می گيرد. در صورت استفاده از سيستم های قطره ای که با لوله های مخصوص صورت می گيرد نيازمند يک محاسبه دقيق هستيم زيرا معمولا وسط خط لوله از فشار آب کمتری برخوردار است و به اين علت آبياری به صورت يکنواخت انجام نمی شود.آبياری قطره ای بايد به صورتی باشد که پيازرطوبتی بين دو قطره چکان به يکديگر متصل شود . همانطور که می دانيد روزانه مقدار معينی اب زمين تبخير می شود که بايد در موقع مناسب تامين گردد.در صورتی که نسبت به آب يک منطقه مشکوک باشيم با آزمايش آب تصميم نهايی را اتخاذ می کنيم مقادير مجاز Ec در آب براساس ميلی موس تامين می شود Ec کمتر از ۱ بسيار خوب Ec بين ۱ تا۲ مناسب و Ec ۲ تا ۳ کمی زياد Ec ۳ تا ۴ زياد و Ec بالاتر از ۴ بسيار زياد غير قابل قبول می باشد.

هرس اولیه خيار

در بته خيار تا زمانی که ارتفاع گياه به ۳۰ سانتی متر نرسيده هيچگونه هرسی را انجام نمی دهيم . اما پس از اينکه بوته به ارتفاع ۳۰ سانتی متری رسيد شاخه های فرعی و ميوه و گلهای آن را به تدريج حذف می کنيم. با اين کار به گياه اجازه می دهيم که تمام انرژی توليدی توسط گياه صرف رشد ساقه و برگهای اوليه شود و بدين وسيله گياه قوی و شاداب باشد از ارتفاع ۳۰ سانتی متر به بعد شاخه های فرعی را حذف کنيم ولی با توجه به فصل کاشت و نظر برخی کارشناسان و کشاورزان با سابقه برخی به شاخه های فرعی اجازه می دهند رشد نمايند و بر اساس واريته و فصل کاشت طول شاخه های فرعی را تنظيم می کنند. قابل ذکر است که در فصل بهار جوانه انتهايی شاخه های فرعی را بعد از ظهور برگ پنجم حذف می کنند به ياد داشته باشيد که هرس اوليه گياه تاثير مستقيم و بسيار خوبی در رشد و بار دهی بوته خواهد داشت البته مشروط بر اينکه به طور صحيح و اصولی انجام گيرد.

پائین کشی بوته های خيار

زمانی که بوته ها به سقف مفيد گلخانه می رسند بايد پائين کشيده شوند.نکته ای که در اين دوره حائز اهميت است هرس برگهای فرسوده تر و پير تر در طول دوره برداشت است.به طوری که هنگام پائين کشيدن بوته برگهای پائينی ضمن اينکه عمر خود را سپری کرده اند تعداد کمی نيز برای هرس کردن باقی مانده باشد. بايد همواره به ياد داشته باشيد که هرس برگهای فرسوده در هر نوبت نبايد بيش از ۳ برگ در بوته باشد و حداقل ۱۸ تا ۲۵ برگ روی بوته باقی بماند. هرس برگ های فرسوده بايد در طول دوره و به تناوب انجام گيرد که در هنگام پائين کشی مشکلی پيش نيايد و ضمنا متوجه باشيم برگهايی که هرس می کنيم نبايد از تعداد برگهای توليد شده بيش تر باشد. به هر حال بعد از هرس برگ هاي مسن تر و رسيدن بوته به سقف٬ ۳ روش برای هرس بوته خيار مرسوم است. اول اينکه با حذف برگهای پائينی و شل کردن نخ ها از قرقره که به سيم مهار متصل است ساقه را به صورت گرد در روی زمين قرار داده البته گاهی ساقه ها به جای اينکه روی زمين قرار گيرند بر روی شاسی های مخصوصی که با فاصله ۵۰ سانتی متر تعبيه شده اند قرار می گيرند. زمانی که بوته به انتها می رسد به دو شاخه فرعی اجازه می دهیم که رشد خود را ادامه دهند و دوباره به سمت پائین حرکت کنند.این دو شاخه فرعی را مانند شاخه های اصلی در نظر می گيريم و پس از رشد اين شاخه ها جوانه ای انتهايی شاخه اصلی را حذف مي کنيم و سوم اگر در پايان فصل کشت با فرا رسيدن هوای گرم مصادف باشد می توان به جای پائين کشيدن بوته ها آن را بر روی سيم ها انداخته تا مانند سايبانی در گلخانه عمل کند در اين حالت بايد کاملا مراقب بود که بوته ها در موقع خم شدن شکسته نشوند و بعد ها دچار ضايعات و بيماری نگردند.

برداشت محصول خيار

از مواردی که بايد در انجام آن دقت بسياری کرد تا آسيبی به گياه وارد نشود نحوه چيدن خيار از بوته است که به دلايلی با اهميت است شيوه اصولی و صحيح چيدن خيار از بوته اين است که آن را به سمت بالا کشيده تا بدين وسيله از ساقه جدا شود اين عمل باعث می شود که بقايا يا دنباله ميوه بر روی ساقه باقی نماند زیرا باقی ماندن این قسمت بر روی ساقه باعث پوسيدگی ساقه می شود و از طرفی دنباله ميوه علاوه بر اينکه وزن ميوه را سنگين تر می کند باعث جلوگيری از نرم شدن سريع ميوه هم می شود امروزه در اکثر گلخانه ها ديده می شود که خيار را به وسيله قيچی از شاخه جدا می کنند اين کار زمانی می تواند مشکل آفرين باشد که قيچی آلوده به بيماریهای قارچی و ويروسی خاصی باشد. در اين حالت امکان انتقال بيماری از يک بوته به بوته ديگر زياد است. بد نيست بدانيد به تازگی دستگاهی اختراع شده است که به وسيله اشعه می تواند ميوه را از ساقه جدا کند.ولی تا زمانی که دسترسی به اين وسائل امکان پذير باشد بهتر است حتاالمقدور ميوه با دستکش چيده شود ضمنا از ابزارهایی استفاده کنيد که اطمينان داشته باشيد آلوده نيستند.

 

سفیدک دروغین (کاذب)
بیماری سرخی

1)                       عامل بیماری :

 قارچ                  pseudoperonospora cubensis

2) علایم :

 در سطح بالای برگ لکه های روغنی و زاویه دار زرد و قهوه ای به قطر 1تا2 سانتی متر

 در اثر پیشرفت بیماری در زیر برگ نیز لکه های ارغوانی یا بنفش ایجاد می شود

 حاشیه برگ ها خشک شده و به سمت بالا می رود.

شرایط ایجاد بیماری :

در آب و هوای گرم و مرطوب

در صورت وجود آب روی شاخ و برگ توسط مه، شبنم و...

تحت تنش دما ( روز های گرم و شب های سرد )

رطوبت بالا (95 درصد)به مدت طولانی

فقر عناصر غذایی ( پتاس،روی،مس و منیزیم)

در گلخانه ها با پوشش پلاستیکی بسیار شایع است.

4)     کنترل بیماری:

ایجاد تهویه مناسب جهت کاهش رطوبت و دما

وجود تشتک آهک یا اسفنج آغشته به آهک در ورودی گلخانه جهت ضد عفونی

هرس برگ های آلوده و معدوم کردن آنها

استفاده از برنامه سمپاشی منظم با سموم مسی، کاپتان، بنومیل، دودین، زینب،مانکوزب و...

سفیدک حقیقی (سطحی)

پاتوژن:

 Erysiphe cichoracearum

 Sphaerotheca fuliginea

شرایط ایجاد بیماری:

آب و هوای مرطوب و خنک

شرایط ازدحام زیاد گیاه ،سایه اندازی زیاد( نور کم)،زیادی آب و کود

در شرایط رشد کند گیاه ،این بیماری ایجاد می شود.

به ویژه در شب سرد و مرطوب این بیماری ایجاد می شود.

 علایم:

لکه های کوچک و مدور و سفید رنگ در اندازه های مختلف ایجاد میگردد

 آلودگی از برگ های پایین آغاز به سمت بالا پیشرفت می کنند.

بافت نرم و نخ مانند سفید رنگ روی برگ پخش می باشد.

برگ های آلوده تر زرد یا قهوه ای شده و خشک میگردند.

پودر سفید رنگ بر روی ساقه و دمبرگ هم دیده می شود.

آنتراکنوز

1)     عامل بیماری:

Colletotrichum lagenarium

2)     شرایط ایجاد بیماری :

در شرایط مرطوب و دمای بین 21تا27 درجه سانتی گراد دیده می شود.

آبیاری بارانی عامل اصلی انتشار بیماری است.

علایم

ابتدا لکه های به رنگ سبز مات ظاهر می شود و سپس به رنگ قهوه ای مایل به قرمز با حاشیه زرد که 1 سانتی متر وسعت دارد.

لکه ها بیشتر در حاشیه رگبرگ ها است.

زخم ها روی دمبرگ و ساقه دراز،سطحی و زرد مایل به قهوه ای می باشد.

در مرکز زخم اجسام ریز سیاه رنگ وجود دارد.

در میوه ها زخم ها به صورت لکه های سبز رنگ پریده که سریع بزرگ شده و عمیق و فرورفته می شوند.

4)     کنترل :

رعایت بهداشت گلخانه ( قارچ روی خاک، چوب،کاه و... زنده می ماند.

تیمار بذر با مواد شیمیایی ( بیماری با بذر منتقل می شود)

سمپاشی منتظم با سموم زینب و فربام

گموز خیار (اسکب،جرب)

عامل بیماری:

Cladosporium cucumerinum

2)     علایم:

نقاط قهوه ای رنگ با حاشیه زرد رنگ روی برگ ظاهر می شود.

میوه های کوچک دارای لکه های آبسوخته کمی فرو رفته می باشد.گاهی از این لکه ها ماده صمغی قهو ه ای رنگ تراوش می کند و به صورت دانه های قهوه ای خشک می شوند.

شرایط ایجاد بیماری:

آب و هوای سرد (5 تا 15درجه) و مرطوب

 هوای راکد و تهویه نا مناسب

4)    کنترل :

 استفاده از ارقام مقاوم

حفظ دمای گلخانه در حدود 27 درجه و چند روز خشک نگه داشتن شاخ و برگ

زهکشی مناسب خاک

پژمردگی باکتریایی:

1)    عامل بیماری :

باکتری

 Erwinia tracheiphila

2)    شرایط ایجاد بیماری :

 سوسک خیار حامل این باکتری می باشد و آن را وارد سیستم آوندی گیاه می کنند.

علایم :

 آلودگی روی 1 یا 2 برگ به صورت لکه های سبز تیره می باشد.

برگ های آلوده بلافاصله پژمرده می شود.

4)     کنترل:

استفاده از ارقام دیر گل

از بین بردن سوسک خیار

روش شناسایی آلودگی باکتریایی:

عرض ساقه را برش داده و زمانی که دو قسمت

 برش خورده به آرامی از همدیگر جدا می شوند

یک ماده شیری رنگ که گاهی چسبنده نیز

می باشد به صورت تار هایی بین دو مقطع ساقه

تراوش می کنند.                                   

بوته میری

1)     پاتوژن:

قارچ های خاکزی

2)    شرایط:

سرما،رطوبت، خاک ضدعفونی نشده

کنترل:

استفاده از بذور تیمار شده با بنومیل و تیرام

ظروف نشا را روی خاک نگذارید.

دمای آب ابیاری 17تا 18 درجه مناسب است.

 تهویه مناسب گلخانه و عدم فشردگی ذرات خاک

ویروس موزاییک خیار(CMV)

1)    علایم:

در گیاهان 6تا8 هفته ای دیده می شود

لکه های کم رنگ(شبیه موزاییک) در برگ ها دیده می شود.

برگ ها بدشکل شده ورشد گیاه متوقف میشود.

میوه ها به رنگ سبز مایل به زرد روشن با لکه های برجسته سبز تیره در می آید

مرگ گیاه در فاصله 7 روز بعد از آلودگی اتفاق می افتد.

3)    کنترل:

 استفاده از ارقام مقاوم

کنترل شته ها ( عامل اصلی انتقال ویروس)

 

 

 

احداث گلخانه براي توليد ميوه هاي خارج از فصل و همچنين گل و گياهان زينتي از قرن 17 ميلادي در اروپا آغاز و در سالهاي اخير به منظور استفاده بهينه از منابع خاك وآب و يا اشتغال زايي در سراسر جهان گسترش يافته است.

اين صنعت در استان اصفهان از سال 1340 در منطقه فلاورجان با گلخانه هاي چوبي شروع شــــده و هم اكنون با احداث گلخانه هاي مدرن در سراسر استان, انواع محصولات نظير خيار, گوجه فرنگي, فلفل دلمه اي رنگي, طالبي آناناسي, توت فرنگي, انواع گلهاي شاخه بريده مانند رُز, ژربرا و....... در حال توليد است كه علاوه بر تأمين بازارهاي داخلي استان, به ساير استانها و مقداري نيز به خارج از كشور صادر مي گردد.

براي اطلاع رساني مناسب به متقاضيان احداث گلخانه در استان, سازمان جهادكشاورزي اصفهان مجموعه اي تحت عنوان (آشنايي با كشت هاي گلخانه اي) تدوين نموده كه حاوي اطلاعات اجمالي از انواع محصولات گلخانه اي سازه ها و چگونگي صدور پروانه تأسيس گلخانه مي باشد. كه اميد است مورد استفاده علاقه مندان توليدات محصولات گلخانه اي قرار گيرد.

1- تعريف گلخانه:

 گلخانه بخش محدودي از فضاست كه در آن كليه عوامل محيطي قابل كنترل بوده و براي كشتهاي متراكم و توليد محصول خارج فصل و يا خارج از محيط طبيعي گياه احداث ميگردد.

2- انواع گلخانه ها :

گلخانه ها از نظر نوع تو ليد و نوع تيپ سازه داراي انواع مختلفي به شرح ذيل مي باشند.

تقسيم بندي بر اساس نوع توليد:

1-2- گلخانه هاي توليدي سبزي و صيفي شامل محصولاتي نظير خيار, گوجه فرنگي, توت فرنگي, فلفل, بادمجان, طالبي, سبزيجات برگي(ريحان- شاهي و........) مي باشد.

2-2- گلخانه هاي توليد گل و گياهان زينتي براي توليد انواع گلهاي شاخه بريده(رُز- ژربرا – گلايول – داودي) وگلهاي آپارتماني مي باشد.

3-2- سالنهاي گلخانه اي توليد قارچ دكمه اي و قارچ صدفي

از نظر نوع سازه گلخانه ها به دو دسته چوبي يا سنتي و مدرن يا فلزي تقسيم مي شوند.

4-2- گلخانه هاي چوبي

اسكلت اصلي اين گلخانه ها از چوب با پوشش پلاستيك مـي باشد. ارتفاع در ايـن سازه هـا 2 تا 3 متر و سيستم گرمايي و تهويه مناسبي ندارد و بدليل ارتفاع پايين مناسب كشت محصولاتي نظير خيار و گوجه فرنگي نمي باشد. مزيت اين گلخانه ها قيمت ارزان احداث هر واحد آن مي باشد ولي بدليل نامناسب بودن محيط داخلي براي رشد گياه معمولاً ميزان توليد در واحد سطح در مقايسه با گلخانه هاي مدرن بسيار كمتر است. بدلايل ذكر شده اين نوع گلخانه ها توسعه نيافته است و گلخانه هاي چوبي كه قبلاً احداث شده به تدريج به گلخانه هاي مدرن تبديل مي شوند.

5-2- گلخانه هاي فلزي يا مدرن

اسكلت اين گلخانه ها از فلز است كه معمولاً با پلاستيك هاي ضد اشعه ماوراء بنفش (uv) پوشش و داراي سيستم گرمايشي و تهويه مناسب مي باشد. ارتفاع اين نوع گلخانه ها بيش از 5/4 متر است و بدليل شرايط مناسب رشد گياه در اينگونه سازه, عملكرد در واحد سطح نسبت به گلخانه هاي چوبي افزايش دارد.

اتصال قطعات در گلخانه هاي فلزي بوسيله پيچ ومهره(پرتابل)و يا استفاده از جوش مي باشد. هزينه واحد گلخانه هاي پرتابل نسبت به سيستم جوشي 20-15% بيشتر است ولي نصب آن آسانتر و تغييرات در سازه راحت تر است. تيپ هاي مختلف سازه هاي موجود, مزايا و معايب  در جدول شماره(1) نشان داده شده است.

جدول شماره(1) عيوب مهم مزاياي مهم نوع دريچه مصالح تيپ گلخانه

توليد كم- آفات وبيماريهاي زياد و عمركم ارزان بدون دريچه چوب-پلاستيك چوبي

افزايش مصرف سوخت آلودگي كم و عمر زياد جانبي-سقفي لوله گالوانيزه-پلاستيك تونلي:تك واحدي

گران تهويه خوب, قابل اتوماتيك شدن جانبي-سقفي لوله گالوانيزه-پلاستيك پيوسته:چند واحدي

بسيار گران ، هزينه سوخت بالا استحكام بالا، عمرطولاني تهويه خوب –قابل اتوماتيك شدن جانبي- سقفي اسكلت فلزي-شيشه شيشه اي

6-2- سالنهاي گلخانه اي توليد قارچ هاي خوراكي:

كارگاههاي توليد قارچ هاي خوراكي با بلوك, آجر, سيمان, بصورت يك ساختمان معمـولي ســاخته مي شود و در آن امكانات گرمايشي, سرماساز و رطوبت ساز تعبيه مي شود.

بعضي از كارگاههاي توليد قارچ بصورت گلخانه اي احداث ميگردد ولي با توجه به اينكه رشد قارچ به نور ناچيزي نياز دارد. پوشش هاي گلخانه ها از نوع پلاستيك هاي رنگي كه نور ناچيزي بايد از آن عبور كند انتخاب مي شود.

قارچ هاي خوراكي كه در ايران پرورش داده مي شوند عبارتند از قارچ دكمه اي و قارچ صدفي, توليد قارچ دكمه اي علاوه بر سالنهاي پرورش نياز به كارگاه توليد كمپوست دارد كه توليد كمپوست آلودگي محيط را به همراه دارد. لذا بايد اين كارگاهها در خارج از مناطق مسكوني و با مجوز سازمان حفاظت محيط زيست احداث شود.

بستر پرورش قارچ صدفي كاه وكلش غلات است و چون نيازي به كمپوست ندارد موجب آلودگي محيط نمي شود و در مناطق مسكوني هم مي توان به پرورش آن اقدام نمود و نيازي به مجوز سازمان حفاظت محيط زيست ندارد.

3- انواع بسترهاي كاشت محصولات گلخانه اي

بستر كاشت در گلخانه ها به دو صورت خاكي و يا هيدروپونيك(بدون خاك)هستند كه در كشت خاكي ريشه گياه در خاك قرار ميگيرد كه در اين روش مديريت تغذيه آسان و نياز به دانش فني زيادي ندارد ولي مقداري از مواد غذايي مصرفي از دسترس گياه خارج و بيماريهاي خاكزي همواره كشت را تهديد مي كند.

در كشت هيدروپونيك ريشه گياه در موادي نظير پرلايت, پشم سنگ, ليكا, ماسه و....... قرار داده مي شود و مواد غذايي مستقيماً در دسترس گياه قرار ميگيرد كه اين روش مصرف آب را كاهش, بيماريهاي خاكزي كم و عملكرد را در واحد سطح افزايش مي دهد امّا نياز به دانش فني بالا و مدير كارآزموده و متخصص دارد و هزينه ساخت هم 20-15 درصد افزايش مي يابد.

4- عملكرد توليدات گلخانه اي

مهمترين مزيت توليدات گلخانه اي نسبت به توليد در فضاي باز عبارتند از: اشتغالزايي بالا, مصرف آب كم و افزايش توليد در واحد سطح.

جدول شماره(2)عملكرد تعدادي از محصولات گلخانه اي

نوع محصول تعداد دوره كشت درسال عملكردسالانه در1000مترمربع(تن) اشتغال زايي در1000مترمربع- نفر ملاحظات

خيار 2 25-30 تن 1/5- 1  

گوجه فرنگي 1 15-20 تن 1/5- 1  

فلفل 1 15-20 تن 1/5- 1  

طالبي 1 17-22 تن 1/5- 1  

توت فرنگي گياه دائمي4ساله 12-8 تن 1/5- 1  

گل رز گياه دائمي6ساله 150-180هزارشاخه 3-2  

ژربرا گياه دائمي3ساله 180-200 هزارشاخه 3-2  

آلسترومريا گياه دائمي6ساله 200-220 هزارشاخه 3-2   

ليسيانتوس يك ساله 200-250 هزارشاخه 3-2  

قارچ صدفي 10-8 دوره 60 تن 8 سالنهاي سه طبقه

قارچ دكمه اي 6- 4 دوره 100 تن 30 سالنهاي پنج طبقه

حداقل سطح اقتصادي يك گلخانه 2500مترمربع مي باشد كه نياز به 3000مترمربع زمين مناسب جهت احداث گلخانه دارد.

5- شرايط لازم براي احداث گلخانه

براي احداث هر گلخانه بايد موارد ذيل مد نظر قرار گيرد.

1-5- محل مناسب احداث گلخانه

خاك محل احداث گلخانه بايد داراي بافتي متوسط, زهكشي مناسب, فاقد شوري و قليائيت, آهك و گچ باشد. محل گلخانه حتي الامكان نزديك جاده هاي اصلي يا داراي جاده هاي مناسب باشد. شيب هاي تند, محلهاي بادگير مكان مناسبي براي احداث گلخانه نيستند. ابعاد زمين بايد طوري انتخاب شود كه بتوان گلخانه ها را در جهت شمال – جنوب در آن احداث نمود.

2-5- وجود آب كافي با كيفيت مناسب

حداقل آب مورد نياز براي 1000مترمربع گلخانه در هر شبانروز در فصل تابستان(پيك مصرف)10-8 مترمكعب است كه با توجه به ميزان آب موجود, سطح گلخانه قابل احداث را ميتوان مشخص كرد. علاوه بر مقدار آب, كيفيت آب از عوامل مهم در توليد محصولات گلخانه اي است.

تحمّل گياه نسبت به املاح موجود در آب آبياري متفاوت است. مهمترين عامل محدود كننده براي كشت هاي گلخانه اي شوري يا EC آب است.

EC قابل تحمّل براي گياهان در جدول(شماره3)بيان گرديده است.

ميزان EC اگر از مقادير ذكر شده بيشتر گردد عملكرد محصول كاهش مي يابد. علاوه بر EC, ميزان سديم قابل جذب(S.A.R),كلر, بيكربنات موجود در آب هم در عملكرد محصول مؤثرند لذا لازم است قبل از احداث گلخانه از آب مورد استفاده, آزمايش كاملي بعمل آيد.

EC مناسب براي كشت محصولات گلخانه اي

جدول شماره (3)

نوع محصول EC قابل قبول ds/m

خيار 2

گوجه فرنگي 2/5

توت فرنگي 1

فلفل 2

خربزه 2

گل رز 1/3

آلسترومريا 1/5

ليسيانوس 2

گلايول 2

6- تجهيزات و ادوات مورد نياز در گلخانه ها

از تجهيزات و ادوات مورد نياز گلخانه ميتوان به سيستم گرمايشي, سرمايشي, ژنراتور و....... اشاره نمود.

الف- انواع سيستم گرمايشي:

1- سيستم مركزي: سيستم شوفاژ(براي گلخانه هاي بالاي 4/.هكتار) در اين سيستم از بخار آب يا آب داغ استفاده مي شود.

2- سيستم موضعي: بخاري شامل سه دسته, بخاريهاي منفرد يا تراكمي– بخاريهاي كنوكسيوني يا همرفتي– بخاريهاي تابشي با انرژي پايين.

ب- انواع سيستم سرمايشي:

1- سيستم خنك كننده تابستانه:

1-1- سيستم خنك كننده فن وپد: متداولترين سيستم تابستانه در گلخانه ها به شمار مي رود.

(Fan and pad evaporative coding system)

2-1- سيستم خنك كننده تبخيري(مه پاش)

 (Fog evaporating cooling system)

2- سيستم خنك كننده زمستانه

2-1- سيستم تيوپ– پنكه     (fan tube ventilation)

7- ساير تجهيزات مورد نياز گلخانه

1- ژنراتور (برق اِضطراري) 2- ترموستات 3- سيستم آبياري تحت فشار

8- آفات و بيماريهاي مهم گلخانه اي در مناطق مرکزي

اسامي برخي از آفات و بيماريهاي مهم كه معمولاً به محصولات سبزي و صيفي و گل و گياهان زينتي خسارت وارد مي سازند به شرح ذيل مي باشد.

الف- آفات گلخانه اي

مينوز

تريپس

شته ها

زنجركها

مگس سفيد

حلزون هاي صدف دارو(رابها)

كنه تارعنكبوتي

شپشكهاي سپردار

آبدزدكش

ب- بيماريهاي گلخانه اي

بيماري سفيدك داخلي(دروغي)

بوته ميري يا مرگ گياهچه

بيماري سفيدك سطحي

پژمردگي آوندي ناشي ازفوزاريوم

نماتد مولد غده ريشه

بيماري پژمردگي ناشي از ورتيسليوم

ويروس موزائيك خيار

علفهاي هرز

 

مقدمه وجه به اهمیت محوری بخش کشاورزی در امر تغذیه و اقتصاد کشور و از آن جا که رسیدن به خودکفایی و استقلال اقتصادی در این عرصه، تضمین کننده استقلال سیاسی ما نیز خواهد بود. هر گونه تلاش برای افزایش تولیدات کشاورزی، بسیار ارزشمند و حیاتی است. یکی از راههای افزایش محصول، جلوگیری از زیانهای آفات و بیماریهای مختلف گیاهان و فرآورده های گیاهی است که هر سال، ضرر و زیان قابل توجهی را بر کشور تحمیل می کند. با توجه به دانش و فن آوری روز، لازم است روشهای علمی جدید، جایگزین شیوه های سنتی مبارزه با آفات و بیماریهای گیاهی شود، تا با افزایش سطح تولیدات از ورود محصولات کشاورزی خارجی بی نیازشویم.
در چند دهه اخير تمركز جمعيت در شهرهاي بزرگي نظير تهران بازار مصرف بزرگي را براي محصولات كشاورزي فراهم كرده است. لذا زمين هاي كشاورزي، تا شعاع زيادي نسبت به اين مراكز براي رفع نيازهاي غذايي اين جمعيت اختصاص يافته است اما با گسترش جمعيت در شهرها به تدريج نياز به روش هاي جديدي كه توانايي توليد بالاتر و برداشت محصول خارج از فصل را داشته باشد، بيشتر آشكار مي شد لذا به تدريج گلخانه ها اين تحول عظيم را به وجود آوردند.

 

نقش گیاهپزشکی

 گلخانه ها با ايجاد شرايط بسيار مناسب رشد محصولات به صورت مصنوعي براي اولين بار اين امكان را به وجود آورد ند كه محصولات مختلف را در تمام فصول به دست مصرف كننده برسانند.
 گلخانه ها با به وجود آوردن شرايط آب و هوايي مساعد مي توانند همزمان به تكثير آفت و بيماري هاي محصولات نيز كمك كنند.
افزايش سريع جمعيت آفات در گلخانه گاهي اوقات آنچنان غاقل گير كننده است كه تنها يك مديريت كارآمد مي تواند از خسارت آنها به محصول جلوگيري كند . براي كنترل آفات در گلخانه استفاده بي رويه از سموم دفع آفات راه حل مناسبي نيست و به هيچ وجه توصيه نمي شود . مديريت صحيح آفات گلخانه بيشتر بر استفاده از روشهاي پيشگيري استوار است . زيرا اين روشها به مراتب آسانتر و كم هزينه تر از روشهاي مبارزه با  آفات پس از ظهور آنها در گلخانه است . پيشگيري از وقوع آفات عمدتاً بر رعايت اصول بهداشت زراعي متكي است كه شامل نابودي يا حذف نه تنها مواد آلوده به آفت  بلكه كليه منابع بالقوه آلودگي مي باشد . عمليات پاكسازي مي بايست هم در داخل گلخانه و هم در اطراف آن انجام  گيرد و در هر مرحله از توليد محصول مي بايست انجام پذير باشد. رعايت اصول بهداشتي در گلخانه فرآيندي مداوم و در تمام طول سال است.
در اینجاست که باید با به کارگیری دانش گیاهپزشکی و وارد عمل شدن متخصصان این رشته به شناخت اینگونه آفات و بیماریها پرداخت و راههای مقابله با آنها را به طریق علمی به کار گرفت، زيرا بسيار ديده شده است كه يك گونه حشره توانسته به محصول گلخانه هاي زيادي خسارت هنگفتي وارد كند.

منابع و مآخذ

www.irib.ir/AMOUZESH/J/poudman_gol/af/page00.
www.keshavarzejavan.com/content/view/1027/1/
-www.mhec.ac.ir/giyah.htm      

 مرکز تخصصی مقالات کشاورزی

---

 تغذیه صحیح گیاه یکی از عوامل مهم در بهبود کمی و کیفی محصول به شمار می آید. در تغذیه گیاه نه تنها باید هر عنصر به اندازه کافی در دسترس گیاه قرار بگیرد بلکه ایجاد تعادل و رعایت تعادل عناصر غذایی از اهمیت زیادی برخوردار است در  عدم تعادل تغذیه ای، با اضافه کردن مقداری از یک عنصر غذایی، نه تنها افزایش عملکردی رخ نمی دهد، بلکه اختلالاتی در رشد گیاه و در نهایت افت عملکرد مطرح می شود.
 
در حالیکه در سالهای اخیر رشد مصرف کودهای شیمیایی در ایران بسیار سریع بوده و در بیست سال اخیر علاوه بر تولیدات داخلی، بیش از دو میلیارد دلار برای تامین کودهای شیمیایی از کشور خارج شده، معهذا متاسفانه در این مدت افزایش عملکرد متناسبی در محصولات کشاورزی  رخ نداده است. 

در طول مدتی که از مصرف کودهای شیمیایی می گذرد، با افزایش نامتناسب این کودها اختلالات عمده ای در حاصلخیزی خاکهای کشور ظاهر شده است.با مصرف نامتعادل کودهای شیمیایی همراه با کاهش نسبت کربن به ازت، حاصلخیزی خاکهای ایران عمدتا" کاهش یافته است.
از لحاظ تعادل شییمیایی خاک نیز مصرف بی رویه و نامتعادل کودهای فسفاته در بعضی از مزارع زیان آور بوده است در حالیکه با افزایش ازت و تسریع رشد گیاهان نیاز به سایرعناصرغذایی گیاه در خاک مانند پتاسیم، آهن و روی افزایش می یابد.فقدان این عناصر در فرمولهای کودی و عدم تامین کافی آنها از طریق هوادیدگی موجب تشدید کمبود آنها شده است.
از طرفی نظر به اینکه اغلب خاکهای ایران آهکی بوده و تحت این شرایط اغلب ترکیبات معدنی عناصر غذایی در گیاه در خاک نظیر روی و آهن به علت حلالیت کم به خوبی جذب گیاه نمی شوند، لذا با کاهش مواد آلی بتدریج فقر و کمبود آنها در خاک در رابطه با تامین این عناصر تشدید می شود.

 
به طور کلی ایجاد این تعادل و رعایت نسبت متناسب بین عناصر غذایی در خاک و گیاه مسئله مهمی است. چه در وضعیت عدم تعادل، اضافه کردن کودهای شیمیایی مثلا" کود فسفاته نه تنها موجب افزایش عملکردی نمی شود، بلکه مطابق قانون حداقل، این عدم تعادل تشدید می شود.  طبق علم تغذیه، رشد گیاه بیشتر تابع عاملی از رشد است که نامساعدتر باشد. به عبارت دیگر، اگر گیاه در شرایطی کشت شود که از هفده عنصر مورد نیاز، همه بجز یکی به مقدار مناسب در دسترس باشد، رشد گیاه در اثر فقدان این یک عنصرغذایی متوقف می شود. در این شرایط افزایش سایر عناصر اثر عمده ای در رشد گیاه نداشته ولی با افزایش عنصر محدود کننده، رشد گیاه به صورت فابل ملاحظه ای افزایش می یابد.
 
در طی سالیان گذشته با مصرف بی رویه کودهای شیمیایی، به خصوص ازته و فسفاته و با رعایت نکردن تعادل عناصرغذایی گیاه خسارت جبران نا پذیری به خاک و در نتیجه به کشاورزی کشور وارد شده است.  
در حال حاضر علیرغم آنکه مصرف کودهای شیمیایی در ایران بالاتر از مصرف متوسط جهانی است و معادل متوسط مصرف کود در کشورهای توسعه یافته، ولی تولید در واحد سطح عمدتا" به دلیل عدم آگاهی زارعین، عدم شناخت دقیق نیاز کودی گیاهان زراعی، و عدم رعایت تعادل میان عناصر غذایی پرمصرف و کم مصرف، خیلی پایین تر از کشورهای توسعه یافته است. 
 
برای تعیین نیاز کودی گیاهان زراعی نه تنها آگاهی از وضعیت مواد غذایی و سطح حاصلخیزی خاک ضروری است، بلکه نیاز آبی و غذایی گیاه، شرایط آب و هوایی، میزان عملکرد مورد انتظار و نحوه مدیریت مزرعه نیز حائز اهمیت است. 
 

  امروزه پرورش و عرضه ي محصولات مختلف كشاورزي و بويژه باغباني در تمام طول سال و خارج از فصول طبيعي فيزيولوژيك آن امري بسيار عادي تلقي مي شود، بدين ترتيب مصرف كنندگان محصولات كشاورزي قادر به بهره مندي از محصولات فصول مختلف هستند. محقق شدن اين هدف به وسيله ي محيط هاي كشاورزي مصنوعي صورت گرفته است كه خارج از فصل خاص هر محصول، با كيفيت بهتر و با تنوع بيشتر قادر به توليد محصولات كشاورزي هستيم. منظور از محيط هاي مصنوعي در اينجا گلخانه هاي كاشت و توليد محصولات كشاورزي است. بطور كلي صرفه اقتصادي كشت در گلخانه و محیط کنترل شده به علت صرفه جويي در آب، زمين، نيروي انساني و... . بیش از زمين هاي باز است                                                                              دانشجوي رشته ي باغباني صنعتي اصفهان

هايدروپونيك در كره ي زمين مربوط به زماني است كه در اقيانوس‌ها گياهان بدون وجود خاك در حال رويش بودند وكشت هيدروپونيك در زمين پس از به وجود آمدن خاك به زمان اهرام مصر تعلق دارد. اما بسياري از افراد معتقدند كه هايدروپونيك از بابل قديم شروع شده است ونمونه‌ي آن در باغ هاي معلق وجود داشته است كه در ليست عجايب هفت گانه‌ي قديم است.ماركوپولودرسفرنامه ي خود نوشته است كه در درياچه جزيره‌هايي وجود داشته كه روي آب دائم در حال حركت بوده اند واين جزيره‌ها در اصل همان كرجيهايي است كه مملو از گل‌ها و ميوه‌هاي مختلف است وهم چنين به خاطر رشد نامحدود درگياهان در كرجيها به باغ  هاي معلق تشبيه شده‌اند. باغ هاي معلق در حقيقت يك سيستم ماهرانه‌ي هايدروپونيك بوده است كه استفاده از آب شيرين مواد غذايي غني را به دنبال داشته است.

      توسعه كشت بدون خاك تحت شرايط كنترل شده (CEA)سريع نبوده است .اولين كاربرد كشاورزي تحت شرايط كنترل شده به پرورش خيار خارج از فصل براي امپراطور رومي(Tiberius) تحت شرايط استفاده از سنگ شفاف يا ميكا در قرن اول ميلادي نسبت داده مي‌شود. و بعد از آن براي مدت1500 سال از يك چنين تكنولوژي استفاده نشده است.در قرن 17گلخانه‌ها (هايدروپونيك آزمايشي)درفرانسه وانگلستان ظاهرشده است .درسال 1699 در انگلستان شخصي به نام wood word به پرورش نعناع بدون استفاده ازخاك دست زده است خاك هاي گلخانه را پي‌درپي مي بايست تعويض مي‌كردند و با افزودن انواع كودها شرايط توليد آن‌ها را سال به سال بهبود مي‌بخشيدند. با توجه به اين مشكلات در ايستگاههاي تحقيقاتي آمريكا توجه دانشمندان به كاربرد محلول هاي غذايي به عنوان جايگزين سيستم طبيعي استفاده از خاك با كاربرد محلول غذايي تهويه شده ويا كاربرد خاك مصنوعي متشكل ازتوده‌ي ذرات و دانه‌هاي مواد خنثي كه با مواد غذايي خيس شده باشد معطوف شد.

محققين در ايستگاه تحقيقاتي نيوجرسي روش كشت در ماسه را بهبود بخشيدند.از روش كاربرد شن و ماسه و محلول غذايي در دانشگاه كاليفرنيا استفاده شد. هركدام از اين دوروش محدوديت‌هايي را از نظر توليد انبوه تجاري دربرداشته‌اندكه تا حدودي ابداع سيستم آبياري اززير) (sub irrigation.كه دردانشگاههاي نيوجرسي وايستگاههاي تحقيقاتي كشاورزي اينديانا شروع شده بود برطرف كردند. ازكلمه‌يhydroponics اولين باردرنشريه اي كه به وسيله‌ي(Gericke)(1940) منتشر شده و يك تكنيك نيمه تجاري پرورش گياه درمحلول را شرح مي‌داد استفاده شده در جنگ جهاني دوم آمريكايي‌ها در يكي از جزايرآنتلانيك در داخل ظروف پهن كه حاوي مواد غذايي بوده و درآن سبزيكاري مي‌كردندو از اين طريق ويتامين هاي لازم براي سربازهاي خود را با مصرف سبزيها تامين مي كردند.بعد از جنگ دانشگاه‌ها پردوهيدروپونيك را تحت نامnutricultur   يا كشت تغذيه با چاپ چندين نشريه ترويج داد .بعد از گذشت حدود 20سال با فراوان شدن پلاستيك هيدروپونيك بار ديگر مورد توجه قرار گرفت .در اواخر سال هاي1960 محققين مركزتحقيقات گلخانه اي انگلستان (GCRI) روش (nutrient film technique) NET  يا لايه ي نازك موادغذايي را ابداع كردندكه آن نيز بهبود كيفيت‌هايي را به دنبال داشت. بعد از نزديك به 20سال كه از توجه حقيقي به سيستم تجاري حقيقي هيدروپونيك گذشته است .امروزه علاقه‌مندي زيادي به سيستم هاي هايدروپونيكCEA  (كشاورزي درشرايط محيطي كنترل شده)‌معطوف شده است به خصوص درمناطقي كه مسئله ي آلودگي آبهاي زيرزميني يا ضايعات محلول هاي غذايي و مواد ضدعفوني كننده اهميت دارد

کمبود آبياري :

مسئله اساسي در آبياري اين است که بعد از چه مدتي و به چه مقداري آبياري صورت گيرد.عدم آبياري به موقع و صحيح مي تواند منجر به خسارات زيادي به گياه شود که از آن جمله: به تعويق انداختن عمل فتوسنتز, کند کردن فرآيند رشد, پژمردگي ناشي از کمبود آب مورد نياز گياه,کاهش رشد سلولي گياه وکم شدن طول ميان گره ها, برگ ها کوچکتر و ساقه ها سخت و شکننده مي شوند ودر بعضي مواقع تورم برگ را نتيجه مي دهد. در موارد بسياري حاشيه برگ ها مي سوزد وتارهاي کشنده ريشه در هم مي پيچند و مي ميرند.کمبود آب مورد نياز گياه در طولاني مدت ممکن است موجب بروز علائم کمبود عناصر غذائي مورد نياز گياه گردد.

آبياري کم باعث مي شود آب به ميزان کافي در خاک نفوذ نکند و اگر اين کمبود ادامه پيدا کند ريشه ها در ناحيه خشک باقي مانده و مي ميرند, همچنين ريشه هاي جديد نمي توانند در ناحيه خشک به خوبي نفوذ کنند.

 

آبياري زياد:

به دو صورت مي تواند صورت پذيرد:

الف ) ميزان آب زياد باشد.                                                    ب ) تعداد دفعات آبياري زياد باشد.

در يک خاک زهکشي شده[1] با تخلخل کافي نمي توانيم آب زيادي را در خاک نگه داريم زيرا مقدار اضافي آب از خلل و فرج خاک عبور کرده وبه اصطلاح زهکش مي شود و اين پديده را آبشوئي[2] گوئيم.

در صورتي که نمک در سطح خاک تجمع يافته باشدآبشوئي نمک هاي موجود در سطح خاک را کاهش مي دهد و نمک ها را از اطراف ريشه دور مي کند. ولي بايد توجه داشت که آبشوئي مداوم و سنگين سبب مي شود باروري و حاصلخيزي خاک کاهش يابد و تعادل عناصر غذائي خاک را به هم مي زند.

آبياري به دفعات زياد هم مشکلاتي را به همراه مي آورد. غرقاب بودن خاک مقاومت گياه را در برابر بيماري ها کاهش مي دهد و ريشه هاي آبي را توسعه مي دهد که اين ريشه ها دراز ونازک بوده و داراي تعداد کمتري از تارهاي کشنده هستند.آبياري بيش از حد زمان زيادي خاک را مرطوب نگه مي دارد و امکان تهويه خاک را محدود مي کند وکمبود اکسيژن منجر به مرگ ريشه مي شود. اولين نشانه اي که ظاهر مي شود پژمردگي گياه, کمبود عناصر غذائي و توقف رشدگياه مي باشد چرا که ريشه هاي مرده نمي تواند آب و عناصر غذائي را به خوبي جذب کنند و در اختيار گياه قرار دهند. در اثر آبياري زياد ممکن است گياه در طول روزهاي آفتابي پژمرده شوند و در عصر دوباره به حالت عادي برگردند.

از بحث هايي که صورت گرفت متوجه مي شويم که خاک محدوديت هاي زيادي را براي رشد گياه ايجاد ميکند به همين دليل در اينجا به معرفي کشت هيدروپونيک1 مي پردازيم که اين محدوديت ها را از بين مي برد

 

معرفي کشت هيدروپونيک:

اصطلاحاً هيدروپونيک در معناي water working  مي باشد ودر عمل به معناي پرورش گياه در آب واملاح محلول مي باشد. کشت هيدروپونيک اين امکان را به ما مي دهد که در ازاي کار کمتر و زمان کمتر بازده بيشتري داشته باشيم.

تحقيقات نشان داده است که در کشت آبي اگرچه به خاک نيازي نيست ولي نياز به مواد معدني و عناصر غذائي موجود در خاک غير قابل اغماض است, اصولاً خاک مکاني براي نگه داشتن گياه, عناصر غذائي و محل توسعه ريشه است.درکشت آبي فقط عناصر غذائي مورد نياز در اختيار گياه قرار مي گيرد تا بتواند به خوبي رشد کند واين عناصر به صورت مستقيم در اختيار گياه قرار مي گيرد و گياه هرگز در معرض خطر تنش آبي و کمبود عناصر غذائي قرار نمي گيرد.

به طور کلي در کشت هيدروپونيک هر گياهي مي تواند پرورش يابد ولي بعضي از گياهان رشد و بازده بيشتري دارند مثلاً ميوهاي سته 2 مثل گوجه فرنگي, خيار و فلفل, گياهان برگي3 مثل کاهو و گياهان علفي.

پياده کردن تکنولوژي هيدروپونيک در يک سيستم گلخانه اي و يک محيط کنترل شده مزيت هاي اقتصادي زيادي را به همراه دارد. در چنين محيطي با کنترل درجه حرارت و ميزان رطوبت و نور در تمام طول سال مي توان گياه زير کشت داشت.

مزيت ها:

کشت آبي مزيت هاي زيادي را شامل مي شود که عبارتند از:

• صرفه جوئي زماني و نياز به نيروي کار کمتر:زيرا در کشت آبي نياز به عمليات تهيه بستر خاک و وجين کردن علف هاي هرز و غيره نمي باشد.
• حذف بيماري ها در نتيجه حذف خاک.
• مصرف بهينه آب به دليل آن که هيچ آبي به هدر نمي رود و علف هرزي وجود ندارد که از آب استفاده کند.
• کشت هيدروپونک به توليد کننده اجزه مي دهد که گياه را با تراکم بيشتري کشت کند در نتيجه توليد بيشتري داشته باشد.
• يک سيستم کوچک هيدروپونيک در هر جا قابل راه اندازي است.
• بازده توليد محصول, بيشتر و رشد سريعتر گياه (در صورت تأمين عناصر غذائي مورد نياز گياه)
• ارزش غذائي بالاي محصولاتي که در کشت هيدروپونيک توليد شده اند.
• مزه بهتر محصولات.
• کشت سالانه در صورت برپائي اين سيستم در محيط گلخانه و فضاي بسته.   

1- drained

[2]- leaching

1-hydroponic

2- fruit bearing crops

3-

نحوه کشت : پس از انتخاب بذر بايد فکر نحوه کشت باشيم به طور کلی در مقابل ما دو راه برای کشت بذر قرار دارد. يکی کشت مستقيم و کشت به صورت خزانه که از اين دو راه به خاطر صرفه جويی در استفاده از امکانات گلخانه ای و مراقبت بيشتر و بهتر تا جوانه زدن٬ بهتر است از کشت در خزانه بهره گيری کرد. برای کشت مستقيم زمين بايد رطوبت کافی داشته و به اصطلاح گاورو باشد و بهتر است زير و روی بذر به مقدار مورد نياز بيته موس ريخته شود. بهترين خاک برای کشت در گلدانهای نشاء ماده ای طبيعی به نام بيته موس می باشد که در بازار انواع خارجی و ايرانی آن يافت می شود.اگر محل قرار گرفتن سينی نشاء دارای ۳۰ درجه سانتی گراد حرارت بوده و نور و رطوبت کافی وجود داشته باشد پس از ۵ تا ۷ روز بذر جوانه می زند و چنانچه شرايط مناسب نبوده و عوامل نور و گرما و رطوبت به صورت دلخواه نباشد اولا در زمان جوانه زنی تاخير ايجاد می شود و ثانيا در جريان رشد گياه نيز اختلالاتی پديدار خواهد شد. توصيه می شود اين نوع بذرها را به علت گرانی آنها ۲۴ ساعت قبل از کاشت در زمين و يا گلدان در يک پارچه نخی و يا پنبه ای در دمای ۳۰ درجه سانتی گراد نگهداری کرد. بايد دقت کرد قبل از اين کار بذرها ابتدا در آب ولرم خيسانده شوند از طرفی بايد مراقبت های لازم را به عمل آورد تا گياه جوان بدون آفت و بيماری به زمين منتقل شود. انتقال نشاء به زمين اصلی :وقتی بذرها سبز شدند و رشد کافی نمودند بايد آنها را به زمين گلخانه منتقل کنيم.بدين منظور حفره هايی که با فاصله معين و بر اساس تراکم بوته در متر مربع محاسبه شده است بر روی بسترها تعبيه می کنيم که دقيقا به اندازه حجم خاک گلدانهای سينی نشاءمی باشد. آنگاه با احتياط کامل نشاء را همراه با خاک گلدان از گلدانها جدا کرده و در حفره ها قرار می دهيم.در اينجا بايد مراقب باشيم تا به ريشه ها آسيبی وارد نيايد. بعد از انتقال نشاء به زمين آبياری را شروع می کنيم . به ياد داشته باشيم مدت قرار گرفتن نشاء در گلدان نبايد از حد معمول تجاوز کند زيرا در اين صورت است که ريشه به علت حجم کم خاک دچار مشکل شده و از رشد طبيعی باز می ماند و در نتيجه گياه از ابتدا ضعيف خواهد بود و پس از آن هم رشد درستی نخواهد داشت. تراکم بوته ها : به منظور دستيابی به بيشترين برداشت محصول از متر مربع تراکم بوته ها حائز اهميت است.بعضی از کشاورزان و گلخانه داران بر اين باورند که اگر تعداد بوته در واحد سطح بيشتر باشد محصول بيشتری می توانند برداشت کنند.بر اساس تجارب بدست آمده در گلخانه های خاکی برای واريته های موجود تراکمی برابر با ۷/۱ تا ۳ بوته٬ بنابر تجربه شخصی فصل کاشت و نوع واريته از نظر کوچکی و بزرگی برگ در نظر می گيرند که در اين مورد می توان از کشاورزان با تجربه و کارشناسان مربوطه کمک گرفت. ناگفته نماند که اين کار دلايل فنی و مهمی دارد که از جمله می توان ميزان نوردهی و جذب مواد مغذی خاک در فصول سرد را نام برد.پس به خاطر اينکه بوته ها از نور کافی برخوردار بوده و رشد مناسبی داشته باشند بايد به گونه ای کاشت شوند که به روی يک ديگر کمتر سايه بياندازند و به عبارتی ديگر موجب جلوگيری از تابش نور کافی به گياه نشوند از طرفی در فصول سرد ميزان غذا رسانی خاک به ريشه کمتر می شود و اگر تراکم هم در چنين وضعيتی زياد باشد طبيعی است که به ريشه مواد کافی نخواهد رسيد آبياری اوليه : برای آبياری گلخانه بهتر است از سيستم تحت فشار به صورت قطره ای استفاده کنيم.در اين روش که بهترين نوع آن استفاده از نوارهای آبياری است که از حدر رفتن آب جلوگيری می کند. بر اساس برنامه ای منظم به آبياری گياه خواهيم پرداخت زيرا آبياری به صورت سنتی ضمن بالا بردن مصرف آب و همچنين رطوبت گلخانه مواد غذايی در خاک را شسته و دسترسی ريشه را به اين مواد کم کرده.شايان ذکر است که آبياری گياه بر اساس سن گياه بافت خاک و زمان مصرف متفاوت است. برای مثال می توان گفت که خاک در زمستان به آب کمتری نيازمند است تا در فصل تابستان ولی در هر صورت بايد به طور يکنواخت و دوره های منظم آبياری کرد و مسلما در خاک های سبک مقدار آبياری کمتر و فاصله زمانی بين آن نيز کمتر خواهد بود. توصيه می شود در هنگام آبياری زمين را برای مدت طولانی به حالت اشباع قرار ندهيم و حتما رطوبت ۲۵ درصدی را در فاصله دو آبياری رعايت نماييد به عبارت ديگر برای تناوب آبياری٬ زمانی اقدام به آبياری نماييد که رطوبت خاک به ۲۵٪ رسيده باشد ضمنا اين را هم بدانيد که گياه خيار در زمانی که به گلدهی می رسد نياز بيشتری به آب دارد. برخی از کشاورزان معتقدند بعد از اينکه گياه جوان ۴ برگ حقيقی خود را کامل کرد بايد يک دوره تشنگی به گياه داد.چون اعتقاد دارند ريشه گياه در حالت تشنگی به طور طبيعی به دنبال يافتن آب به عمق خاک نفوذ می کند و اين حرکت ريشه باعث افزايش حجم ريشه می شود. به هر حال گياه پس از دوره تشنگی و آبياری پس از آن رشد سريعی خواهد داشت. در زمان رشد بوته بايد نخهای گلخانه را آماده کرده و بر فراز بوته ها به سيم های مهار در فضای سقف گلخانه متصل نمود تا در هنگام رشد سريع بوته ها به طور منظم به دور نخ ها بسته شود برای بستن بوته ها به دور نخ ها روش های مختلفی وجود دارد می توان پائين نخ ها را به سيم مهار در پائين گياه بست و يا اينکه نخ اضافه را به دور قرقره های سيمی پيچانده و بر روی سيم مهار قرار داد و يا اينکه به وسيله کلیپس های مخصوص که به اندازه قطر ساقه گياه است و به انتهای نخ ها بسته می شود ارتباط ساقه و نخ را بدون گره زدن به گياه برقرار نمود شايان ذکر است که نبايد در مرحله نخ کشی بی توجهی نمود زيرا غفلت در اين کار باعث شکستن ساقه گياه می شود و سبب آسيب جدی به گياه خواهد شد. آبیاری : آبياری گلخانه برای خاک های سبک می تواند به روش نشتی باشد يعنی با ايجاد جوی و پشته آبياری صورت می گيرد. در صورت استفاده از سيستم های قطره ای که با لوله های مخصوص صورت می گيرد نيازمند يک محاسبه دقيق هستيم زيرا معمولا وسط خط لوله از فشار آب کمتری برخوردار است و به اين علت آبياری به صورت يکنواخت انجام نمی شود.آبياری قطره ای بايد به صورتی باشد که پيازرطوبتی بين دو قطره چکان به يکديگر متصل شود . همانطور که می دانيد روزانه مقدار معينی اب زمين تبخير می شود که بايد در موقع مناسب تامين گردد.در صورتی که نسبت به آب يک منطقه مشکوک باشيم با آزمايش آب تصميم نهايی را اتخاذ می کنيم مقادير مجاز EC در آب براساس ميلی موس تامين می شود EC کمتر از ۱ بسيار خوب EC بين ۱ تا۲ مناسب و EC ۲ تا ۳ کمی زياد EC ۳ تا ۴ زياد و EC بالاتر از ۴ بسيار زياد غير قابل قبول می باشد. هرس اولیه : در بته خيار تا زمانی که ارتفاع گياه به ۳۰ سانتی متر نرسيده هيچگونه هرسی را انجام نمی دهيم . اما پس از اينکه بوته به ارتفاع ۳۰ سانتی متری رسيد شاخه های فرعی و ميوه و گلهای آن را به تدريج حذف می کنيم. با اين کار به گياه اجازه می دهيم که تمام انرژی توليدی توسط گياه صرف رشد ساقه و برگهای اوليه شود و بدين وسيله گياه قوی و شاداب باشد از ارتفاع ۳۰ سانتی متر به بعد شاخه های فرعی را حذف کنيم ولی با توجه به فصل کاشت و نظر برخی کارشناسان و کشاورزان با سابقه برخی به شاخه های فرعی اجازه می دهند رشد نمايند و بر اساس واريته و فصل کاشت طول شاخه های فرعی را تنظيم می کنند. قابل ذکر است که در فصل بهار جوانه انتهايی شاخه های فرعی را بعد از ظهور برگ پنجم حذف می کنند به ياد داشته باشيد که هرس اوليه گياه تاثير مستقيم و بسيار خوبی در رشد و بار دهی بوته خواهد داشت البته مشروط بر اينکه به طور صحيح و اصولی انجام گيرد. برداشت محصول : از مواردی که بايد در انجام آن دقت بسياری کرد تا آسيبی به گياه وارد نشود نحوه چيدن خيار از بوته است که به دلايلی با اهميت است شيوه اصولی و صحيح چيدن خيار از بوته اين است که آن را به سمت بالا کشيده تا بدين وسيله از ساقه جدا شود اين عمل باعث می شود که بقايا يا دنباله ميوه بر روی ساقه باقی نماند زیرا باقی ماندن این قسمت بر روی ساقه باعث پوسيدگی ساقه می شود و از طرفی دنباله ميوه علاوه بر اينکه وزن ميوه را سنگين تر می کند باعث جلوگيری از نرم شدن سريع ميوه هم می شود امروزه در اکثر گلخانه ها ديده می شود که خيار را به وسيله قيچی از شاخه جدا می کنند اين کار زمانی می تواند مشکل آفرين باشد که قيچی آلوده به بيماریهای قارچی و ويروسی خاصی باشد. در اين حالت امکان انتقال بيماری از يک بوته به بوته ديگر زياد است. بد نيست بدانيد به تازگی دستگاهی اختراع شده است که به وسيله اشعه می تواند ميوه را از ساقه جدا کند.ولی تا زمانی که دسترسی به اين وسائل امکان پذير باشد بهتر است حتاالمقدور ميوه با دستکش چيده شود ضمنا از ابزارهایی استفاده کنيد که اطمينان داشته باشيد آلوده نيستند. پائین کشی بوته ها : زمانی که بوته ها به سقف مفيد گلخانه می رسند بايد پائين کشيده شوند.نکته ای که در اين دوره حائز اهميت است هرس برگهای فرسوده تر و پير تر در طول دوره برداشت است.به طوری که هنگام پائين کشيدن بوته برگهای پائينی ضمن اينکه عمر خود را سپری کرده اند تعداد کمی نيز برای هرس کردن باقی مانده باشد. بايد همواره به ياد داشته باشيد که هرس برگهای فرسوده در هر نوبت نبايد بيش از ۳ برگ در بوته باشد و حداقل ۱۸ تا ۲۵ برگ روی بوته باقی بماند. هرس برگ های فرسوده بايد در طول دوره و به تناوب انجام گيرد که در هنگام پائين کشی مشکلی پيش نيايد و ضمنا متوجه باشيم برگهايی که هرس می کنيم نبايد از تعداد برگهای توليد شده بيش تر باشد. به هر حال بعد از هرس برگ هاي مسن تر و رسيدن بوته به سقف٬ ۳ روش برای هرس بوته خيار مرسوم است. اول اينکه با حذف برگهای پائينی و شل کردن نخ ها از قرقره که به سيم مهار متصل است ساقه را به صورت گرد در روی زمين قرار داده البته گاهی ساقه ها به جای اينکه روی زمين قرار گيرند بر روی شاسی های مخصوصی که با فاصله ۵۰ سانتی متر تعبيه شده اند قرار می گيرند. زمانی که بوته به انتها می رسد به دو شاخه فرعی اجازه می دهیم که رشد خود را ادامه دهند و دوباره به سمت پائین حرکت کنند.این دو شاخه فرعی را مانند شاخه های اصلی در نظر می گيريم و پس از رشد اين شاخه ها جوانه ای انتهايی شاخه اصلی را حذف مي کنيم و سوم اگر در پايان فصل کشت با فرا رسيدن هوای گرم مصادف باشد می توان به جای پائين کشيدن بوته ها آن را بر روی سيم ها انداخته تا مانند سايبانی در گلخانه عمل کند در اين حالت بايد کاملا مراقب بود که بوته ها در موقع خم شدن شکسته نشوند و بعد ها دچار ضايعات و بيماری نگردند. منبع : شرکت دشت ناز جيرفت WWW.PARSBIOLOGY.COM

http://www.parsbiology.com

محصولاتي كه در گلخانه ها قابل توليد است

 

بسته به اقليم و بازار مي توان به راحتي براي توليد انواع سبزيجات و گياهان زير در گلخانه هايي كه با روش هي متفاوتي تجهيز شده اند اقدام نمود :

خيار – گوجه فرنگي – فلفل – طالبي – توت فرنگي – تربچه و برخي از يبزيجات برگي و انواع گياهان زينتي .

 

نوع  خاكو شرايط اسيديته و اي سي .... و غيره در گلخانه ها قابل اصلاح مي باشد ولي براي توفيق كامل به چند شرط اساسي زير نياز است :

 

1-  فعاليت در گلخانه بسيار دقيق و احتياج به حضور مستمر دارد ، افرادي كه بخواهند فقط با سرمايه گذاري به توليد كافي برسند و خود نظارت برتوليد نداشته باشند موفقيت خود را از دست خواهند داد.

 

2-  در اقليم نيمه سردسير احتياج مبرمي به سيستمهاي گرم كننده وجود دارد تا بتوان در فصل مورد نظر به توليد پرداخت ولي در پاره اي مناطق گرمسيري كشور بدون اين سيستم نيز توليد مس تواند ادامه داشته باشد.

 

3-  استفاده از سيستمهاي آبياري قطره اي دركاهش رطوبت هواي موجود در فضاي گلخانه و كنترل دماي خاكي اثرات مثبتي به جاي مي گذارد .

 

4-    سستمهاي تهويه جهت خروج رطوبت اضافينقش عمده اي در سلامت محصول خواهد داشت .

 

در زير خيار به عنوان يكي از انواع محصولاتي كه مي توان در گلخانه پرورش داد  توضيح داده خواهد شد .

 

گياهشناسي خيار

 

نام علمي :    كوكوميس ساتيوس

نام گياه در زبانهاي خارجي :

فرانسه        كوكومبورو

انگليسي      كيوكامبر

آلماني         گورك

 

اصل و قدمت گياه – اصل اين گياه نيز مانند ديگرگياهان خانواده كدوئيان از جنوب شرق آسيا مي باشد يعني درهندوستان وچين جنوبي و مركزي كاشت خيار از 3 تا 4 هزار سال قبل معمول بوده است .

 

مشخصات گياه شناسي بوته خيار – بوته خيار گياهي است يكساله از خانواده كدوئيان و نام علمي آن كوكوميس ساتيووس مي باشد .

 

برگ بوته خيار نسبتا كوچك و رنگ آن سبز روشن است . بريدگيهي كم عمقي برگ خيار را به پنج قسمت يا لوب مثلثي شكل تقسيم مي كند و قسمت وسط داراي نوك تيزي مي باشد. گلها نر يا ماده هستند كه روي يك پايه قرار دارند يعني گياه خيار يك پايه است . تعداد گلهاي نر هميشه زيادتر از گلهاي ماده بوده و قبل از گلهاي ماده ظاهر مي شود . طول عمر بوته خيار كوتاهتر از طول عمر ساير گياهان اين خانواده بوده و احتياج آن به گرما نيز كمتر مي باشد به حدي كه پاره اي از متخصصين آن را بين گياهان فصل خنك قرار مي دهند در عمل هم خيار ميوه بهار و پاييز است مخصوصا در نواحي گرم كه بوته خيار در تابستان خشك شده از بين مي رود .

 

تمام انواع خيار داراي هفت جفت كروموزوم مي باشد .

 

در خيارهاي اصلاح شده و مخصوص كشت در گلخانه ، بوته هاي خيار توليد گلهاي ماده مي نمايد و اين ارقام به نام ماده گل معروف مي باشند . به دليل ماده گل بودن اين ارقام راندمان در بوته ها نسبت به انواع يك پايه اي كه داراي گله هاي نر و ماده بر روي يك بوته مي باشد بسيار بالا مي باشد .

 

گلخانه مناسب جهت توليد خيار

 

خيار گلخانه اي را تقريبا در همه جا مي توان كاشت زيرا هر جا كه عواممل طبيعي متاسب نباشد مي توان شرايط مناسب را مصنوعا با استفاده تاسيسات و دستگاههاي لازم ايجاد نمود . بسياري از گلخانه هايي كه خيار در نزديكي شهرهاي بزرگ و بازارهاي مصرف وجود دارد زيرا خيار توليدي در وضعيت مطلوب با طراوت و تازگي كافي به بازار مي رسد و نسبت به محصول توليدي مناطق دوردست با قيمت مناسب تري به فروش مي رسد.

 

از نظر هزينه توليد ،  مناسبترين منطقه براي كشت خيار گلخانه اي منطقه اي است كه زمستان ملايم داشته باشد و در فصل سرد بتوان فقط با استفاده از انرژي آفتاب و بدون احتياج به گرماي مصنوعي ، حرارت كافي براي رشد خيار را در داخل گلخانه فراهم نمود.

 

در مناطق جنوبي ايران مانند خوزستان ، جيرفت و جنوب استان فارس اين شرايط فراهم است و تعداد روزهاي سرد و يخبندان ، زياد نيست . اگر چند روزي هم هوا سر باشد رشد بوته خيار موقتا كاهش يافته يا متوقف مي شود . و پس از گرم شدن هوا به حال عادي بر مي گردد. بديهي است در اين مناطق اگر در هواي سرد ، به خصوص شبها وسيله اي براي گرم كردن گلخانه تعبيه شود بوته هاي خيار به مراتب بهتر رشد كرده و محصول زودرس تر ، مرغوب تر و با فراواني توليد مي شود . عامل محدود كننده در جنوب ايران كوتاه بودن فصل سرد است و عملا نمي توان بيش از حدود  4  ماه  پوشش پلاستيكي را روي گلخانه نگه داشت . بعد ها از اين مدت با اينكه بوته هاي خيار در بهترين وضعيت توليد قرار دارد هوا در گلخانه به شدت گرم مي شود و بايد پوشش پلاستيكي را كنار زد .

 

از آنجا كه  ارقام پارتئوكارپيك براي كاشت در هواي آزاد مناسب نيست بعد از برداشتن پوشش تدريجا كيفيت وكميت محصول كاهش مي يابد و افزايش تدريجي درجه حرارت بوته ها از بين مي رود .

 

در نقاط ساحلي گيلان ومازندران نيز هوا در زمستان نسبتا ملايم است و با هزينه كم
 مي توان خيار زمستاني را در گلخانه پرورش داد . عامل منفي در اين نقاط و در بعضي از سالها كمبود آفتاب است و تداوم هواي ابري و باراني ممكن است باعث كاهش محصول و تاخير برداشت شود.

 

در نقاطي مانند تهران و ورامين ، اصفهان ، يزد ، كرج ، مشهد و غيره گرم كردن گلخانه در شبهاي سرد و همچنين در روزهاي ابري و باراني ضروري است . در هنگام سرماي ديد ، حتي در روزهاي آفتابي نيز گرم كردن گلخانه لازم مي شود . بنابراين تهيه وسايل مناسب وكافي براي ايجاد گرما از ضروريات اصلي ايجاد گلخانه در اين قبيل مناطق به شمار مي آيد .

 

بوته خيار را مي توان در گلخانه هاي دايمي يا گلخانه هاي موقت پرورش داد . گلخانه هاي ثابت يا دايمي گلخانه اي است كه معمولا از شيشه و فلز ساخته مي شود و تاسيسات دايمي مانند سيستم حرارت مركزي ، آبياري قطره اي ، درچه هاي تهويه يا هواكش هاي متصل به ترموستات در آنها نصب گردد .

گلخانه هاي موقت كه به آنها تونلهاي مرتفع نيز اطلاق مي شود گلخانه هايست كه از اسكلت سبك و ساده آهن گالوانيزه يا ندرتا اسكلت چوبي ساخته مي شوند و پوشش آنها پلاستيكي است . تونل مرتفع بايد آنقدر بلند باشد بتوان به طور ايستاده در آن رفت و آمد كرد . اسكلت اين گلخانه ها را طوري ساخته شده است كه در صورت نياز بتوان آن را در فصل گرم جمع آوري كرد و در فصل سرد مجددا برپا نمود . در تونلهاي مرتفع ، هم از سيستم حرارت مركزي و ساير تاسيسات دايمي  و هم  سيستم گرمايي موقت استفاده مي شود.

 

بسياري از تونلهاي پلاستيكي در مناطق مناسب ، بدون گرماي مصنوعي مورد استفاده قرار مي گيرد و  به آنها تونلهاي سرد گفته مي شود . كشت زير پلاستيك كه در جيرفت و خوزستان و بعضي ديگر از مناطق كشاورزي ايران معمول است نوعي استفاده از تونل سرد است منتهاي ارتفاع اين تونلها مخصوصا نوع يك رديفي آنها نسبتا كم است و گياه فقط قسمتي از عمر خود را درآم مي گذراند حال آنكه در تونلهاي مرتفع رشد و بار دهي زير تونل پلاستيكي سپري مي شود .

 

 روشهاي تهويه در گلخانه كشت خيار

 

وقتي هوا گرم مي شود وزن مخصوص آن كاهش مي يابد و به طرف بالا مي رود در نتيجه هواي گرم هميشه در بالاترين قسمت گلخانه جمع مي شود . به همين جهت دريچه هاي سقفي بهترين وسيله براي خارج كردن سريع هواي گرم است . اگر در ديواره هاي گلخانه نيز به اندازه كافي دريچه وجود داشته باشد باز كردن دريچه هاي جانبي و سقفي با هم باعث مي شود هوا ، از دريچه هاي حانبي وارد شد و از قف خارج شود . بدين ترتيب جريان هواي كافي و مداوم در گلخانه برقرار مي شود .

 

هنگامي كه باد ملايم مي وزد بايد دريچه هاي سقفي را كه در سمت مقابل جهت باد قرار دارد كاملا باز كرد . وزيدن باد از روي اين دريچه ها نوعي مكش ايجاد مي كند و هواي داخل گلخانه با سرعت بيشتري خارج مي شود . در گلخانه هاي كوچك كه عرض آنها بيش از 6 متر نباشد دريچه هاي سقفي به تنهايي براي خنك كردن گلخانه كافي است  ولي در گلخانه هاي بزرگ وجود دو رديف دريچه سقفي  1*1 متر و دو رديف دريچه هاي جانبي ضرورت دارد كه ممكن است به صورت دستي وبرقي باز و بسته شود .

 

در گلخانه هاي پيشرفته ، اين دريچه هاي به ترموستات وصل شده است و وقتي هواي گلخانه گرم مي شود دريچه ها به طور اتوماتيك باز شده پس از خنك شدن هوا مجددا بسته مي شود . تهويه گلخانه با هواكش برقي هم ميسر است به شرطي آن كه ظرفيت هوا كش با فضاي گلخانه تناسب داشته باشد . قاعده اينست كه هواكش بتواند در هر دقيقه يكبار تمام هواي گلخانه را خارج نمايد .

 

خنك كردن گلخانه با كولر

 

 در منطق گرم كشت خيار در گلخانه بدون استفاده از كولر ممكن نيست زيرا فصل معتدل فوق العاده كوتاه است و درجه حرارت محيط خيلي زود از ميزان قابل تحمل براي خيار تجاوز مي كند . در مناطق خشك ايران كه درصد رطوبت نسبي پايين است . مي توان از كولر هاي آبي استفاده كرد منتها كولر هاي معمولي خانگي براي گلخانه هاي متوسط و بزرگ كافي نيست و نمي توند به اندازه لازم هوا را جابجا نمايد .

 

ضد عفوني خاك گلخانه و خزانه هاي توليد نشاء

 

ضد عفوني خاك در گلخانه هايي كه هر ساله مورد بهره برداري واقع مي شود امري ضروري به نظر مي رسد ، در غير اينصورت خاك آلودگي قارچي يافته و مشكلات عديده اي را بوجود خواهد آورد . براي ضد عفوني خاك بايد با استفاده از مواد شيميايي و غير شيميايي توصيه شده استفاده نمود :

 

-        ضد عفوني خاك بوسيله حرارت

-        ضد عفوني خاك با مواد شيميايي ‌(متيل برومايد و دازومِت)

 

 

 كشت و تعيين فواصل

 

توليد نشاء

 

 بالا بودن قيمت بذور هيبريد سبزي و صيفي به دليل دارا بودن كيفيت بالا ، امكان استفاده از روشهاي سنتي در كشت اين بذور را غير ممكن مي سازد . كشورهاي پيشرفته بذور F1 توليد و به كشورهاي ديگر صادر مي نمايند . در مورد خيار پس از تهيه بذور دو رگ
 مي توان اقدام به كست بذر و سپس استفاده از نشاي آن نمود .

 

محاسن استفاده از نشاء در خيار

 

 

1-    با توجه به ارزش بذور دو رگ به خصوص انواع گلخانه اي مصرف بذر را به حداقل مي رساند .

 

2-    رشد سريع نشا پس از انتقال به زمين اصلي به دليل عدم جابجايي ريشه ها بدون هيچگونه صدمه اي اامه خواهد يافت .

 

3-  دستيابي به محصول  زودرس به دليل آن كه در شايس توليد نشاء امكان رسيدگي و تنظيم درجه حرارت و رطوبت در رشد سريع بذر دوره توليد را كوتاهتر
 مي نمايد .

 

4-    به دليل نشاي سالم مزرعه اي يكنواخت خواهيم داشت كه مسلما توليدي بالاتر و عرضه اي بيشتر مي گردد .

 

آبياري

 

بذور را در گلدان كاشته و پس از آماده شدن به زمين اصلي منتقل مي شود . خاك گلدان هرروز بايد  از نظر رطوبت مورد بررسي قرار يرد ودر صورت نياز آبياري گردد ، در تابستان ممكن است روزي چند بار آبياري انجام شود ولي در زمستان هر چند روز يكبار اين نياز پديد خواهد آمد ، در هر حال با استفاده از شلنگهايي كه در سر آن نازل وجود دارد ، براي آنكه آب به نرمي خاك گلدان را مرطوب نمايد ويا آبياري باراني از طريق سقف عمل آبياري انجام مي گيرد .

 

آماده سازي نشاء براي انتقال

 

قبل ازآن كه  نشاء از محيط كنترل شده خزانه وارد زمين شود ، بايد چند روز گياه را با شايط محيط بيروني تطبيق داده و سپس اقدام به انتقال آن نمود . اين مسئله در بهار جهت عادت به سرما و در پاييز براي عادت به گرما انجام مي شود ، در اين صورت هواي گلخانه را  روزي چند تا چندين ساعت در شرايط عادي از هواي بيرون از گلخانه قرار مي دهند تا در مان جابجايي  به نشا صدمه وارد نگردد .

 

 برنامه ريزي جهت كشت بذر

 

 زمان كشت بذر در گلخانه بايد طبق برنامه ريزي قبلي با آماده شدن زمين اصلي و دماي مساعد در محيط كشت انجام پذيرد در غير اينصورت ، توقف نشا بيش از حد در خزانه باعث ايجاد مشكلات عديده اي خواهد شد ، كه مهمترين آن ضعف بوته وكاهش عملكرد آن خواهد شد .

مشكلاتي كه در خزانه ممكن است بوجود آيد به شرح زير است :

توليد نشاء با معضلاتي برخورد دارد كه رئوس آن در زير آورده مي شود :

-        زرد شدن برگها و كمي رشد نشاء

-        جوانه زدن غير يكسان در خزانه

-        پوسيدگي ريشه

-        كندي رشد در خزانه

 

 فواصل كشت

 

بسيارس از پرورشدهندگان تصور مي كنند افزتيش تعداد بوته در واحد سطح ، قادر به برداشت محصول بيشتري خواهند بود ولي اشتباه مي نمايند زيرا نه تنها امكان برداشت بيشتر محصول ميسر نيست بلكه عمليات نگهداري كندتر و امكان بروز بيماريها بيشتر خواهد شد .

 

در هر حال تراكمكشت بستگي به عواملي مانند نوع خاك و زمان كشت دارد ، در خاك قوي ، كشت تابستانه كه شاخ و برگ گياشهان بيشتر از حد معمول از نرمكال است تراكم بوته كمتر خواهد بود .

 

ولي در كشت زمستانه و خاك سبك اين تراكم مي تواند كمي بيشتر شود ، كه متوسط پيشنهادي بين 2 تا 5/2 بوته در متر مربه خواهد بود ، بدين ترتيب كه به ازاي هر سه خط كش بلافاصله 70 سانتي متر يك راهرو دسترسي يك متري بايد در نظر گرفت.

 

بستن بوته

 

با ظهور 4 برگ حقيقي گياه ، ساقه بايد به نخهاي آويزان شده از سقف بسته شود ، بوته ها در يك جهت به دور نخ كنفي پيچانده شده و هر چند روز يكبار تجديد خواهند شد ، در غير اينصورت ساقه خم شده و پس از زماني كوتاه برگرداندن مجدد آن باعث خسارت به قسمتهاي ميوه دهنده انتهايي گياه خواهد شد .

 

 هرس بوته هاي خيار

 

حذف شاخه هاي اضافه به بوته اجازه رشد طولي و توليد ميوه هرچه نزديكتر به ساقه اصلي را داده ، بعلاوه تهويه و برداشت را تسهيل مي نمايد .

 

هرس شامل قطع كليه شاخه هاي فرعي كه بين برگ و ساقه اصلي رشد مي نمايد تا ارتفاع 40-35 سانتي متري از محل يقه و بعذاً قطع جوانه انتهايي اين شاخه ها بعد از ظهور دو برگ مي باشد ، زيرا كه ميوه هاي تحتاني داراي كيفيت مناسب نبوده و با خاك و گل در تماس خواهند بود ، در مورد بخش دوم هرس لازم به ذكر است كه ميوه هاي نزديك ساقه اصلي داراي كيفيتي مناسبتر از ميوه هاي ساقه فرعي بوده ، بنابراين با اين روش عملاً سعي شده كه ميوه مرغوبتري توليد شود .

 

هرس بعدي شامل قطع برگ هاي زرد شده ابتدايي بوته هايي است ك توليد را به پايان رسانده در تغذيه گياه اثر ندارند، ولي بايد توجه داشت كه هرس برگ و شاخه هاي فرعي نمي تواند يكباره انجام گيرد و بايد به تدريج و در طول رشد گياه قسمت هاي اضافي را حذف نموده ، در غير اينصورت پس از چند هفته اگر يكبار ساقه و برگ هاي اضافي حذف شوند،به بوته شوك وارد شده و قادر به عرضه ميوه مناسب نخواهد شد .

 

مشخصات ارقام گلخانه اي خيار

 

ارقام خيار گلخانه اي از نوع بكر بار  و ماده گل مي باشد و مهمترين خصوصيات اين ارقام به قرار زير است  :

 

1-    سازگار با شرايط كشت در گلخانه هستند .

2-    احتياج به زنبور يا ديگرعوامل تلقيح كننده ندارند.

3-    راندمان محصول زياد مي باشد .

4-    با انجام هرس و جوان نمودن بوته ، عمر گياه را مي توان چنديد بار تجديد نموده و مجدداً بهره برداري نمود .

 

كود دهي خيار

 

خيار گلخانه اي به كود زياد و متناسب احتياج دارد زيرا مقدار محصول گلخانه در واحد سطح به مراتب از هواي آزاد بيشتر است. بنابراين مواد غذايي موجود در خاك خيلي زود توسط بوته هاي خيار جذب و مصرف مي شود .

 

كود هاي مورد نياز خيار عبارتند از :

 

1-  ازت : ازت از مهمترين عناصر غذايي گياه است و در رشد و باردهي آن تاثير مستقيم دارد . در صورت كمبود ازت ابتدا برگ هاي پاييني كمرنگ شده و در صورت ادامه كمبود ازت رنگ برگ ها در تمام گياه بطور يكنواخت به زردي تمايل پيدا مي كند .

 

2-  فسفر : فسفر در توسعه ريشه ها و رشد عمومي و باردهي گياه تاثير دارد . به همين جهت بايد قبل از كاشت به زمين داده شود تا در مراحل اوليه رشد بوته در دسترس گياه باشد .

 

3-  پتاس : پتاس در اغلب خاك هاي ايران بقدر كافي وجود دارد و در صورت دادن كود دامي نيز مقدار زيادي پتاس به خاك اضافه مي شود.

 

4-  منيزيم : كمبود منيزيم در خيار بسيار شايع است . علامت آن بدين صورت است كه در برگهاي مسن، فاصله بين رگبرگها از حاشيه به طرف داخل زرد مي شود. اگر اين كمبود ادامه پيدا كند ، در قسمتهاي زرد شده لكه هاي قهوه اي پيدا مي شود و برگ تدريجا حالت سوخته به خود مي گيرد.و اين امر باعث كندي رشد عمومي گياه مي شود .

 

5-  آهن : در خاك هاي آهكي و قليايي كه قلياييت بالاتر از 8 داشته باشد آهن موجود در خاك به صورت غير محلول در مي آيد و گياه دچار كمبود آهن
 مي گردد. در خيار، به صورت زردي برگه هاي تازه و جوان بروز مي نمايد و رگبرگ ها سبز باقي مي ماند. در مراحل بعدي ، رگبرگ ها نيز زرد شده و زردي از سر گياه به طرف پايين توسعه پيدا مي كند.

 

ميزان كود مورد نياز خيار

 

احتياج خيار به كودهاي مختلف بستگي به نوع خاك و ذخيره مواد غذايي موجود در آن دارد. براي تعيين مقدار كودهاي مورد احتياج گياه بايد قبل و بعد از كاشت خيار در فواصل معين از خاك نمونه برداري شده و ميزان مواد غذايي در آن توسط آزمايشگاه اندازه گيري شود.

 

علاوه بر مقدار كودي كه به مصرف گياه مي رسد مقدار قابل ملاحظه اي كود نيز توسط آب شسته شده و از دسترس ريشه خارج مي گردد. ضمناً بعضي از عناصر غذايي مانند فسفر در خاك تثبيت شده و فقط بخشي از آن قابل استفاده گياه مي گردد. بنابراين با در نظر گرفتن تلفات مزبور بايد مقدار كافي كود شيميايي به طور منظم و به دفعات به خاك داده شود تا گياه بتوانمد عناصر غذايي مورد احتياج خود را به اندازه لازم جذب نموده و محصول كافي توليد نمايد .

 

 

آفات و بيماريهاي مهم خيار

 

نكات مهم در پيشگيري از امراض و آفات

 

1-  رعايت بهداشت در گلخانه براي جلوگيري از سرايت بيماريها بسيار مهم است . هر چه رفت و امد اشخاص مختلف به گلخانه بيشتر باشد احتمال سرايت امراض بيشتر است .

 

2-  جلوي در ورودي ، يك قطعه بزرگ اسفنج گذاشته و آن را بايد مرتباً با محلول ضد عفوني كننده خيس نمود تا از انتقال خاك آلوده و عوامل بيماري زا  بداخل گلخانه جلوگيري كرد.

 

3-  بعد از خاتمه دوره بهره برداري ، تمام بوته هاي خيار دوره قبل بايستي از گلخانه خارج نمود . وجود بوته ها در زمين تا دوره بعدي موجب تكثير بيماري و انتقال آن به دوره بعد مي شود .

 

4-    اگر سال بعد در همان زمين قبلي خيار كشت مي گردد حتما خاك قبل از كشت  ضد عفوني گردد .

 

5-    علفهاي هرز داخل گلخانه مرتباً حذف و علفهاي هرز دور گلخانه را حداقل تا شعاع 2 متر مبارزه شيميايي گردد.

 

6-    وقتي خاك رطوبت كافي دارد از آبياري اضافي خودداري گردد.

 

7-    وجود رطوبت زياد در فضاي گلخانه باعث ايجاد و شيوع بسياري از بيماريهاي قارچي مي گردد

تمامي فنون کشت گل در خانه و گلخانه

  مراحل مختلف قلمه سبز :         
مراحل مختلف قلمه يوگا :باین منظور پس از فرو کردن قلمه ها در خاک باید روی ظرف یا گلدان را با یک قطعه شیشه یا یک ورقه نایلونی بپوشانند . ساقه پاره ای از گیاهان مانند : حسن یوسف براحتی در آب ریشه می دهند که در اینصورت لازم است قبلا انتهای قلمه را به هورمون رشد ریشه ( که متاسفانه در بازار ایران کمتر یافت می شود) آغشته کرده سپس کاشت .تا زمانیکه قلمه ها در زیر سرپوش قرار دارند بندرت به آب احتیاج پیدا می کنند .  اما از هنگامیکه سرپوش را برمی دارند لازم است توسط اسپری به گیاه آب بدهند . پس از بوجود آمدن ریشه و رشد مختصر گیاه می توان آنرا ( بدون صدمه زدن به ریشه تازه ) به گلدان یا باغچه منتقل نمود .موقع مناسب برای قلمه زدن ، اواخر زمستان یا اوایل بهار است .  زیرا در این زمان فصل رشد گیاه آغاز گشته تمام سال را برای استقرار و استحکام خود وقت دارد .این قاعده عمومیت نداشته پاره ای از گیاهان را تقریبا در هر فصلی میتوان تکثیر کرد .
 1 – قلمه زدن ساقه جوان : متداولترین تکثیر نباتی ، ازدیاد از راه قلمه زدن قسمتهای جوان و غیر خَشَبی است . بسیاری از گیاهان مانند : آویز ، حسن یوسف ، شمعدانی ، داودی و غیره براحتی از این طریق تکثیر می یابند . ابتداء به کمک یک تیغ یا چاقوی تیز قطعه ای از ساقه سالم را بطول 7 – 8 سانتیمتر ( طوری که 3 – 4 جفت برک بر روی آن قرار داشته باشد ) جدا کرده سپس برگهای پائین و شکوفه ها را چیده قلمه را همراه با دو یا سه جفت برگ باقیمانده طوری در خاک فرو می کنند که جفت اول برگهای باقیمانده از سمت پائین مماس با سطح خاک قرار گرفته و بشرحی که قبلا گذشت اطراف گلدان را با پوشش نایلونی پوشانده گلدان را در جای گرم و پُر نوری قرار می دهند .
 2 – قلمه زدن ساقه چوبی ( خَشَبی) : این روش معمولا برای ازدیاد درختچه و بوته ها استفاده میشود .  طریقه کار شبیه قلمه زدن ساقه جوان است ، با این تفاوت که اولا تعداد بیشتری برگهای ساقه جدا می گردد و ثانیا لازم است قلمه را بصورت مایل در خاک قرار دهید . روی گلدان حاوی قلمه چوبی را نباید پوشاند تا هوای آزاد بیشتری که مورد نیاز است به خاک برسد .استفاده از هورمون ریشه بیشتر برای این گونه قلمه ها بکار می رود .
 3 – تکثیر از راه برگ : برحسب نوع گیاه روشهای گوناگونی برای تکثیر از راه برگ وجود دارد .   مثلا گیاهانیکه ازدیاد آنها از راه برگ امکان داشته و برگهای بلندی دارند ( زبان مادرشوهر ) را به قطعات کوچک تقسیم کرده هر قطعه را در خاک بکارید .  تذکر این نکته ضرورت دارد که گونه ای از گیاه زبان مادر شوهر که حاشیه برگهای آن زرد است را نمی توان از این راه زیاد کرد .  بلکه روش تقسیم که بعدا شرح داده خواهد شد برای آن بکار می رود .
 تکثير برگ زبان مادر شوهر -پيروميا- بگونيا رکس : در بنفشه آفریقایی و پیرومیا ریشه معمولا در انتهای دمبرگ بوجود می آید، بنابراین یک برگ را با دمبرگ جدا کرده آنرا در آب و یا خاک قرار می دهند . پس از مدتی گیاه جدید نمایان خواهد شد . نوع دیگری از گیاهان که برگهای پٌر نقش و نگار و رگبرگهای درشت دارند مانند ، بگونیارکس را از طریق قلمه زدن قطعات کوچک برگ زیاد می کنند    توجه شود که در هر قطعه حتما یک رگبرگ وجود داشته باشد و آنها را طوری در خاک فرو کنند که اولا صدمه نبیند و ثانیا نوک رگبرگ در خاک قرار گیرد . زیرا از آن ناحیه است که ریشه بوجود می آید . سپس ظرف را در محل گرمی قرار داده آب مختصری به آن بدهند تا رطوبت اضافی موجب پوسیدگی برگها نگردد .بگونیارکس را بطریق دیگری نیز میشود زیاد کرد و آن با ایجاد بریدگی های کوچک بر روی رگبرگهای سطح زیرین برگ است .برگ بریده شده را بر روی خاک خوابانده روی آن چند قطعه سنگ کوچک قرار دهید تا شکاف ها کاملا با خاک مماس باشند . پس از مدتی در ناحیه شکاف ها از پائین ریشه و از بالا برگ پدید می آید . با رشد گیاهان جوان آنها را با دقت جدا کرده در گلدانهای جداگانه ای می کارند . این روش برای تکثیر گل حریص نیز مناسب است .یکی از گیاهان بسیار محبوب ، نخل مرداب است که نحوه زیاد کردن آن بسیار جالب است . برگ رشد یافته ای را جدا کرده آنرا بصورن واژگون درون ظرف آب قرار می دهند .، بطوریکه محل انشعاب برگها کاملا در آب قرار گیرد .
 تکثير نخل مرداب : با گذشت مدتی حدود 10 – 15 روز ریشه های سفید رنگی در همان ناحیه مشاهده خواهد شد . پس از اینکه برگهای جدید بوجود آمدند و قد آنها به حدود 7 سانتیمتر رسید با یک قیچی کوچک برگهای کهنه را چیده ( دقت شود جوانه های کوچک زیر این برگها را نچینند ) و دمبرگ قدیمی را نیز جدا کرده گیاه را درون گلدان بکارید .
آخرین نکته در این مورد تکثیر استروپتوکارپوس است که باید رگبرگ اصلی یکی از برگهای بلند آنرا از وسط و در جهت طول با یک تیغ تیز برید ، طوری که برگ از درازا بدو نیمه تقسیم گردد. سپس از ناحیه بریده شده هر دو قطعه را در خاک بخوابانند .
4 – تکثیر هوائی : تکثیر هوائی یک راه حل مطلوب برای ازدیاد گیاهانیکه بیش از اندازه رشد کرده و برگهای پائین خود را از دست داده اند میباشد .ابتداء ساقه گیاه را با یک چوب تکیه گاه محکم می کنند تا تکان نخورد . سپس در محلی از ساقه که بلافاصله زیر برگ قرار دارد با چاقوی تیز شکافی تا نیمه ساقه بوجود می آورند .
 مراحل مختلف تکثیر هوائی دیفن باخیا :  در صورت داشتن هورمون ریشه ، شکاف را به مقداری هورمون آغشته کرده داخل و اطراف شکاف را با خزه مرطوب پُر می کنند . پس از آن یک ورقه نایلونی اطراف خزه ها پیچیده بالا و پائین آنرا محکم می نمایند .با ظاهر شدن ریشه ساقه را از پائین محل شکافقطع و گیاه جدید را در گلدان بکارید . این روش را می توان برای گیاهانی نظیر : برگ انجیری ، فیکوس و دیفن باخیا بکار برد .
 5 – خواباندن : پیچک ها و گیاهانیکه بسمت پائین آویزان میشوند را می شود از طریق خواباندن زیاد کرد .  این روش خصوصا درباره آن دسته از گیاهان که ریشه هوائی می دهند بسیار موفقیت آمیز است . برای این کار یکی از ساقه های بلند را انتخاب کرده ناحیه کوچکی از آنرا پس از کندن پوست و یا دادن شکاف ، بر روی خاک گلدان دیگری که در مجاورت گلدان اول می گذارند خوابانده ، روی آنرا با کمی خاک می پوشانند و برای اینکه شاخه در محل خود تکان نخورد یک قطعه سنگ روی آن قرار می دهند .  در سال بعد و پس  از پدید آمدن ریشه ها ساقه را از گیاه مادر جدا میکنند .
مراحل مختلف خواباندن پيچک :این طریقه برای تکثیر فیلودندرون ، عَشَقٍه ، پیچ امین الدوله ، یاس سفید و پلی گونوم مناسب است .  خواباندن را بصورتی دیگر میتوان درباره گیاهانیکه بچه یا گیاهچه تولید می کنند ، نظیر : گندمی ، توت فرنگی اعمال کرد . گیاهچه ها را در گلدانهای جداگانه گذاشته پس از تشکیل ریشه آنها را از گیاه مادر جدا کنید . راه دیگر ازدیاد گندمی قرار دادن گیاهچه ها در آب است .
6 – تقسیم : تقسیم اغلب در مورد گیاهانی بکار می رود که پایا بوده بصورت کپه ای رشد می کنند مانند : پرسیاوش ، بنفشه آفریقایی و بسیاری گیاهان علفی مناطق مرتفع و سرد . برای تقسیم لازم است زمانی را انتخاب کرد که گیاه پس از گذراندن دوره استراحت رشد مجدد خود را آغاز کرده باشد . گیاه را از گلدان بیرون آورده  در امتداد ساقه و برگ ریشه آنرا با دست ( در صورت ضخیم بودن با چاقوی تیز) به دو یا چند قسمت تقسیم کرده بطوریکه در هر قسمت یک جوانه در حال رشد باقی بماند .  سپس هر قسمت را درگلدانی جداگانه کاشته تا رشد دوباره از آنها به دقت مراقبت میکنند .
7 -  تقسیم ریشه های گوشتی ( ریزوم یا ساقه زیر زمینی ) : آن دسته از بوته های علفی پایا که دارای ریشه های ضخیم و گوشتی هستند را می توان با جدا کردن و کاشتن قطعاتی از ریشه زیاد کرد .
 مراحل مختلف تقسيم ريزوم : گیاهان دارای ریزوم یا ساقه زیر زمینی را نیز بهمین ترتیب می توان تکثیر نمود مانند : گل برف( موگه) یا سوسن .
 8 – ریشه های غده ای و پیازها : پاره ای ریشه های غده ای یا پیازهای تو پُر را تنها زمانیکه جوانه می زنند میتوان جدا کرده کاشت . دقت شود که در هر قطعه اقلا یک جوانه وجود داشته باشد .
 تکثير پياز :  بعلاوه بر روی محل بریدگی قبل از کاشت مقداری گَردِ قارچ کُش بپاشند تا گیاه احتمالا به بیماری پوسیدگی ریشه مبتلا نگردد .
تقسيم غده : انواعی از بگونیا را که دارای ریشه های غده ای است می توان باین روش زیاد کرد . از آنجا که ریشه های کوکب فاقد چشمک هستند بهتر است طوری بریده شوند که قسمتی از ساقه نیز همراه آن باقی بماند . بسیاری از پیازها یا پیازهای تو پُر مانند گلایل تولید پیازچه هائی در اطراف خود می نمایند . به منظور تکثیر آنها را جدا کرده جداگانه میکارند .  این پیازچه ها زمانیکه گل نمی دهند در واقع به ذخیره سازی مواد نشاسته ای مورد نیاز خود مشغول هستند .  در مواردی ممکن است پیازچه در قسمت های هوائی گیاه مانند ساقه ظاهر شود مانند انواعی از گل سوسن .
جعبه تکثیر :تکثیر بسیاری از گیاهان احتیاج به تامین گرما برای بذر یا قلمه دارد .باین منظور وسائلی ساخته شده است که به آن جعبه تکثیر می گویند .  اساس ساختمان این جعبه که طرحهای مختلفی از آن وجود دارد به این صورت است که در کف یک جعبه چوبی یا پلاستیکی چند دسته سیم الکتریکی یا ( المنت) عبور داده روی آنها را با لایه هائی از ماسه نرم و پیت می پوشانند . برای تکمیل دستگاه میتوان یک رشته سیم در حاشیه فوقانی جعبه کشید تا هوای جعبه را نیز در صورت لزوم گرم کند . با اضافه کردن دو ترموستات براحتی میشود درجه حرارت دلخواه را که میتواند بین 15 – 27 درجه سانتیگراد متغیر باشد تنظیم نمود . اين مجموعه علمي توسط سايت ماکزيمم تکنيک تهيه شده است .روشهای دیگری برای تامین گرما و رطوبت هنگام تکثیر وجود دارد که ساده ترین آنها پوشاندن گلدان حاوی بذر یا قلمه با پوشش نایلونی شفاف یا قرار دادن یک حباب شیشه ای بر روی گلدان است . این کار را می شود قدری کاملتر کرده جعبه یا سینی حاوی  گلدانهای قلمه ها را بر روی رادیاتور شوفاژ نیمه گرم و یا چند رشته سیم گرم قرار داد . بهر حال با استفاده از چنین روشها میتوان موفقیت بیشتری در ازدیاد گیاهان خود داشت .
 ادوات و لوازم کار : برای گلکاری و سبزیکاری در خانه ، با توجه به وسعت عملیات ، به تمام و یا تعدادی از لوازم و ادوات مشروحه زیر نیاز می باشد :
1 – بیل و کج بیل . 2 – کُلَنگ. 3 – شن کِش. 4 – فُرقان چرخ دار . 5 – سَرَند . 6 – ماله چوبی . 7 – وجین کُنِ دستی . 8 – بیلچه. 9 – ماله خط انداز . 10 – میخ نشاء کُن . 11 – ریسمان . 12 – متر . 13 – چاقوی پیوند زنی . 14 – قیچی باغبانی . 15 – داس  باغبانی . 16 – اَرِه . 17 – آب پاش . 18 – زَنبِه . 19 – تعدادی میخ چوبی . 20 – قیچی چمن زنی . 21 – نشاء کُن. 22 – پمپ گردپاش . 23 – پمپ سمپاش . 24 – ماشین چمن زنی . 25 – شیلنگ لاستیکی برای آبیاری . 26 – گلدان : به اندازه های مختلف برای کاشتن ، قلمه زدن ، جابجا کردن گل ( استکانی – فرنگی –خیاری –لب شتری –دسته دار ) .
 1و2 – بیل ، کج بیل و کلنگ : کلنگ ، برای کندن زمین و بیل ، برای زیر و رو کردن خاک و همچنین در زمینهای نرم و سست برای کندن زمین بکار برده می شوند .
3 – شن کش : برای جدا کردن نُخاله ، قلوه سنگ ، قطعات درشت شاخ و برگ و اضافات موجود در زمین بکار می رود و گاهی هم بمنظور تسطیح زمین از آن استفاده میشود .
4 - فرقان چرخدار : برای جابجا نمودن خاک ، کود ، نهالها ، اشیاء و لوازم کار در زمین استفاده میشود .
5 - سَرَند : از سرند ، برای یک دست نمودن خاک استفاده میشود ، بنحوی که خاک ، ماسه ، شن و خاک برگ پوسیده به نسبت مناسب مخلوط شود و نخاله ها و قطعات درشت سنگ ، شاخ و برگ ، پلاستیک و دیگر زوائد مانند : شیشه شکسته و ... را از خاک جدا نمود .
6 – ماله چوبی : از ماله چوبی ، برای تسطیح زمین و همچنین زیر خاک کردن بذر استفاده میشود .

7 – وجین کُنِ دستی : از وجین کن ، برای خارج کردن و از بین بردن علفهای هرز در زمین استفاده می شود . باین ترتیب که پس از کاشت و سبز شدن گیاهان ممکن است در میان آنها علفهای هرز سبز شده رشد نمایند و موجب کُندی رشد و یا از بین رفتن گیاه مورد نظر گردند . لذا بایستی با وجین کُن تمام علفهای هرز را از ریشه درآورد و از زمین خارج ساخت .
8 – بیلچه : همانگونه که از نام آن مشخص می گردد به معنی ، بیل کوچک میباشد و همه مردم با آن آشنا هستند . از آن برای درآوردن بوته از خزانه ، و کاشتن در محل اصلی و جابجا نمودن گلها ، سبزیها و ریختن خاک و کود در گلدان استفاده میشود .
9 – ماله خط انداز : از این وسیله برای کاشتن بصورت خطی ( ردیفی ) استفاده می کنند و با کشیدن آن برروی زمین آماده شده ، ضمن ایجاد شیارهای موازی و مناسب برای بذر کاری ، زمین را نیز تسطیح می نمایند .
10 – میخ نشاء کُن : از این وسیله بمنظور کاشتن بوته های جوان و یا قرار دادن قلمه گلها استفاده میشود ، که با فشار دادن آن در زمین حفراتی ایجاد می کنند تا بوته و یا قلمه را در آن بنشانند.
11 – ریسمان : بمنظور تقسیم بندی زمین و مشخص کردن خطوط مستقیم درزمین بکار میرود .
12 – متر : برای اندازه گیری طول و عرض قطعات در تقسیم بندی زمین بکار می رود .
13 – چاقوی پیوند زنی : همانگونه که از نام آن مشخص می شود در باغبانی بمنظور تهیه قلمه گلها و پیوند زنی استفاده میشود .
14 – قیچی باغبانی : این وسیله نیز در باغبانی مصرف دارد ، همچنین در موقع جابجا کردن بوته ها بمنظور اصلاح ریشه های شکسته و زخمی استفاده میشود .
15 – داس باغبانی : برای قطع کردن ریشه علفهای هرز و همچنین خرد کردن خاک زیر آنها که در اطراف ریشه گیاه مورد نظر قرار دارند بکار میرود ، در عمل یک نوع وجین کن نیز میباشد .
16 – اَرِه : برای قطع کردن شاخه های بزرگ و یا خشک در باغبانی بکار می رود .
17 – آبپاش : در زمانی که بذر کاشته میشود و ابتدای سبز شدن آن چون ریشه ندارد و در زمین استوار نگردیده ، اگر از لوله فشار آب برای آبیاری استفاده شود تمام بذرها شسته خواهند شد . لذا از آبپاش برای آبیاری آن استفاده می گردد .
18 - زَنبِه : بمنظور جابجا کردن خاک ، کود ، نشاء ها و نهالها در نقاطی که امکان استفاده از فرقان چرخدار نباشد استفاده میشود .
19 – میخ چوبی : در زمانی که میخواهند زمین را قسمت بندی نمایند با فروکردن میخ ها در زمین و بستن ریسمان به آنها بنحو مطلوب زمین را تقسیم بندی می کنند .
20 – قیچی چمن زنی : برای چیدن چمن های حاشیه ها بکار می رود .
21 – نشاء کُن : برای سوراخ کردن سریع و مناسب زمین برای کاشت پیازها و یا نشاء ها استفاده میشود .
22 – پمپ گردپاش: برای گردپاشی و قارچ کشی از آن استفاده میشود .
23 – پمپ سمپاش : همانطور که از نامش پیداست برای سمپاشی گیاهان استفاده یشود .
24 – ماشین چمن زنی : برای کوتاه کردن چمنها استفاده میشود .
25 – شیلنگ لاستیکی : برای آبیاری از آن استفاده میشود .
26 – گلدان : برای کاشتن گیاهان ، قلمه ها ، پاجوش ها ، و غیره بکار میرود .

7	فلفل	Rida	زودرس-وزن 220-180گرم-شكل ميوه مكعب مستطيل-رنگ قرمز	شركت انزازادن
8	فلفل	Orion	زودرس-وزن 220-180گرم-شكل ميوه مكعبي-رنگ قرمزوسبز	شركت انزازادن
9	فلفل	Maratos	خيلي زودرس-وزن 200-150گرم-شكل ميوه مكعبي-قرمز	شركت انزازادن
10	فلفل	Ania	زودرس-وزن ميوه220-180گرم-شكل ميوه مكعبي-رنگ زرد	شركت انزازادن
11	فلفل	Biamca	خيلي زودرس-وزن 150-120گرم-شكل ميوه مكعبي-	شركت انزازادن
12	فلفل	Luteus	زودرس-وزن ميوه180-140گرم-شكل ميوه مكعبي-رنگ زرد	شركت انزازادن
13	فلفل	Ariane	زودرس-وزن ميوه180-130گرم-شكل ميوه مكعبي-رنگ نارنجي	شركت انزازادن
14	فلفل	Mavras	خيلي زودرس-وزن ميوه 140-120گرم-رنگ بنفش	شركت انزازادن
15	فلفل	Zorro	زودرس-وزن ميوه 180-140گرم-رنگ بنفش	شركت انزازادن
16	فلفل	Marona	زودرس-وزن ميوه 200-140گرم-رنگ قهوه اي	شركت انزازادن
17	فلفل	كورتو	وزن ميوه 200-150گرم-شكل ميوه مكعب مستطيل-	شركت وسترن سيد
18	فلفل	كاپي	پربار-وزن ميوه 100-50گرم-شكل ميوه دوكي و كشيده-شيرين-زودرس	شركت ريكسوان
19	فلفل	ناسائو	وزن ميوه 300-250گرم-شكل ميوه مكعبي-	شركت ريكسوان
20	فلفل	مريا	وزن ميوه 300-250گرم-شكل ميوه مكعبي-	شركت ريكسوان
21	فلفل	آماندو	پربار-وزن ميوه 40-20گرم-شكل ميوه دوكي و كشيده-تند-زودرس	شركت سان سيد
22	فلفل	رانكو	وزن ميوه 200-150گرم-شكل ميوه مكعب مستطيل-	شركت سان سيد

معرفي ارقام محصولات گلخانه اي سبزي و صيفي و مشخصات آنها

1	گوجه فرنگي	رابي	زودرس-مناسب كشت زمستانه-وزن ميوه 100-80گرم-شكل كروي	شركت فيتو
2	گوجه فرنگي	نمارين	وزن ميوه 200گرم-بصورت خوشه اي(هرخوشه 5 ميوه)-دوره رشد 9 ماهه	شركت فيتو
3	گوجه فرنگي	نورا	زودرس-وزن ميوه 240-200گرم-تازه خوري	شركت فيتو
4	گوجه فرنگي	فادو	بسيارزودرس-وزن ميوه 130-90گرم-نسبتاً مقاوم	شركت انزازادن
5	گوجه فرنگي	هالي334	زودرس-وزن 180-130گرم-بسيارمقاوم به سرما	شركت انزازادن
6	گوجه فرنگي	الفرح	نسبتاً زودرس-وزن 180-130گرم-مقاوم	شركت انزازادن
7	گوجه فرنگي	ساكورا	نسبتاً زودرس-وزن 130-90گرم-مقاوم(تا21-20 ميوه در هرخوشه)	شركت انزازادن

حمایت یونیدو از ضدعفونی خاک توسط بخار آب به جای استفاده از سموم مخرب لایه ازون 

تهران 13 دی ماه 1385 (مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد) – دکتر ملایری رئیس اداره حلال های ضایعات سمی و سموم آفات پروتکل مونترال سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو) و همراهان ، اخیراً طی دیداری از شرکت تأسیسات صنایع سارویه که در زمینه پروژه ضد عفونی خاک توسط بخار آب به جای استفاده از سموم مخرب لایه ازن در شهر ساری فعالیت می نماید، ضمن اینکه دستگاه را مورد تأیید قرار دادند، خاطر نشان کردند که این دستگاه نمونه خارجی ندارد.

در این مرحله از بازدید، با خرید 35 دستگاه از شرکت سارویه توسط سازمان یونیدو موافقت گردید.از آنجا که یونیدو در حال حاضر مجری جایگزینی سموم مخرب لایه ازون (متیل بروماید) در 62 کشور جهان میباشد و دستگاههای بخار در اختیار آنها میگذارد یونیدو در نظر دارد که دستگاه تولیدی شرکت سارویه را به آن کشورها معرفی و برای طرحهای جایگزینی در این کشورها استفاده شود. اجرای طرح جایگزینی متیل بروماید در ایران بعهده وزارت جهاد کشاورزی است که با هماهنگی و همکاری دفتر حفاظت لایه ازون سازمان محیط زیست توسط یونیدو از بودجه پروتکل مونترال اجرا میگردد.

موارد استفاده از دستگاه بخار:
این دستگاه بمنظور ضد عفونی خاک ، پرورش قارچ ، پرورش قارچ های صدفی ، خشک کردن بتن سدها ، تیرچه و بلوک، سونای تر و تمام کارهایی که به بخار با فشار پایین نیاز دارند مصرف می شود. مخلوط های خاکی ممکن است آلوده به بذرهای علف های هرز، نماتدها، انواع قارچ ها و باکتری های مضر باشند که عامل مرگ گیاهچه یکی از آنها می باشد و توسط قارچ هایی مانند پیتیوم ، فیتوفترا ، زیزوکتونیا و فوزاریم ایجاد می شود. برای پیشگیری از صدمه این امراض، باید مخلوط های خاکی یا خاکبرگ قبل از کاشت گیاهان ضد عفونی شوند خاک ها را از طریق حرارت یا با استفاده از مواد شیمیایی می توان ضد عفونی نمود. حرارت دادن مخلوط های خاکی که دارای کود دامی، خاکبرگ یا مواد آلی پوسیده هستند موجب تسریع در پوسیدن مواد آلی می شود که در بعضی از موارد موجب تشکیل ترکیباتی می شود که برای رشد گیاه مضر است و باید توسط آب از خاک شسته شوند . بعضی از ترکیبات شیمیایی خاک در اثر حرارت بیش از 85 درجه تجزیه شده و مقادیر زیادی نمک های قابل حمل مانند ازت ، منگنز ، فسفر ، پتاسیم تولید می کنند که برای گیاهان مضرند این موضوع بویژ ه در مخلوط هایی که مواد آلی زیادی دارند بیشتر مشهود می باشد . معمولا برای ضد عفونی خاک ها یا از مواد شیمیایی یا از بخار آب استفاده می شود. مواد شیمیایی که معمولا استفاده می شوند عبارتند از فرم آلدئید که قارچ کشی خوب و با نفوذ است ، بذرهای بعضی از علف های هرز را از بین می برد اما برای از بین بردن نماتدها و حشرات چندان مناسب نیست بعد از کاربرد نیز باید برای کاشت دو هفته صبر کرد. کلروپیکرین ماده دیگری است که بدین منظور استفاده می شود برای کاربرد این ماده بعد از پاشیدن روی بستر باید آن را محبوس کرد و سه روز نگه داشت این ماده برای از بین بردن نماتد حشرات ، بذرهای علف های هرز، ورتیسیلیوم و سایر قارچ های مقاوم موثر است اما بعد از سه روز ، باید ده روز صبر نمود تا خاک تهویه شود. ماده دیگر مورد استفاده متیل برماید است که ماده ای بی بو ، بسیار فرار و برای انسان بسیار سمی است و خطر عقیم شدگی را بهمراه دارد. این ماده اکثر نماتدها ، حشرات ، بذرهای علف های هرز و بعضی از قارچ ها را از بین می برد ولی قارچ ورتیسیلیوم را از بین نمی برد این ماده علاوه بر خطراتی که در استعمال دارد به دلیل تخریب لایه ازن از سال 2003 در بسیاری از موارد و از سال 2015 بطور کل منسوخ می شود.

ماده دیگر مورد استفاده واپام می باشد که در آب قابل حمل بوده و علف های هرز، بذرهای در حال جوانه زدن اکثر قارچ ها و نماتدها را از بین می برد برای استفاده از این ماده روی خاک باید غلطک زده شود و پس از کاربرد سه هفته لازم است تا خاک تهویه شود تماس آن با پوست انسان نیز موجب ایجاد خارش می شود .

مخلوط دی –دی مانند واپام با محدودیت روبروست خیساندن مخلوط های خاک با قارچکش هایی مانند بنومیل، کاپتان، تنها موجب کنترل بعضی از قارچ ها می شود. بهمین دلیل امروزه در اکثر نقاط دنیا خاک را با استفاده از بخار آب پاستوریزه می کنند. بخار آب همه آفات را حذف می کند. پس از تیمار با بخار محیط بلافاصله آماده استفاده می شود. خطرات حاصله از کاربرد بخار برای انسان و گیاه بسیار کم است . با بخار می توان محیط کشت سرد و مرطوب را در هر زمان از سال ضد عفونی نمود . بخار آب وقتی محیط خاک را به دمای حدود 80 درجه برساند بعد از حدود 20 دقیقه اکثر باکتریها و قارچ ها مضر، نماتدها ، حشرات و بذرهای علف های هرز را از بین می برد اما در دمای 60 درجه به مدت 30 دقیقه مطلوب تر است. چون ضمن از بین بردن عوامل بیماریزا ، موجودات مفید خاک را از بین نمی برد. بکار بردن بخار از بروز مشکل آزاد شدن مواد مسموم کننده خاک که در اثر حرارت زیاد اتفاق می افتد جلوگیری می کند.

كود مخصوص گوجه فرنگي محتوي كليه عناصر غذايي ماكرو و ميكروي مورد نياز گياه گوجه فرنگي و با مقادير و نسبتهاي مناسب ، گزينه اي مناسب در جهت مديريت بهينه تغذيه گياهي و رفع نيازهاي غذايي گياه گوجه فرنگي در طول فصل رشد و برداشت بوده و موجب افزايش راندمان توليد در واحد سطح مي گردد .
دوز مصرف اين كود به ميزان 4 ليتر در 1000 ليتر آب بوده و بايستي 4-3 نوبت در طول دوره رشد و برداشت و بفاصله هر 15 روز يكبار مصرف گردد .

گوجه فرنگي گياهي است كه در مناطق حاره ، چند ساله و در مناطق معتدله، يكساله است . اين گياه از خانواده بادمجانيان يا Solanaceae بوده و نام علمي آنLycopercicom esculentum است . ساقه آن ضخيم ، خشبي و كركدار و بلند و خزنده مي باشد .درجه حرارت اپتيمم براي گوجه فرنگي گلخانه اي ، در روز 22 درجه سانتي گراد و در شب 18 درجه سانتي گراد و رطوبت اپتيمم 65% -60% مي باشد.شوري مناسب آب آبياري براي گوجه فرنگي حدود 1 ميلي موس بر سانتي متر بوده و آبهايي كه EC آنها بيش از 2.5 ميلي موس بر سانتي متر باشد براي گوجه فرنگي مناسب نيست . غلظت بر موجود در آب آبياري براي گوجه فرنگي نبايد از ppm 2 – ppm 1.3 تجاوز كند .PH مناسب آب براي گوجه فرنگي بين 7 – 7.5 مي باشد .
خاك مناسب براي كاشت گوجه فرنگي داراي بافت شني لوم با زهكش و نفوذ پذيري مناسب و با PH بين 6.5 تا 7 و مقدار Ec كمتر از ms/cm 3 مي باشد .
مطابق بررسي هاي بعمل آمده جهت عملكرد 30 – 25 تن گوجه فرنگي در هزار مترمربع گلخانه، مقدار عناصر غذايي ذيل بصورت خالص بايستي در دسترس بوته ها قرار گيرد .

ازت	12 كيلوگرم
آهن	1.3 كيلوگرم
فسفر	10 كيلوگرم
روي	0.16 كيلوگرم
پتاسيم	16 كيلوگرم
منگنز	0.11 كيلوگرم
گوگرد	1.4 كيلوگرم
مس	0.07 كيلوگرم
منيزيم	1.3 كيلوگرم
بر	0.14 كيلوگرم
كلسيم	0.7 كيلوگرم

بطوركلي نسبت NPK مورد نياز در دوره هاي رشد گوجه فرنگي بصورت ذيل است :

NPK در اوايل دوره رشد	1-2-1
NPK در اواسط دوره رشد	3-1-3
NPK از شروع باردهي تا اواخر دوره رشد	6-1-3

نقش عناصر غذايي در رشد و نمو گوجه فرنگي :

ازت : كمبود ازت سبب توقف رشد اندامهاي هوايي بخصوص شاخه هاي فرعي در گوجه فرنگي مي شود . اين علائم همراه با زرد شدن رنگ برگهاي پير نمايان مي شود . متوسط مقدار ازت در برگهاي گوجه فرنگي 5 – 3.5 درصد بوده و در كمتر از 3 درصد علائم كمبود نمايان مي شود .

فسفر : در صورت كمبود فسفر ، رنگ برگ به سبز تيره گرائيده و رگبرگها و دمبرگهاي قسمت فوقاني بوته ( برگهاي جوان ) ارغواني رنگ مي شود . كمبود فسفر هنگامي مشاهده مي شود كه غلظت فسفر در برگهاي گوجه فرنگي به كمتر از 0.5% برسد .

پتاسيم : علائم كمبود پتاسيم در گوجه فرنگي بصورت بروز حالت كلروز بين رگبرگي در برگهاي بالغ و مياني و آشكار شدن نقاط نكروزه و پيدايش حالت سوختگي در حاشيه برگها مي باشد . باپيشرفت كمبود پتاسيم در گوجه فرنگي اين علائم به قسمتهاي بالايي گياه نيز گسترش مي يابد. ميوه خوب رنگ نگرفته و دچار عارضه ريزش قبل از رسيدن مي گردد . در غلظت كمتر از 5% پتاسيم در برگ گوجه فرنگي علائم كمبود مشاهده مي شود .

كلسيم : در نوك برگهاي گوجه فرنگي لكه هاي قهوه اي يا سياه در اثر كمبود كلسيم ظاهر مي گردد . از اولين علائم كمبود كلسيم بروز عارضه پوسيدگي گلگاه در ميوه هاي گوجه فرنگي است . غلظت نرمال كلسيم در برگهاي جوان گوجه فرنگي حدود 2.5 درصد بوده و اگر غلظت آن به كمتر از 1.3 درصد برسد علائم كمبود ظاهر خواهد شد .

منيزيم : كمبود منيزيم در گوجه فرنگي با ايجاد لكه هاي كلروز بين رگبرگي در برگهاي پير مشاهده مي شود كه به سمت برگهاي جوان توسعه مي يابد . در صورت شدت كمبود نقاط نكروزه شده و رگه هاي لكه دار در حاشيه برگها مشخص مي شود غلظت نرمال منيزيم ، نيم تا يك درصد در برگهاي جوان بوده و در غلظتهاي كمتر از 0.3 درصد علائم كمبود آشكار مي شود .

گوگرد : كمبود گوگرد همانند كمبود ازت خود را نشان مي دهد اما ساقه هاي بوته لاغر ، سفت و چوبي مي شوند به قسمي كه بر طولشان افزوده مي شود اما از لحاظ قطر و ضخامت نازك باقي مي مانند . غلظت نرمال گوگرد در برگ گوجه فرنگي بين 3.2 – 1 درصد مي باشد .

آهن : كمبود آهن در گوجه فرنگي با كلروز بين رگبرگي شروع شده و به تدريج تمام پهنك برگ زرد مي شود در حالت كمبود شديد برگهاي جديد برنگ سفيد در مي آيند و نقاط نكروتيك بر روي آنها پديدار مي شود . غلظت نرمال آهن در برگهاي گوجه فرنگي در محدوده 300- 60 پي پي ام بوده و در غلظتهاي كمتر از ppm60 علائم كمبود ظاهر مي شود .

منگنز : كمبود منگنز مانند كمبود آهن با كلروز بين رگبرگي شروع مي شود اما يك علامت تمايز آن عدم رشد كامل جوانه ها و پژمردگي و زرد شدن آنها و همچنين بروز حالت نكروتيك در بافت بين رگبرگها است . غلظت نرمال منگنز در برگهاي جوان بوته هاي گوجه فرنگي در حدود ppm 250 – 50 بوده و غلظت كمتر از ppm50 موجب بروز علائم كمبود مي شود .

روي : علائم كمبود روي در بوته گوجه فرنگي شبيه علائم كمبود آهن بوده و در برگهاي كوچك گوجه فرنگي قابل رويت مي باشد . غلظت نرمال روي در برگ گوجه فرنگي حدود ppm50 بوده و علائم كمبود روي وقتي كه غلظت آن به پائين تر از ppm 20 برسد ظاهر مي گردد .

بر : علائم كمبود بر ابتدا شامل كلروز و سپس قهوه اي شدن لكه ها در برگهاي نوك بوته بوده و مشابه كمبود كلسيم اين نقاط به تدريج خشك و زايل مي گردند . ساقه شكاف خورده و بر روي ميوه نيز شكافهاي ريزي قابل مشاهده است . غلظت نرمال عنصر بر در برگهاي پائيني بوته گوجه فرنگي حدود ppm 25 مي باشد .

مس : علائم كمبود بصورت لكه هاي زرد و قهوه اي شده بر روي برگها ظاهر مي شود . مسموميت مس كه معمولا" ناشي از مصرف بيش از حد سموم قارچكش مسي است ، بصورت كلروز آهن خود را نشان مي دهد . سطوح نرمال مس در بافت برگهاي جوان كامل گوجه فرنگي (پنجمين برگ) در حدود 15 – 10 پي پي ام بوده و علائم كمبود مس در پائين تر از سطح ppm5 بوجود مي آيد .

موليبدن : علائم كمبود بصورت نقاط كلروز بين رگبرگي بر روي برگها نمايان مي گردد و معمولا" برگها بصورت فنجاني شكل در مي آيند و حالت كلروز در صورت شدت به سمت قسمتهاي پائين بوته گوجه فرنگي گسترش مي يابد . غلظت نرمال موليبدن بين محدوده ppm 5 – 0.8 بوده و كمبود اين عنصر نيز در سطح پائين تر از ppm 0.3 بوجود مي آيد .

مقدمه

گوجه فرنگی از جمله صیفی‌جاتی است که به دلایل فراوان کشت آن قابل صرفه است. زیرا این محصول در غذاهای مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد و آنجا که به صورت اصلی وجود ندارد به صورت رب گوجه باعث خوشمزگی غذا می‌شود. به همین دلیل است که در کشت گوجه فرنگی واریته‌هایی در نظر گرفته شده است که دقیقا با شرایط مصرف گوجه فرنگی مطابق است.

گوجه فرنگی ریز در اندازه‌های ۵ تا ۲۰ گرمی و همینطور گوجه فرنگی‌هایی با اوزان تا ۲۵۰ گرم تولید شده است که به خاطر استفاده از تکنیکهای جدید علاوه بر مقاومت بالا در برابر بسیاری از ویروسها و بیماریها استعداد دوام و تازگی را تا مدت طولانی دارا می‌باشد. شایان ذکر است که علاوه بر تنوع شکل و اندازه رنگهای زرد و نارنجی به کمک گوجه فرنگی‌های قرمز آمده است.

انواع کشت گوجه فرنگی

حال که تصمیم گرفته‌اید در گلخانه خود بذر گوجه فرنگی را کشت کنید قبل از هر چیز باید بدانید چه نوع بذری را انتخاب و تهیه نمائید. بذر گوجه فرنگی را بر اساس نحوه مصرف آن می‌توان تقسیم بندی نمود زیرا این میوه را به صورت تازه خوری ، رب ، سس یا کنسرو می‌توان مصرف نمود. به همین منظور اولین تقسیم بندی بر اساس تازه خوری و صنعتی می‌باشد. در حال حاضر در ایران برای کشت گوجه فرنگی در گلخانه تنها از ارقام تازه خوری استفاده می‌شود.

دومین تقسیم بندی بر اساس همرسی استوار است. که به سه دسته همرس ، غیر همرس و بینابین تقسیم می‌شود. معمولا در گلخانه‌های ایران از واریته‌های غیر همرس در برداشتهای طولانی مدت و از واریته بینابین در مناطقی که مدت برداشت کوتاه‌تر است استفاده می‌شود. سومین تقسیم بندی بر اساس وزن میوه است. امروزه برای مصرف تازه خوری گوجه فرنگی از گوجه چری با وزن ۵ تا ۲۰ گرم تا گوجه‌هایی به وزن ۲۵۰ گرم استفاده می‌شود. ناگفته نماند که هر چه وزن گوجه فرنگی سنگین‌تر باشد مدت بیشتری برای رسیدن به باردهی نیاز دارد.

مثلا گوجه چری که حدود ۵ تا ۲۰ گرم است پس از نشاء حدود ۶۰ روز برای برداشت محصول نیاز دارد. به تازگی در بازار تولید واریته‌های دیگری پا نهاده است که کلاستر نام دارد. اصولا چیدن میوه به صورت خوشه‌ای به اصطلاح کلاستر خوانده می‌شود. با پیشرفت تکنولوژی در تولید بذر واریته‌هایی به بازار معرفی شده است که در برابر نماتد یا ویروسهایی که در منطقه‌ای فعال هستند مقاومت داشته و می‌توان با توجه به مشکلات موجود ارقام مورد نظر را انتخاب نمود.

طول دوره جوانه زنی

طول دوره جوانه زنی تا ظهور برگهای لپه‌ای در سطح خاک معمولا ۶ روز است و از ۴ تا ۶ هفته نشاء آماده انتقال به زمین اصلی است. برای اینکه بذر گوجه فرنگی بتواند به خوبی جوانه زده و رشد نماید تا زمان رشد مطلوب بوته بهتر است آن را در محل خزانه نگهداری نمود که هم در استفاده از امکانات گلخانه بتوان صرفه جویی کرد و هم گیاه بتواند در ابتدا رشد خوبی داشته باشد.

به همین منظور قسمتی از گلخانه را برای گلدانهای نشاء در نظر گرفته و یا محلی را برای خزانه انتخاب می‌کنیم انتخاب گلدان مناسب که حجم ریشه درون آن به خوبی فعالیت کند حائز اهمیت است. دما رطوبت نور فاصله بوته‌ها نقش مهمی در رشد یک گیاه سالم در خزانه را دارد. برای مثال سطحی برابر ۱۰×۱۰ سانتی متر برای هر بوته باید در نظر گرفت. ضمنا باید از محلهایی استفاده کرد که کاملا ضد عفونی شده و آفات و بیماریها در محل نشاء موجود نباشد.

دمای مناسب

بهترین دما برای جوانه زنی ۳۰ درجه سانتیگراد می‌باشد و بعد از جوانه زنی دما را تا ۲۴ درجه در مواقع روز و ۱۸ درجه در هنگام شب تقلیل می‌دهیم. با توجه به اینکه بیشترین فعالیت ریشه‌ها در عمق ۳۰ سانتیمتری خاک می‌باشد قبل از انتقال نشاء‌های گوجه فرنگی به زمین اصلی باید بسترهای مناسب که تا عمق ۸۰ سانتیمتری قابلیت نفوذ ریشه را داشته باشد محیا نمود.

در این صورت باید علفهای هرز را پیش از انتقال نشاء حذف و پاکسازی نمود و بخصوص از دو گیاه سس و گل جالیز نباید غافل گردید که این دو مشکلات فراوانی را برای گیاه ایجاد می‌نمایند. بهتر است با رویت سس یا گل جالیز آنها را از کنار بوته جدا کرده و پاکسازی نمود آنگاه مواد آلی و کودهای شیمیایی را در اندازه مناسب و با راهنمایی آزمایشگاههای خاک شناسی تدارک دیده و استفاده نمود. بهترین Ph برای گوجه فرنگی 5.5 تا 6.8 می‌باشد.

هرس

هرس به منظور ایجاد تعادل بین رشد بوته شاخ و برگ و مقدار ریشه و میوه است. به همین منظور بوته گوجه فرنگی را تا زمانی که به ۳۰ سانتیمتری نرسیده است هرس نمی‌کنیم و اجازه می‌دهیم رشد خود را انجام دهد زمانی که ارتفاع بوته به ۳۰ سانتیمتری رسید اولین هرس را انجام می‌دهیم. این هرس شامل حذف گلها و شاخه‌های فرعی است. پس از انجام این مرحله هرس در تمام طول رشد بوته تمام شاخه‌های فرعی را حذف می‌کنیم و در کشتهای کوتاه مدت بعد از رسیدن بوته به ارتفاع ۳۰ سانتیمتری بوته را به صورت دو شاخه به نخهای مهار می‌بندیم. با انجام این کار دیگر نیازی به پایین کشی بوته نیست. بر اساس تجارب کیفیت و میزان محصول بوته‌ای که پایین کشیده شده است بهتر و بیشتر است.

بدیهی است پس از رسیدن این دو شاخه به ارتفاع مفید گلخانه جوانه انتهایی آن را حذف می‌کنیم تا گلهای موجود در بوته به میوه تبدیل شود. پس از برداشت محصول این بوته‌ها از گلخانه حذف شده و زمین برای کشت بعدی آماده می‌شود. البته کشاورزان با تجربه جهت همسان کردن اندازه میوه‌ها بر اساس بضاعت گیاه و نوع واریته گلها و یا میوه‌های اضافی بر روی خوشه را هرس می‌کنند و به تعداد مشخصی از گلها اجازه می‌دهند تا به میوه برسند. گوجه فرنگی گیاهی است اتوگارد که معمولا قبل از باز شدن گل تلقیح گل صورت گرفته است. به همین دلیل به ندرت می‌توان در شرایط خاص تلقیح خارجی را در آن مشاهده نمود.

تلقیح

در فضای گلخانه هیچ گونه عامل محرکی مانند باد و یا حشرات برای تلقیح وجود ندارد برای رفع این مشکل می‌توان به چند طریق عمل کرد. اول استفاده از زنبورهای مخصوص که عمر آنها فقط یک فصل است و عمل لقاح را باعث می‌گردد. دوم استفاده از ویبراتورهای برقی است که در هر دو یا سه روز یکبار با لرزش خوشه‌ها عمل لقاح را صورت می‌دهد. راه سوم این است که می‌توان در کشت زمستانه از هرمن تلقیح کننده استفاده نمود. و بالاخره راه چهارم این است که با ایجاد شک در سیمهای مهار و یا ضربه مستقیم بر روی گلها باعث گرده افشانی یا در نهایت عمل تلقیح گردیم. نکته حائز اهمیت در عمل تلقیح گلهای بوته گوجه فرنگی دمای موجود در گلخانه می‌باشد که باید بین ۲۰ تا ۲۵ درجه بوده و رطوبت آن نیز کم باشد.

زمان تلقیح

بهترین زمان برای این کار بین ساعات ۱۱ تا ۲ بعد از ظهر می‌باشد که فضای گلخانه از رطوبت کمتر و دمای بیشتری برخوردار است به همین خاطر امکان تلقیح در دمای ۲۸ تا ۳۰ درجه کاهش می‌یابد و در دمای ۱۳ تا ۱۵ درجه امکان تلقیح وجود ندارد و عدم تلقیح گل ریزش گل را در پی خواهد داشت. به هر حال پس از تلقیح گل میوه بین ۱۸ تا ۳۵ روز زمان لازم دارد تا قابل برداشت باشد. و حالا بوته گوجه فرنگی به زمان ثمر دهی خود رسیده و در این مرحله باید به گونه‌ای برخورد نمود که حداکثر برداشت را کسب کرد.

زمانی که برگهای نزدیک به هر خوشه میوه چیده می‌شود میوه امکان بهتری برای رنگ گیری پیدا می‌کند. نکته قابل ذکر دیگر اینکه بدیهی است ۵۰ درصد خوشه میوه رنگ بگیرد و ۵۰ درصد دیگر از حالت سبز بودن تغییر رنگ داده و رفته رفته قرمز خواهد شد. بنابراین در صورتی که نیمی از خوشه واریته کلاستر به رنگ نهایی در آمده باشد می‌توان ان را چید و به بازار عرضه نمود. چنانچه مسافت مزرعه تا بازار کم باشد و نیمه سبز خوشه فرصت رنگ پذیری نداشته باشد می‌توان از محلی که دمای آن گرمای مناسبی جهت تغییر رنگ گوجه دارد استفاده نمود. در صورتی که واریته‌ها به صورت کلاستر و یا همرس نباشد بهتر است گوجه‌های رسیده را در زمان خاص خود برداشت کرد. مسلما اندازه گوجه فرنگی هر چقدر درشت‌تر باشد زمان تبدیل گل به میوه و رسیدن آن هم طولانی‌تر خواهد بود.

امروزه بسیاری از کشاورزان به خاطر تقاضای مناسب مصرف کننده تمایل زیادی به کشت گوجه‌های چری دارند و این به دلیل میزان باردهی فراوان رنگهای قرمز صورتی و زرد و شکلهای مختلف آن است که باعث قیمت بالای این واریته شده است. زمانی که بوته‌ها به سقف مفید گلخانه می‌رسند لازم است برگهای پائین را هرس نمود و اگر نخها به صورت قرقره‌ای به سیم آویزان است می‌توان با باز کردن ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر از نخ قرقره در یک جهت نخها را روی سیم حرکت داده که این عمل باعث می‌شود ساقه از پائین روی بستر و یا شاسیهای مخصوص قرار گیرد و انتهای بوته در فاصله ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتری سقف مفید گلخانه برسد. این روش به کشت دراز مدت مربوط می‌شود.

 

انواع کشت گوجه فرنگی: حال که تصمیم گرفته اید در گلخانه خود بذر گوجه فرنگی را کشت کنید قبل از هر چیز باید بدانید چه نوع بذری را انتخاب و تهیه نمائید. بذر گوجه فرنگی را بر اساس نحوه مصرف آن می توان تقسیم بندی نمود زیرا این میوه را به صورت تازه خوری, رب, سس یا کنسرو می توان مصرف نمود. به همین منظور اولین تقسیم بندی بر اساس تازه خوری و صنعتی می باشد. در حال حاضر در ایران برای کشت گوجه فرنگی در گلخانه تنها از ارقام تازه خوری استفاده می شود. دومین تقسیم بندی بر اساس همرسی استوار است . که به سه دسته همرس - غیر همرس و بینابین تقسیم می شود . معمولا در گلخانه های ایران از واریته های غیر همرس در برداشت های طولانی مدت و از واریته بینابین در مناطقی که مدت برداشت کوتاه تر است استفاده می شود. سومین تقسیم بندی بر اساس وزن میوه است . امروزه برای مصرف تازه خوری گوجه فرنگی از گوجه چری با وزن ۵ تا ۲۰ گرم تا گوجه هایی به وزن ۲۵۰ گرم استفاده می شود. نا گفته نماند که هر چه وزن گوجه فرنگی سنگین تر باشد مدت بیشتری برای رسیدن به باردهی نیاز دارد . مثلا گوجه چری که حدود ۵ تا ۲۰ گرم است پس از نشاء حدود ۶۰ روز برای برداشت محصول نیاز دارد. به تازگی در بازار تولید واریته های دیگری پا نهاده است که کلاستر نام دارد .اصولا چیدن میوه به صورت خوشه ای با اصطلاح کلاستر خوانده می شود . با پیشرفت تکنولوژی در تولید بذر واریته هایی به بازار معرفی شده است که در برابر نماتد یا ویروسهایی که در منطقه ای فعال هستند مقاومت داشته و می توان با توجه به مشکلات موجود ارقام مورد نظر را انتخاب نمود.
طول دوره جوانه زنی: طول دوره جوانه زنی تا ظهور برگ های لپه ای در سطح خاک معمولا ۶ روز است واز ۴ تا ۶ هفته نشاء آماده انتقال به زمین اصلی است . برای اینکه بذر گوجه فرنگی بتواند به خوبی جوانه زده و رشد نماید تا زمان رشد مطلوب بوته بهتر است آن را در محل خزانه نگهداری نمود که هم در استفاده از امکانات گلخانه بتوان صرفه جویی کرد و هم گیاه بتواند در ابتدا رشد خوبی داشته باشد. به همین منظور قسمتی از گلخانه را برای گلدان های نشاء در نظر گرفته و یا محلی را برای خزانه انتخاب می کنیم انتخاب گلدان مناسب که حجم ریشه درون آن به خوبی فعالیت کند حائز اهمیت است . دما رطوبت نور فاصله بوته ها نقش مهمی در رشد یک گیاه سالم در خزانه را دارد . برای مثال سطحی برابر ۱۰×۱۰ سانتی متر برای هر بوته باید در نظر گرفت . ضمنا باید از محلهایی استفاده کرد که کاملا ضد عفونی شده و آفات و بیماری ها در محل نشاء موجود نباشد.
دمای مناسب: بهترین دما برای جوانه زنی ۳۰ درجه سانتی گراد می باشد و بعد از جوانه زنی دما را تا ۲۴ درجه در مواقع روز و ۱۸ درجه در هنگام شب تقلیل می دهیم.با توجه به اینکه بیشترین فعالیت ریشه ها در عمق ۳۰ سانتی متری خاک می باشد قبل از انتقال نشاء های گوجه فرنگی به زمین اصلی باید بسترهای مناسب که تا عمق ۸۰ سانتی متری قابلیت نفوذ ریشه را داشته باشد محیا نمود در این صورت باید علف های هرز را پیش از انتقال نشاء حذف و پاکسازی نمود و بخصوص از دو گیاه سس و گل جالیز نباید غافل گردید که این دو مشکلات فراوانی را برای گیاه ایجاد می نمایند .بهتر است با رویت سس یا گل جالیز آنها را از کنار بوته جدا کرده و پاکسازی نمود آنگاه مواد آلی و کودهای شیمیایی را در اندازه مناسب و با راهنمایی آزمایشگاه های خاک شناسی تدارک دیده و استفاده نمود .  بهترین ph برای گوجه فرنگی 5/8 تا 5/5 می باشد و تراکم  کشت را 2 تا 5/2 بمته در متر مربع می توان انتخاب نمود.
 علاوه بر مسائلی که در مورد تراکم کشت خیار عنوان شد نحوه پایین کشی بوته گوجه فرنگی دلیل دیگری است برای انتخاب تراکم بوته. شکل بستر را می توان به صورت ذوزنقه که در بالا ۴۰ سانتی متر و در پایین ۷۰ سانتی متر در نظر گرفته و به فاصله حدود ۵۰ تا ۶۰ سانتی تر از یکدیگر روی بستر حفره هایی به اندازه گلدان های نشاء در ۲ طرف به صورت زیکزاک و یا در یک خط ایجاد نمود. سپس نشاء گوجه فرنگی را در حفره ها قرار داده و با اضافه کردن خاک یا پیت موس به اطراف آن بوته را در محل انتخاب مستقر کرده و سپس آبیاری نمود تا نفوذ آب جایگزین هوای اضافی اطراف ریشه گردد.
هرس :همه می دانیم که هرس به منظور ایجاد تعادل بین رشد بوته شاخ وبرگ و مقدار ریشه و میوه است به همین منظور بوته گوجه فرنگی را تا زمانی که به ۳۰ سانتی متری نرسیده است هرس نمی کنیم و اجازه می دهیم رشد خود را انجام دهد زمانی که ارتفاع بوته به ۳۰ سانتی متری رسید اولین هرس را انجام می دهیم. این هرس شامل حذف گل ها و شاخه های فرعی است پس از انجام این مرحله هرس در تمام طول رشد بوته تمام شاخه های فرعی را حذف می کنیم و در کشت های کوتاه مدت بعد از رسیدن بوته به ارتفاع ۳۰ سانتی متری بوته را به صورت دو شاخه به نخ های مهار می بندیم, با انجام این کار دیگر نیازی به پایین کشی بوته نیست .بر اساس تجارب کیفیت و میزان محصول بوته ای که پایین کشیده شده است بهتر و بیشتر است بدیهی است پس از رسیدن این دو شاخه به ارتفاع مفید گلخانه جوانه انتهایی آن را حذف می کنیم تا گل های موجود در بوته به میوه تبدیل شود. پس از برداشت محصول این بوته ها از گلخانه حذف شده و زمین برای کشت بعدی آماده می شود . البته کشاورزان با تجربه جهت همسان کردن اندازه میوه ها بر اساس بضاعت گیاه و نوع واریته گلها و یا میوه های اضافی بر روی خوشه را هرس می کنند و به تعداد مشخصی از گلها اجازه می دهند تا به میوه برسند . گوجه فرنگی گیاهی است اتوگارد که معمولا قبل از باز شدن گل تلقیح گل صورت گرفته است. به همین دلیل به ندرت می توان در شرایط خاص تلقیح خارجی را در آن مشاهده نمود.
تلقیح : در فضای گلخانه هیچ گونه عامل محرکی مانند باد و یا حشرات برای تلقیح وجود ندارد برای رفع این مشکل می توان به چند طریق عمل کرد. اول استفاده از زنبورهای مخصوص که عمر آنها فقط یک فصل استو به طور غیر مستقیم باعث شک به گیاه شده و عمل لقاح را باعث می گردد. دوم استفاده از ویبراتورهای برقی است که در هر دو یا سه روز یکبار با لرزش خوشه ها عمل لقاح را صورت می دهد. راه سوم این است که می توان در کشت زمستانه از هرمن تلقیح کننده استفاده نمود. و بالاخره راه چهارم این است که با ایجاد شک در سیمهای مهار و یا ضربه مستقیم بر روی گلها باعث گرده افشانی یا در نهایت عمل تلقیح گردیم. نکته حائز اهمیت در عمل تلقیح گلهای بوته گوجه فرنگی دمای موجود در گلخانه می باشد که باید بین ۲۰ تا ۲۵ درجه بوده و رطوبت آن نیز کم باشد.
زمان تلقیح : بهترین زمان برای این کار بین ساعات ۱۱ تا ۲ بعد از ظهر می باشد که فضای گلخانه از رطوبت کمتر و دمای بیشتری برخوردار است به همین خاطر امکان تلقیح در دمای ۲۸ تا ۳۰ درجه کاهش می یابد و در دمای ۱۳ تا ۱۵ درجه امکان تلقیح وجود ندارد و عدم تلقیح گل ریزش گل را در پی خواهد داشت. به هر حال پس از تلقیح گل میوه بین ۱۸ تا ۳۵ روز زمان لازم دارد تا قابل برداشت باشد٫ و حالا بوته گوجه فرنگی به زمان ثمر دهی خود رسیده و در این مرحله باید به گونه ای برخورد نمود که حداکثر برداشت را کسب کرد. زمانی که برگ های نزدیک به هر خوشه میوه چیده می شود میوه امکان بهتری برای رنگ گیری پیدا می کند. نکته قابل ذکر دیگر اینکه بدیهی است 50 درصد خوشه میوه رنگ بگیرد و 50 درصد دیگر از حالت سبز بودن تغییر رنگ داده و کم کم قرمز می شوند . بنابراین در صورتی که نیمی از خوشه واریته کلاستر به رنگ نهایی در آمده باشد می توان ان را چید و به بازار عرضه نمود. چنانچه مسافت مزرعه تا بازار کم باشد و نیمه سبز خوشه فرصت رنگ پذیری نداشته باشد می توان از محلی که دمای آن گرمای مناسبی جهت تغییر رنگ گوجه دارد استفاده نمود. در صورتی که واریته ها به صورت کلاستر و یا همرس نباشد بهتر است گوجه های رسیده را در زمان خاص خود برداشت کرد. مسلما اندازه گوجه فرنگی هر چقدر درشت تر باشد زمان تبدیل گل به میوه و رسیدن آن هم طولانی تر خواهد بود. امروزه بسیاری از کشاورزان به خاطر تقاضای مناسب مصرف کننده تمایل زیادی به کشت گوجه های چری دارند و این به دلیل میزان باردهی فراوان رنگ های قرمز صورتی و زرد و شکل های مختلف آن است که باعث قیمت بالای این واریته شده است. زمانی که بوته ها به سقف مفید گلخانه می رسند لازم است برگ های پائین را هرس نمود و اگر نخ ها به صورت قرقره ای به سیم آویزان است می توان با بازکردن ۳۰ تا ۵۰ سانتی متر از نخ قرقره در یک جهت نخ ها را روی سیم حرکت داده که این عمل باعث می شود ساقه از پائین روی بستر و یا شاسی های مخصوص قرار گیرد و انتهای بوته در فاصله ۳۰ تا ۵۰ سانتی متری سقف مفید گلخانه برسد. این روش به کشت دراز مدت مربوط می شود.
 
منبع:

تعریف گلخانه :

گلخانه یا greenhouse به فضای محدود اطلاق می شود كه قابلیت كنترل شرایط محیطی مناسب را برای رشد گیاهان از نواحی مختلف در طی فصول مختلف یك سال داشته باشد . طبق این تعریف از جمله عملكرد گلخانه فراهم كردن شرلیط محیطی لازم و مورد نیاز محصولی معین است.

مزاياي كشت گلخانه‌اي

1-افزايش توليد در واحد سطح (حداقل 10 برابر فضاي آزاد.)

2-بيش از يك دوره توليد محصول در طول سال.

3-افزايش كيفيت محصول توليدي در گلخانه‌ها (با كنترل بهتر آفات و بيماري‌ها با اعمال روش‌هاي كنترل بيولوژيكي و كاهش مصرف سموم كه در نهايت باعث افزايش كيفيت محصول و افزايش صادرات و حفظ محيط زيست مي‌شود.)

4-صرفه جويي در مصرف آب با اعمال مصرف بهينه و با استفاده از روش‌هاي نوين آبياري.

5-استفاده از اراضي غيرقابل كشت با سيستم هيدروپونيك.

6-عدم وابستگي توليد به شرايط محيطي و امكان بازاريابي مناسب و تنظيم برنامه كشت مطابق نياز بازار.

7-تداوم كار و توليدمحصول در تمام فصول سال با توجه به امكان كنترل عوامل محيطي و تنظيم شرايط مورد نياز گياه (استفاده از اوقات فراغت زارعان در پاييز و زمستان.)

8-آزادسازي اراضي براي توليد محصولا‌ت استراتژيك مانند گندم، ذرت، برنج و دانه‌هاي روغني.

9-كاهش جذب عناصر سنگين توسط گياهان و حفظ سلا‌مت جامعه با سيستم هيدروپونيك كه امكان جذب و كنترل اين عناصر را فراهم مي‌سازد.

10-جلوگيري از تغيير كاربري اراضي براي ساختمان به دليل سودمند بودن توليدات گلخانه‌اي در اغلب مناطق.

11-جلوگيري از مهاجرت روستاييان به شهر با احداث واحدهاي گلخانه اي.

12-ايجاد فرصت‌هاي شغلي براي جوانان، زنان روستايي و دانش آموختگان كشاورزي.

 

تقسیم بندی گلخانه ها :

از نظر شكل : 1- گلخانه های یك طرفه 2- گلخانه های نیمه دوطرفه 3- گلخانه آ شكل (A- shaped)  4-گلخانه های جوی پشته ای  5- گلخانه های نیم استوانه ای (كوانست  (Quonset  

از نظر ساختار جدا یا متصل بودن : 1- گلخانه های تك واحدی 2- گلخانه های چند واحدی (متطل به هم ) 

از نظر دما : 1- گلخانه سرد 2- گلخانه نیمه گرم 3- گلخانه گرم 4- گلخانه گرم و مرطوب 

   

تقسیم بندی از نظر شكل

گلخانه یك طرفه : گلخانه یك طرفه معمولا در كنار دیوار ساخته می شود و دیوار شمالی با مصالح و دیوار شرقی و غربی آن تماما یا نصف آن از آجر ساخته می شود و دیواره جنوبی كوتاه تر از شمالی و رو به جنوب است . زاویه شیب سقف با زمین 55تا 30 درجه است كه البته مقدار این زاویه بستگی به عرض جغرافیایی دارد . به این معنی كه در نیمكره شمالی هر چه از خط استوا درو شویم سقف مایل تر  و هر چه به استوا نزذیك شویم زاویه سقف با سطح زمین باید كمتر باشد . چون حداكثر استفاده از نور در گلخانه موقعی است كه نور به صورت عمودی بر سطح گلخانه بتابد و انعكاس نداشته باشد . بنابراین هر چه به طرف قطب نزدیك كی شویم اشعه خورشید مایل تر می تابد .

گلخانه نیمه دو طرفه : كه شبیه گلخانه دوطرفه است با این تفاوت كه سقف آن از دو شیب نا مساوی پوشانیده شده است . زاویه شیب سقف 55 تا 35 درجه است كه در این نوع گلخانه بهترین استفاده از نور به عمل می آید و نیاز به سقف به حداقل می رسد . در مناطقی كه شدت نور در زمستان كم است گلخانه با دو شیب نامساوی(نیمه دوطرفه ) كه سطح جنوبی آن نسبت به شمال نور بیشتری دریافت می كند ساخته می شود اگر در این گلخانه سقف جنوبی با سطح افقی زاویه 25 درجه و سطح شمالی با سطح افقی زاویه 55 درجه تشكیل دهد 11 درصد نور بیشتر توسط پوشش دریاغت می كند . واگر زاویه سقف90 درجه و زاویه سطح شمالی با سطح افقی 65 درجه باشد نور بیشتری نسبت به حالت قبل دریافت می شود كه دیوار شمال را می توان با موادی عایق منعكس كننده نور تعبیه كرد . در نتیجه مقدار نور رسیده به گیاهان بیشتر و گرمای از دست رفته از گلخانه كمتر می شود .

گلخانه آ شكل (A- shaped) :در این نوع گلخانه پهنای دو سقف مساوی است . ارتفاع گلخانه در بالاترین نقطه سقف  3.5 تا 2.5 متر و عرض آن 6 تا 3 متر است . زاویه شیب سقف 55 تا 35 درجه می باشد .

گلخانه نیمه استوانه ای یا كوانست (Quonset) : اسكلت آن توسط لوله های آب ساخته می شود كه قوس 180 درجه دارند (قطر لوله ها 2.5 تا 1.88 سانتی متر ). و توسط تیر های فرعی كه در امتداد طولی گلخانه قرار دارند نگهداشته می شود. فاصله تیر های اصلی از هم 4.5 متر و فاصله تیر های فرعی از هم 1.2 تا 9/0 متر می باشد كه به صورت مجزا از  هم قرار گرفته اند .

گلخانه جوی پشته ای (Furrow and Ridge or Guttr Connected):در این نوع گلخانه ها دیوار بین گلخانه ها بر داشته می شود . بنابراین به اسكلت كمتری نیاز دارد و دارایی یك فضای داخلی واحد است . هزینه اتوماسیون كمتر , نیرویی كار كمتر , مدیریت پرسنل بهتر و مصرف سوخت كمتر (به علت كاهش سطوح تماس هدر دهنده گرما) از مزایای این نوع گلخانه است . تنها عیب این نوع گلخانه این است كه برف نمی تواند ذوب شود و باید زیر ناودانها منبع حرارتی گذاشت و ناودانها باید دارایی شیب مناسب باشند تا انتقال آب به آسانی صورت گیرد .

در كل طراحی گلخانه باید طوری باشد كه واحد های گلخانه توسط كریدور مركزی به هم وصل شوند در این صورت گیاهان در اثر انتقال از یك واحد به واحد دیگر صدمه كمتری می خورند .

تقسیم بندی از نظر جدا یا متصل بودن :

گلخانه های تك واحدی :  در گلخانه های تك واحدی راحت تر می توان به دمای مورد نظر رسید و همچنین تهویه این نوع گلخانه ها (بدون صدمه به گیاه ) ساده تر است . نور وارد شده به گلخانه تك واحدی در منطقه  رشد گیاهان به صورت یكنواخت توزیع می شود . در حالی كه در گلخانه های جوی پشتی محل های اتصال نور  ورودی را شكسته و روی گیاهان سایه می اندازد و منجر به كاهش رشد گیاهان می شود . داشتن فاصله مناسب اطراف گلخانه باعث ذوب سریع برف (بدون ایجاد خسارت ) می شود . در نهایت گلخانه تك واحدی به دستگاهاهی تهویه كمتری نیاز دارد. اما از معایب گلخانه های تك واحدی می توان به موارد زیر اشاره كرد: 1- ارتفاع زیاد گلخانه های تك واحدی باعث افزایش میزان سوخت مصرفی برای گرم كردن حجم هوای گلخانه می شود . همچنین بزرگ بودن حجم به این معنی است كه سطح بیشتری از گلخانه در معرض باد زمستانی است . در نتیجه هدر رفت گرما از آن بیشتر است . گلخانه های بزرگ تك واحدی هزینه اولیه بیشتری دارند و زمین زیادی برای یك گلخانه تك واحدی مورد نیاز است .

گلخانه های متصل به هم یا چند واحدی : بسیاری از گلخانه ها می توانند به هم متصل شودند . گلخانه جوی پشته ای دارای یك قسمت برجسته (پشته)ویك قسكت فرورفته(جوی)می باشد و دیواره های میانی بین هر قسمت برداشته شده است و تعداد واحدهای كه به هم متصل می شوند بستگی به نوع و تعداد گیاهان دارد كه قرار است در آن كشت شود .

مزایای گلخانه های متصل به هم : 1- نیاز به زمین كمتر جهت احداث 2- نیاز به اسكلت كمتر (به علت نداشتن دیواره میانی) 3- نیاز به گرمایی كمتر (چون دیوار های تبادل كننده گرما كمتر شده است)

معایب گلخانه های متصل به هم : 1- برف به سختی از گلخانه های متصل به هم خارج می شود (قرار گرفتن برف در ناودان ها باعث شكستن اسكلت می شود ,ناودان ها باعث كاهش نور وارده به گلخانه می شود و اغلب باعث تاخیر گلدهی می شود) حجم كم هوا در بالای گیاهان مقدار دی اكسید كربن را محدود می كند . مقدار پوشش سقف در گلخانه های متصل به هم  و جدا از هم با مساحت یكسان برابر است.

تقسیم بندی از نظر دمایی

گلخانه سرد : گلخانه سرد جهت حفاظت گیاهان از سرما و یخبندان مورد استفاده قرار می گیرد.

گلخانه نیمه گرم : این نوع گلخانه برای نگهداری نباتات حساس به سرمای زمستان و آن هایی كه دمای كمتر از 10 درجه سانتی گراد برای آن ها مضر است كاربرد دارد .

گلخانه گرم : گلخانه گرم مخصوص تولید سبزی در خارج از فصل است (در مناطق سردسیر به منظور كاهش تغییرات هوای خارج گلخانه , دما و رطوبت آن اغلب آن را به صورت گود و دیواره آن را سیمانی انتخاب می كنند ) .

گلخانه گرم و مرطوب : مشابه گلخانه گرم ولی رطوبت در حد اشباع است . (با آب پاشی راهروها گرم كردن و رطوبت مورد نیاز تامین می شود ) .

 

بیشینه و كمینه دما در گلخانه های مختلف در زمستان و تابستان