ضرورت ارتقاء كیفیت قارچ خوراكي با
MGAP اجراي برنامھ

دانلود

:هرس درختان ميوه

مقدمه: درختان ، بویژه درختان میوه اگر در طبیعت و در شرایط محیطی مناسب بدون دخالت انسان رشد کنند بعد از چند سال ، یک حالت متراکم پر از شاخ و برگ به خود می گیرند و از نظر میزان کیفیت باروری نیز حالت نامطلوب پیدا می کنند . در اینگونه درختان ، رشد شاخه های مزاحم و پر پیچ و خم در داخل تاج درخت صورت گرفته و بدلیل متراکم شدن و پر برگ شدن شاخه ها، نفوذ نور داخل تاج درخت محدود گشته و بتدریج شاخه ها خشک شده و از بین می روند و باردهی درخت نیز محدود می گردد و میزان محصول و کیفیت آن پایین می آید . علاوه بر این مسائل ، مشکل سال آوری و تناوب باردهی نیز بروز می کند ،به طوری که ، یک سال میوه های زیاد و ریز و سال دیگر عدم باردهی ویا تولید ناچیز اتفاق می افتد .بنابراین ، لزوم اجرای صحیح عملیات هرس جهت ایجاد شکل و فرم مناسب و باردهی منظم و مطلوب ضروری می باشد .  تعریف هرس: هرس عبارت است از قطع کامل یا جزئی شاخه ، ریشه ، پوست ، برگ گل و میوه به منظور تحت تأثیر قرار دادن و هدایت نحوه رشد و باروری گیاه . به طور کلی در اجرای هرس، با رعایت نکات فنی و شناختن نحوه باردهی و اعضای بارده هر نوع درخت ، می توان هرس مناسبی انجام داد .  فواید هرس: 1- شکل و فرم دادن به نهال که در سال های اول تا چهارم و به عنوان هرس فرم دهی اجرا می شود . 2- حذف شاخه های خشکیده ، آفت زده ، مریض ، شکسته و مزاحم . 3- خلوت کردن تاج درخت از شاخه و برگ های اضافی جهت ورود  نور و هوا به درون شاخسار درخت . 4- جلوگیری از تناوب باردهی و سال آوری درخت با حذف و تنک کردن تعدادی از شاخه های بارده و در نهایت بعضی از میوه ها . 5- جوان کردن درختان مسن ، ازطریق حذف شاخه های پیر و جایگزین کردن آن ها با شاخه های جوان 6- جلوگیری از رشد رویشی بیش از حد و وادار کردن گیاه به رشد زایشی که منجر به تولید میوه می گردد . 7- ایجاد تعادل بین ریشه و ساقه ، که بویژه هنگام انتقال نهال دارای اهمیت است . 8- بالا بردن کیفیت واندازه محصول با قطع شاخه های اضافی و متراکم . 9- کوتاه نگه داشتن درخت که  باعث راحتی کار در مراحل داشت (سمپاشی وهرس) و نیز برداشت محصول می گردد . هرس در دو موقع از سال انجام می شود: - یکی در هنگام استراحت و خواب گیاه که معمولاً در فصل سرد زمستان می باشد  و به هرس زمستانه (خشک ) معروف است و دیگری هرس سبز یا تابستانه است که در موقع فعالیت گیاه و سبز بودن آن و حتی گل یا میوه دار بودن درخت انجام می گیرد .قابل ذکر است که اصولاً هرس در هر زمان انجام بگیرد باعث تأخیر در باروری نهال های جوان و کم شدن محصول درختان بارور می گردد، لذا در تمام انواع هرس ، رعایت جانب تعادل ضروری می باشد  .  هرس زمستانه معمولاً در اواخر فصل زمستان قبل از جوانه زنی درختان صورت می گیرد و در این فصل به علت متوقف شدن یا کند شدن شیره نباتی ، گیاه کمتر آسیب و صدمه می بیند و چون درخت فاقد برگ می باشد، کلیه قسمت های شاخه ها براحتی قابل رؤیت بوده وتصمیم گیری در این حالت راحت تر می باشد .فرم دهی و تربیت نهال در سال های اول کاشت و حذف شاخه های شکسته ، مریض وآفت زده و هرس ریشه در زمستان (هرس خشک) صورت می گیرد. هرس تابستانه معمولاً از اوایل بهار تا اواخر تابستان انجام می گیرد که منظور از این هرس ،حذف پاجوش ها ،نرک ها و هرس قسمت های انتهایی شاخه هایی که رشد سریع دارند می باشند . انواع هرس: 1- هرس شاخه : در این هرس شکل و اندازه و فرم نهایی درخت باید مد نظر باشد، یعنی نحوه قرار گرفتن شاخه ها برروی تنه اصلی به طور مناسب انتخاب گردد. در درختان میوه نحوه قرارگرفتن شاخه ،روی قدرت بار دهی درخت تأثیر فراوان دارد، به طوری که در تعدادی از آن ها(از جمله سیب ،گلابی ، زرد آلو و گیلاس) ، جوانه های تشکیل دهنده گل که بعداً تبدیل به میوه می شوند ، روی شاخه های بسیار کوتاه چند ساله ( اکثراً2تا 5 ساله ) قرار دارد. 2- هرس ریشه : برای ایجاد تعادل بین ریشه و شاخه و برگ جهت رشد و نمو گیاه . 3- هرس گل ومیوه (تنک کردن): در اوایل بهار و بعد از باز شدن گل ها تا موقعی که میوه ها به قطر یک سانتیمتر تشکیل شوند ،انجام می گیرد و هدف از آن حفظ تعادل مقدار محصول متناسب با قدرت درخت است . 4- زخم کردن و خم کردن پوست : که نوعی هرس محسوب می شود و در بهار انجام می گیرد که به منظور تبدیل شاخه های غیر بارور و شکستن غرور درخت می باشد . بدین ترتیب که با زخم پوست ساقه ،رابطه قسمت بالای زخم با قسمت پایین قطع شده و مواد غذایی (کربو هیدارت ها )تولید شده در قسمت بالا باقی مانده و آن شاخه را وادار به تولید گل و میوه می کند .  نکاتی که در موقع هرس باید رعایت گردد: 1- اگر درخت مسن بوده و چند سال است که  هرس نشده، نباید آنرا دریک دفعه ، هرس سنگین کرد ، بلکه باید ظرف 2-3روز و بتدریج هرس سبک تر انجام داد تا به هدف ایده آل رسید. 2- در موقع هرس ،باید شاخه هایی را حذف کرد که با تنه اصلی (شاخه حامل ) زاویه کوچک تری دارند و شاخه هایی که حفظ می شوند باید دارای زاویه نزدیک قائمه (بهترین زاویه60 درجه می باشد) باشند چرا که در این صورت بین دو شاخه ، بیشترین مقدار چوب تولیده شده و از شکستن آن در اثر فشار ناشی از وزن میوه جلوگیری می شود .  3- در موقع هرس ، با حذف شاخه های کج و مزاحم ، وسط تاج درخت باز نگه داشته می شود تا نفوذ نور به داخل تاج راحت تر صورت گیرد .  4- در هرس باید ابتدا باغات و درختان مسن را هرس کرده و  سپس باغات جوان را هرس نمود چرا که اگر سرمای ناگهانی اتفاق افتد درختان مسن مقاومت بیشتری در برابر سرما از خود نشان می دهند .  5- در موقع هرس در هنگام حذف شاخه ،باید تا آنجا که ممکن است برش از ته و موازی تنه اصلی صورت گیرد و از باقی گذاشتن مقداری از آن به عنوان ناخنک خوداری شود . 6- در موقع هرس شاخه های قطور و سنگین ، باید برش در سه مرحله صورت گیرد تا از شکسته شدن شاخه بر اثر سنگینی آن در موقع برش جلوگیری گردد. 7- در هرس به منظور جوان سازی درختان مسن، قطع شاخه ها با قطر زیاد باعث ایجاد تعداد زیادی ترک در محل برش می شود، لذا سرزنی شاخه های نازک تر با تعداد زیاد و پراکندگی مناسب در سطح تاج توصیه می گردد. 8- در مناطقی که امکان خشک شدن درختان در زمستان وجود دارد ،هرس زمستانه درختان تا حد امکان باید به تأخیر بیفتد . 9- شاخه های قوی و نیرومند قادر به تولید میوه های درشت با کیفیت عالی می باشند ،در صورتی که شاخه های نازک وضعیف ، میوه های ریز و کم رنگ با کیفیت پائین تر بوجود می آورند، لذا در انجام هرس ،اولویت حذف با شاخه های ضعیف  و نازک می باشد . 10- میزان هرس با سن و قدرت و نوع آن تغییر می کند .درختان مسن با قدرت رشد و بازدهی کم را می توان سنگین تر از درختان جوان تر و قوی تر از همان نوع هرس کرد  . 11- در سر شاخه زنی شاخه ها ،باید برش منتهی به یک جوانه باشد نه یک شاخه فرعی نازک و ضعیف . همچنین برش حدود نیم سانتی متر بالاتر از جوانه در بیرون تاج و پشت به بادهای غالب منطقه – در صورت وجود – قرار گیرد .  12- بعد از رسیدن به سنین باروری، مقدار و شدت هرس بسته به نوع درخت فرق می کند، به طوری که در مورد درختانی که میوه های خود را روی شاخه های  کوتاه تولید می کنند نظیر سیب ، گلابی و گیلاس شدت هرس کاهش می یابد و درختانی که میوه های خود را روی شاخه های یک ساله تولید می کنند مانند  هلو ، هرس شدیدتر صورت می گیرد . 13- با توجه به اینکه وجود پاجوش ها در اطراف درخت ، باعث ایجاد رقابت با تنه و در واقع درخت و نهال اصلی در باغ می گردد، باید در هرس اقدام به حذف کلیه پاجوش ها از ته نمود.

مهندس عادل پور محبت – کارشناس باغبانی

v\:* {behavior:url(#default#VML);} o\:* {behavior:url(#default#VML);} w\:* {behavior:url(#default#VML);} .shape {behavior:url(#default#VML);}
  استفاده از ازن در تولیدات کشاورزی (دکتر سید حسین خبازی) مقدمه: با توجه به روند افزايش جمعيت دنيا و نياز روزافزون به مواد غذايي كه سهم  عمده آن از طريق كشاورزي حاصل مي­گردد ، نياز به استفاده از تكنولوژي و روش هاي جديد در كشاورزي آبي براي نيل به این منظور بيش از پيش احساس مي گردد. اين امر به آن  علت است كه كشاورزي آبي همچنان در تأمين توليدات كشاورزي براي نسل حال و آينده از اولويت خاصي بويژه براي توليد محصولات راهبردي به شمار مي آيد و جايگاه منحصر به فرد خود را حفظ كرده است. ميزان افزايش سطح كشت آبي در دنيا از سالهاي 1800 كه جمعيت جهاني به يك ميليارد نفر مي رسيد، حدود 8 ميليون هكتار بوده است ( 8هكتار براي 1000 نفر ) كه تا سال 1979 به مقدار بيشينه خود (209 ميليون هكتار ) رسيد و اين در زماني بود كه جمعيت جهان به 38/4 ميليارد بالغ گشت  ( 8/47 هكتار براي 1000 نفر ) و از آن پس سير نزولي را طي كرده است . به طوري كه در سال 1994 به ميزان 2/44  هكتار براي 1000 نفر از  ساكنان جهان رسيده است ( كاهش متوسط نيم درصد در هر سال) ( به نقل از رودز 1999 ). به عبارت ديگر جمعيت جهان كه در سال 1800 يك ميليارد نفر بوده به 4/5 ميليارد نفر در سال 1991 و به 4/6 ميليارد نفر در سال 2001 رسيد و  پيش بيني مي شود  به 5/8 ميليارد نفر در سال 2025 افزايش يابد و اين افزايش عمدتا" متوجه كشورهاي در حال توسعه خواهد بود . بنابر اين اگر توليد مواد غذايي در حد خودكفايي مدنظر باشد، ميزان افزايش سطح زير كشت آبي بايد 25/2 درصد در هر سال افزايش يابد  و حال آن كه در حال حاضر اين افزايش در حدود 2/1 درصد است كه آن نيز به طوري كه در بالا اشاره شد، سير نزولي دارد.يكي از روش هاي جديدي كه در آمريكا و كشورهاي اروپايي در حال استفاده روزافزون مي­باشد، بحث استفاده از ازن در آبياري مي­باشد .   ازن و قابليت های آن:    ازن را همه  به عنوان ماده ای که در بالای جو زمين انباشته شده و لايه محافظی در مقابل اشعه  زيان آور  ماوراء  بنفش خورشيد است، می شناسند . ازن (O3)، آلوتروپ سه اتمی اکسيژن يا ‌« اکسيژن فعال» ، يکی از اجزاء طبيعی هوايی است که ما هر روزه تنفس می­­کنيم. اين گاز زمانی تشکيل می­گردد که مولکول های O2 توسط پرتودهی فرا بنفش خورشيد و يا قوس الکتريکی به دو اتم اکسيژن تفکيک می­شود. اتم های آزاد در گروه های سه اتمی ترکيب مجدد شده و ازن را به وجود می­آورند. ازن اکسيد کننده ای قوی و در عين حال ناپايدار به شمار می رود. گاز ازن به دليل کوتاهی نيمه عمر، ‌قابل ذخيره کردن در مخازن نمی­باشد. از اين رو استفاده از  ازن منوط به توليد آن در محل مصرف می­باشد . ازن سبب اکسيد شدن مواد ارگانيکی خاک و بقايای گياهی و در نتيجه سبب رها شدن و پخش مواد غذايي مورد نياز گياه می­گردد. اکسيد شدن مواد ارگانيکی روی ذرات رس سبب تغييراتی در سطوح اين ذرات و جمع شدن آن ها شده، در نتيجه سبب افزايش نفوذ­پذيری خاک و مانع از پراکندگی ذرات و بالطبع کاهش نفوذ پذيری مي گردد. همچنين عمل ازن زنی به آب ، سبب تجمع اسيد نيتريک (HNO3) که منبعی از نيتروژن است، برای گياهان می گردد. نقش ازن در تصفيه آب و خاک و همچنين پساب به عنوان يک عامل اکسيد کننده و يک ترکيب ميکروب کش حائز اهميت بوده و دارای دو خاصيت بسيار مهم در ارتباط با محيط اطراف خود می­باشد. فواید ازن:  1- قدرت گندزدايی بالا : تحقيقات نشان می دهد که گندزدايی توسط ازن حاصل اثر مستقيم آن بر باکتری ها و تجزيه ديواره سلولی باکتری ها می­باشد،‌که از اين نظر با مکانيسم عمل کلر در فرآيند گندزدايی متفاوت است. باتوجه به قدرت بالای گندزدايی ازن در مقايسه با ساير گندزداها زمان کمتری جهت تکميل فرآيند گندزدايی مورد نياز می­باشد. بررسی ها همچنين بيانگر توانايی بيشتر ازن در از بين بردن ويروس ها در مقايسه با ساير گندزداها است.   2- ازن به عنوان اکسيد کننده قوی :   با توجه به خاصيت الکترون کشندگی اکسيژن، ‌ازن تمايل بسيار زيادی به کاهش عدد اکسايش يکی از اکسيژن های خود دارد. می توان گفت ازن اکسيد­کننده ای بسيار قوی است، به طوری که پتانسيل کاهش آن رقم بالای  mv 07/2 است. قدرت اين اکسيد­کننده در شفاف سازی محيطی با کيفيت بالا فوق العاده با اهميت و مهم است. ازن مواد معدنی را به طور کامل اکسيد نموده و موجب ته نشينی و حذف آن ها می­گردد. ازن در بر طرف نمودن ترکيبات آلی و رنگی،  اهمیت دارد، به طوري که به عنوان يک جلا دهنده مناسب برای سطوح مختلف و حذف کننده کدورت مواد آب کاربردهای فراوانی دارد. ازن همچنين قادر است ترکيبات فنوليک و ديگر ترکيبات و ميکروارگانيسم های مولد بيماری را در خاک از بين ببرد و محيطی فرح بخش با قابليت بالا جهت تنفس به وجود آورد. ازن تمايل بسياری به واکنش با ترکيبات غير اشباعی ‌يعنی ترکيباتی که دارای پيوندهای دوگانه و سه گانه هستند دارد. از جمله می توان به پيوندهای C=C ، C=N و N=N  اشاره کرد. با توجه به اين ويژگی، ازن توانايی فوق العاده ای در اکسيد کردن چربی ها دارد. شکل شماتيک از تبديل اکسيژن به ازن   قابليت ازن در اکسيدکنندگی به همين جا ختم نمی شود،‌ بلکه ترکيبات ساده قابل اکسايش از قبيل S-2 (مانند ترکيب ( ) را به گونه هايی با عدد اکسايش بالاتر مانند و  تبديل می کند . اکسايش اين ترکيبات به حدی راحت است که به محض تماس ازن شروع به اکسيد شدن می کنند و واکنش آن ها از لحاظ سينتيکی با سرعت بالايی رخ می دهد.           کاربردی های ازن :  ازن به عنوان يک اکسنده بسيار قوی،  قابليت های زيادی در مصارف صنعتی و خانگی دارد و اثرات زيست محيطی زيان بار ندارد. از جمله کاربردهای آن می توان به ‌موارد ‌زير اشاره کرد : 1-تصفيه آب 2-تصفيه هوا 3-تصفيه فاضلاب 4-از بين برنده انگل خاک 5-استفاده در ضدعفونی سبزيجات و ميوه جات 6-     کاربرد در انبارهای مرکبات، ميوه جات، غلات و دانه های خوراکی 7-  استفاده به عنوان علف­کش در کشاورزی 8-استفاده در آب استخر 9-ضد عفونی وسايل بيمارستانی 10 -   بازيابی روغن های صنعتی 11- کاربرد در دامداری­ها و کشتارگاه­ها 12- استفاده در صنايع غذايی 13- استفاده در صنايع نساجی 14-استفاده در برج های خنک­کننده و چيلرها 15-رنگ ­سازی 16- تصفيه ­پساب کمپوست   کاربردهای ازن در کشاورزی:   ازن در کشاورزی پيشرفته امروزی، يک عامل حياتی و مفيد محسوب می­گردد که دارای اثرات سود بخش زيادی می­باشد. کاربردهای ازن در کشاورزی بسيار وسيع بوده که از آن جمله می توان به موارد زير اشاره نمود : 1- تصفيه آب زهکشی برای استفاده دوباره کشاورزی 2- رفع آلودگی های خاک و جايگزين مناسب برای متيل برمايد 3- آزاد کردن اکسيژن در محيط ريشه 4- رفع اثر H2S و کاهش مصرف کود 5- رفع اثر عنصر سمی کلر بر گياهان 6- کنترل علف های هرز 7-کاهش pH آب 8- افزايش طول عمر نگهداری گل های زينتی 9- افزايش عملکرد محصولات 1-  تصفيه آب زهکشی برای استفاده دوباره درکشاورزی از آنجا که در بسياری از مناطق شاهد کمبود آب در کشاورزی هستيم،  يکی از راه های اساسی در افزايش راندمان آبياری، تصفيه دوباره آب های مصرفی در کشاورزی به وسيله ازن و يا اشعه UV است که در بسياری از کشورها از اين کار در گلخانه برای کاهش مصرف آب استفاده می­کنند.             تزريق ازن به داخل پساب به منظور تصفيه آن در آلمان   2- رفع آلودگی های خاک و جايگزين مناسب برای متيل­برمايد خاک يکي از منابع مهم و ارزشمند طبيعت است. بدون داشتن خاک سالم،  حيات و زندگي روی زمين امکان پذير نخواهد بود. 95% غذاي انسان از زمين حاصل مي شود. برنامه ريزي براي داشتن خاکي سالم و توليد­کننده ،لازمه بقاي انسان است. ورود مواد، ارگانيسم هاي زيستی يا انرژي به درون خاک سبب تغيير کيفيت خاک مي شود. همين مسئله باعث مي شود که خاک از حالت طبيعي خود خارج شود. خاك مي تواند موجب انتقال عوامل بيماري­زاي بسياري از امراض عفوني شود. تعداد ميکروب هايي كه از طريق فضولات به خاك اضافه مي­شوند، به وسعت آلودگي هاي خاك مي­افزايند. بررسي خصوصيات فيزيكي و شيميايي مواد افزودنی از  جمله متيل برمايد نه تنها سبب تغيير خواص فيزيکي و خواص شيميايی خاک می­گردد بلکه خواص زيست­محيطی آن نيز دستخوش تغيير می­گردد. از آنجاکه ازن قابليـت حذف و نابودی عوامل بيماری زا و پاتوژن های خاک را دارد، با جايگزين شدن ازن به عنوان گندزدا می توان اين اطمينان را ايجاد کرد که نه تنها عمل پاکسازی خاک به نحو احسن انجام مي گردد , بلکه حاصلخيزی آن را نيز به همراه دارد.   3- آزاد کردن اکسيژن در محيط ريشه هر يک از گياهان برای داشتن رشد مطلوب به طور معمول نيازمند اکسيژن می­باشند. اکسيژن در کنار دی اکسيد کربن(CO2  ) برای گياهان، کاربردی معادل استفاده از موادغذايی را پيدا کرده است. با توجه به اين اصل امروزه در کشورهای اروپايی جهت تأمين اکسيژن مورد نياز گياه از ازن استفاده می کنند زيرا ازن اين قابليت را دارد که پس از اثرگذاری خود تبديل به اکسيژن می­شود و بدون هيچ گونه اثر جانبی در کنار CO2 راندمان محصول را بالا می­برد و منجر به توليد محصول سبز می­گردد . باروری محصولات به وسيله غنی سازی با اکسيژن و دی اکسيد­کربن افزايش داده می شود همچون گلدهی قبل از موعد، بازده ميوه دهی بالاتر، کاهش جوانه های ناقص در گل ها، بهبود استحکام ساقه گياه و اندازة گل.   4-  رفع اثر H2S و کاهش مصرف کود از آنجا که در مناطق اطراف شهرها و بخصوص در پايين دست شهرهای بزرگ ، عموما ً کشاورزی نيز صورت مي­گيرد و با نفوذ گاز H2S به منابع آب زيرزمينی، اين آب ها به گاز مذکور آلوده می شوند.  در نتيجه در پائين دست شهرها با پمپاژ آب­های زيرزمينی و استفاده از آب چاه­ها در کشاورزی، از آنجا که نفوذ اين گاز در آب مانع از جذب کودهای شيميايي می­گردند، لذا مصرف کودها را به ميزان قابل توجهی بالا می­برند که از لحاظ صرفه اقتصادی، هزينه بالايي را به کشاورزان تحميل می­نمايد.   5- رفع اثر عنصر سمی کلر بر گياهان گاز ازن قادر است اثر خوب و قابل توجهی بر روی گاز کلر گذاشته و از اثرات سمی آن بر روی گياهان به ميزان قابل توجهی بکاهد.   6- کنترل علف های هرز درفصل قبل از کشت می­توان با دادن دز بالائی از اين گاز و زير و رو کردن خاک بوسیله  شخم، به خوبی علف های هرز و سطح بذر آن ها را اکسيد نموده و از رشد آن ها تا حد زيادی کاست.   7- کاهش PH آب از آنجا که اين گاز دارای خاصيت اکسيد کنندگی بالايي است ، در اکثر موارد سبب اسيدی شدن محلول آب گشته و با پائين آوردن    PH آب بخصوص در آب های حاوی سديم،  سبب فراهم­آمدن محيطی مناسب برای رشد و نمو گياهان می­گردد.     8- افزايش طول عمر گل های زينتی تحليل های تجربی نشان داده اند که استفاده از ازن در آب نه تنها باعث افزايش عملکرد ، بلکه سبب  افزايش مقاومت و طول عمر نگهداری گل های زينتی نيز گرديده­اند که اين امر به خصوص برای کشاورزانی که در کار پرورش گل زينتی هستند امری مهم و قابل توجه به شمار می­آيد.   9- افزايش عملکرد گياهان  از آنجا که آب حاوی ازن به داخل خاک نفوذ می­نمايد اولا ً سبب اکسيد شدن بقايای گياهی می شود که سبب می گردد  اکسيد آن­ها برای گياه کاشته شده راحت تر در دسترس قرار گیرد ، ثانيا ً با تبديل­شدن خود گاز ازن به اکسيژن ، شرايط مطلوب برای رشد گياه در خاک را فراهم می­نمايد. در نتيجه افزايش عملکرد و قدرت گياه در مقابل بيماري ها برای اکثر گياهاني كه با آب حاوي ازن آبياري شد­ه­اند امری قابل پيش­بينی است.       مروری جامع تر بر مهم ترين کاربردهای ازن در کشاورزی: با توجه به اهميت موضوع  نياز به استفاده از آب تصفيه شده در كشاورزي به عنوان يك منبع جديد آب و کشت گوجه­فرنگی به عنوان يك محصول استراتژيك در كشور و نياز روزافزون به یافتن جایگزینی مناسب برای متيل برمايد به عنوان ضد عفونی­کننده خاک از بيماری ها در ذيل به اين سه موضوع به صورت  مفصل­تر پرداخته شده است:   1- استفاده از ازن در فرآيند و کشت گوجه­فرنگی   گوجه فرنگی از معدود گياهان زراعی است که در حال حاضر به عنوان مواد اوليه کارخانجات متعدد صنايع و فرآورده های غذايی مورد استفاده قرار می­گيرد. اين گياه از حيث اشتغال زايی و ارزش افزوده کاملاً مناسب بوده و روز به روز بر اهميت اقتصادی آن افزوده می­شود. به طوري که کشور ما نيز يکی از صادرکنندگان فرآورده­های آن به کشورهای ديگر گرديده است. استفاده از تکنولوژی ازن با هدف ايجاد فن آوري­های جديد در مورد کاشت، داشت و برداشت اين گياه باعث شده است که اولاً  محصولاتی با کیفیت و کمیت  بالاتر و ثانياً مقاوم تر به بيماري های مختلف قارچی و باکتريائی بعمل آيد. مزايای استفاده از ازن در کشت گوجه­فرنگی: 1.  بهترينPH   برای گوجه­فرنگی بين 5/8 تا 5/5 می باشد؛ با توجه به اينکه محيط­های کشت در ايران اغلب قليايی می باشد، ازن اين قابليت را دارد PH محيط را تا حد مورد نیاز پائین نگه داشته و شرايط مناسبی را جهت رشد صحيح گوجه فرنگی فراهم نمايد. 2.   افزايش عملکرد به ميزان قابل توجه 3.   کاهش بيماري های گياه و خاک.   2- استفاده از ازن برای تصفيه فاضلاب شهری در کشاورزی امروزه با توجه به افزايش جمعيت در جهان و نياز روزافزون به مواد غذايي، بالطبع با مسأله افزايش نياز به آب در بخش کشاورزی به خصوص در دو منطقه شمال آفريقا (North Africa) و خاور ميانه که بر اساس گزارش بانک جهانی،  فقط يك درصد از منابع آب شيرين دنيا را در اختيار دارند، مواجه هستيم. به طوری که تأمين آب کشاورزی در اين دو منطقه در حال تبديل شدن به يک بحران عظيم می­باشد. در نتيجه استفاده از آب فاضلاب شهری يک روش اساسی به منظور کاستن از اين نياز روز افزون به منابع آب­های شيرين در دسترس است.   همانطور که می دانيد  فاضلاب تنها منبع آبی است که به تناسب افزايش جمعيت و نياز به آب تازه، افزايش می يابد و به عنوان يک منبع مطمئن می توان بر روی آن حساب کرد. استفاده از منابع آب های نامرسوم در کشورهايي که با کمبود آب مواجه هستند يک فرصت ايده آل برای تأمين امنيت غذايي در اين کشورها است .  در اين آب ها اين پتانسيل  وجود دارد که از مواد غير آلی (معدنی) حاضر در آن ها ، به عنوان منبع کود شيميايي استفاده نمود . همچنين فعالينت ميکروارگانيسم­های خاک پس از انتشار و استفاده از فاضلاب در آبياری در فعاليت های متابوليسمی افزايش می­يابد.   از طرف ديگر در صورت بی­توجهی، استفاده از فاضلاب می تواند سبب افزايش مشکلات بهداشتی نيز گردد (ريسک عفونت و سرايت به محيط طبيعی ) که می بايستی اين آب­ها را ابتدا ضد عفونی نمود و سپس از آن ها در آبياری کشاورزی و فضای سبز استفاده نمود،  چرا که در صورت استفاده از اين آب ها بدون ضدعفونی نمودن آن ها ، شاهد خواهيم بود که محيط خاک به مرور آلوده­تر و مستعدتر برای بيماری­های ويروسی و باکتريائی می گردد. لذا لازم است که اين کار را به بهترين نحو به انجام رساند تا به منبعی از آب پاک و عاری از آلودگی دسترسی پيدا کنيم. بهترين راه برای اين کار نيز استفاده از گاز ازن برای ضدعفونی آب می­باشد. در شکل بالا،  يکی از ابتدائی ترين روش­های تزريق ازن به اين گونه آب ها نشان داده شده است.يک نکته مهم در استفاده  از  اين آب ها اين است که در صورتی که آب فاضلاب در سيستم قطره ای زير سطحی در خاک داده شود، خاک نيز در فعاليت فيلتر و ضدعفونی شرکت می­نمايد که در نتيجه می توان از شدت تصفيه در بالادست سيستم کاست. دليل آن نيز نداشتن تماس مستقیم آب با اندام های هوايي گياه و کشاورزان و فعاليت اوليه خاک به عنوان فيلتر است. همچنين افزايش عملکرد گياهان در هنگامی که از آب فاضلاب در روش زير سطحی (قطره­ای) استفاده شده است دیده شده است. در نتیجه با استفاده توأم از گاز ازن به عنوان ضدعفونی­کننده آب و خاک و نیز تأمین­کننده اکسیژن اضافه در محیط ریشه ، به همراه  آب فاضلاب شهری به عنوان منبعی غنی از آب و مواد غذائی، می توان  به آینده غذائی مطمئن­تری برای کشور امیدوار بود.   3- ازن به عنوان بهترين جايگزين برای متيل برمايد: ضدعفونی خاک کشاورزی قبل از فصل کشت به منظور از بين بردن ميکروارگانيسم­های زيادی که در خاک تولید می شوند  ، سال هاست در ايالات متحده آمريکا مورد استفاده قرار می­گيرد. بسياری از گياهان مستعد حمله از سوی بعضی باکتري ها، قارچ ها و نماتدها هستند و در نتيجه هر سال ميلياردها دلار خسارت از بابت تلفات محصولات به بار می آيد. بزرگترين و مشهورترين ضدعفونی کننده خاک را می توان متيل برومايد دانست ، در حالي که اين ماده به شدت سمی است. متيل برومايد ، وسيع ترين عامل ضدعفونی کننده خاک در طيف وسيعی از عوامل بيماری­زای خاک می باشد . مصرف آن در تمام دنیا به صورت يک تابع نمايي در حال افزايش بود که آخرين رقم آن در آمريکا برابر کيلوگرم در يک سال بوده است. اخيرا ً اين ماده به صورت خيلی سريع در حال خروج از عمليات کشاورزی می باشد. دليل اين کار نيز ادعای بسیاری از محافل علمی در مورد تأثيرات منفی اين ماده در دراز مدت بر روی لايه ازن اتمسفر و سلامتی بشر که ناشی از نازک شدن لایه ازن است می­باشد. از آنجا که آمريکا نيز مانند بسياری از کشورهای دیگر امضاء کننده پروتکل مونترال می باشد، از سال 1999 تا 2005 پرونده استفاده از متيل برومايد به عنوان ضدعفونی کننده خاک در اين کشورنیز بسته شد. در حال حاضر ماده ای که از آن بتوان به صورت وسيع به عنوان جايگزين متيل برومايد نام برد، وجود ندارد. اکثرا  مواد شيميايي جايگزين متيل برومايد دارای اثرات جنبی و خطرات قابل توجهی بر روی سلامت افراد بشر و يا مشکلات سمی­کردن محیط پس از استفاده هستند. از تلون (Telone) (ترکيب 1 و 3 دی کلروپروپن و کلروپيکرين) و وی پم (Vapam) (حاوی سديم متام)، به عنوان جايگزين متيل برومايد نام برده می شود. حال آنکه استفاده از تلون (Telone) در سراسر کاليفرنيا بواسطه پتانسيل بالای آن در آلودگی هوا محدود شده است. همين محدوديت در مورد وی پم (Vapam) نيز در آينده ای نزديک قابل پيش بينی است. ديگر مواد ضدعفونی­کننده نيز دارای بوی خيلی بد در هنگام استفاده هستند که همين عامل سبب می گردد که از آن ها در محل­های نزديک به مناطق مسکونی استفاده نشود. همچنين بعضی از آن ها نيز دارای ترکيباتی هستند که پس از استفاده به عنوان ضدعفونی­کننده خاک دچار دگرگونی(تجزیه) نمی­گردند و سبب مشکلات Phitotoxicity در خاک می گردند. بعضی روش های ديگر ضدعفونی خاک نظير استريليزاسيون از راه بخار (نياز به حجم آب زياد) و یا تابش آفتاب بر روی پلاستيک های مالچ (نياز به زمان زياد و همچنين مشکلات پلاستيک­های آلوده پس از مصرف) و . . . نيز هر يک دارای مشکلات خاص خودشان هستند. در مقابل اينها فرآيند ازن زنی يک عمل نسبتا ً ساده و بدون عوارض جنبی بر روی اتمسفر است. اين تکنولوژی را می توان به راحتی در سيستم های کشاورزی جاری جای داده تا ديگر مشکلاتی همچون حمل و نقل به محل، ذخيره، اداره کردن و يا نشت مواد شيميايي سمی و خطرناک را نداشته باشيم.     سابقه استفاده از ازن در کشاورزی     استفاده از ازن در کشاورزی بيشتر به دو دهه اخير مربوط می­شود. حال آنکه استفاده از ازن در مقياس تجاری برای اولين بار در سال 1906 برای ضد عفونی آب آشاميدنی در شهر نايس (فرانسه) به وقوع پيوست .  پری ير ((pryor, 1996 پس از آزمايش های فراوان، به استفاده از ازن برای از بين بردن ارگانيسم­های خاک و نیز از بين بردن عوامل بيماري زای خاک تأکيد نموده است. ساندرمن ((sanderman , 1996 نيز به تغيير کيپسيدهای ويروس و حتی شکستن پروتئين با استفاده از ازن اشاره نموده است. هرمانHerman, 2002)  ) نيز به از بين رفتن باکتری های خاک در اثر تزريق ازن به داخل لوله های آبياری اشاره نموده است. در سال 1992 کشور هلند استفاده از متيل برومايد ‌‌‌‌‌‌‌‌را به عنوان ضد عفونی کننده خاک به دليل زيان های ناشی از آن بر روی اتمسفر ممنوع اعلام کرد و پس از آن نيز کشورهای دانمارک ، آلمان و سوئيس تصميم به انجام اين کار گرفتند. سميت اين ماده (MB) به حدی است که سازمان EPA (سازمان حفاظت از محيط زيست) آن را در کلاس 1 مواد سمی که کشنده ترين مواد است قرار دادند. اما اکنون پس از 60 سال استفاده از اين ماده،  استفاده از آن در سرتاسر دنيا ممنوع شده و به عنوان بهترين جايگزين برای آن، از ازن نام برده می­شود. همچنين تحقيقات نشان می دهد که ازن باعث افزايش رشد و مقاومت گياهانی نظير گوجه فرنگی و توت فرنگی در مقابل بيماری ها در کاليفرنيا شده است.(alan prior (530) 758 – 5173 fax 758-5173) . تحقيقات ديگر توسط ( Ted Rich and Knueve, 2002) نشان داد که آب بسياری از چاه­ها در مناطق نزديک به مناطق شهری دارای سولفيد هيدروژن (H2S) است که اين ماده به نوبه خود سبب می شود که گياه از کودهای شيميايی به صورت کامل استفاده نکند و لذا مصرف کود بالا می رود. لذا پس از مصرف ازن در آب و اکسيد کردن گوگرد موجود در (H2S) ميزان کود مصرفی به ميزان 50 % کاهش يافت. همچنين ازن قادر خواهد بود ميزان اکسيژن موجود در آب را افزايش داده و بدين وسيله از رشد باکتري های بی­هوازی جلوگيری نمايد. ضمن اينکه ازن قادر است که PH آب را نيز پائين آورد و با توجه به اينکه آب در بعضي مناطق كشور دارای PH بالايی می باشد سبب پائين­آوردن آن می­گردد. همچنين در آزمايش­های (Ted Rich and Knueve, 2002)  شاهد افزايش عملکرد گوجه فرنگی به ميزان 3 برابر بوده ايم که رقم قابل توجهی می باشد (کشت هيدروپونيک) .   همچنين در يک کار تحقيقاتی وسيع که در کشور کره جنوبی انجام پذيرفته نتايج زير در نتيجه استفاده از گاز ازن برای ضدعفونی کردن 8 نوع خاک حاصل شده است Heryong jung et al,2007) ): 1-   ميکروارگانيسم های مضر خاک بسيار به گاز ازن حساس و آسيب پذير هستند. نکته جالب آنکه بيشترين تلفات آن­ها در 30 دقيقه نخست تزريق ازن به خاک صورت پذيرفته است. 2-   رشد دوباره ميکروارگانيسم های مضر خاک بستگی به زمان تزريق اين گاز به داخل خاک دارد. هرچه اين زمان تزريق بيشتر باشد، رشد دوباره آن ها کمتر بوده است، به نحوی که نمونه­ای که 360 دقيقه ازن به داخل آن تزريق شده بود نسبت به نمونه ای که فقط 60 دقيقه ازن به آن تزريق شده بود، با گذشت 4 هفته از تزريق شاهد رشد دوباره کمتری از اين ميکروارگانيسم­های مضر بود. در يک کار تحقيقاتی ديگر که با نظارت دکتر وسترهالد (Dr.Becky Westerhald) در سال های 1997 و 1998 در کاليفرنيای آمريکا صورت پذيرفت اثر گاز ازن را بر روی گوجه­فرنگی و توت­فرنگی و سيب­زميني شيرين و چغندرقند و هويج و درختان ميوه از لحاظ افزايش عملکرد و کاهش عوامل بيماری­زای خاک مورد تحقيق و بررسی قرار داد. نتايج حاصل،  نشان از تأثير قابل ملاحظه اين گاز بر افزايش عملکرد و کاهش بيماری­های خاک بود ، به نحوی که به طور مثال پس از تزريق ازن به خاک شاهد افزايش عملکرد گياه  به ميزان 56% در سال 1997 و 2/44% در سال 1998 بر روی گوجه فرنگی بود. همچنين تلفيق گاز دی اکسيد کربن (CO2) با ازن (O3) تأثير بسيار خوبی بر کاهش بيماری های قارچی داخل خاک داشت. اثرات مشابهی در مورد بقیه گياهان نيز مشاهده شده است. نتايج آزمايشگاهی آناليز شده از آزمايش ازن بر روی آب مصرفی در فضای سبز(چمن) در تگزاس آمريکا در سال 2004  حاکی از آن است که ازن سبب افزايش EC آب زهکشی و افزايش نيتروژن در آب زهکشی نمونه های آزمايشگاهی گردیده و کاهش PH  آب در همان نمونه ها نيز مشاهده شده است.(Raub et al,2001) نيز گزارش شده است که PH کمتر و EC بالاتر در نمونه های ازن­زنی شده مشاهده شده است. در نمونه­هايي که با ازن آبياری شده اند ميزان کلروفيل نيز بيشتر بوده است و از آنجا که میزان کلروفيل مدرک و دليل خوبی بر سلامتی عمومی گياه است می توان استنباط نمود که ازن اثر بسيار موثری بر روی سلامت گياه دارد. همچنين در اين تحقيق ثابت شده است که ميزان مواد ارگانيکی خاک تغيير زيادی نکرده بود که با نتايج ( Roub et al,2001) نيز مطابقت می­کرد. همچنين در کشورهای پيشرفته از اين گاز به منظور ضدعفونی و استفاده دوباره از فاضلاب­های شهری و کشاورزی استفاده وسيعی می­شود.            مزايای استفاده از ازن در آب کشاورزی: 1.       قوی ترين اکسنده در دسترس مي­باشد. 2.       موجب نابودی و غير فعال شدن ميکروارگانيسم ها می­گردد. 3.       ازن دوازده بار انحلال پذيرتر از اکسيژن در آب است. 4.       به آسانی از ميان لايه های خاک عبور می­کند. 5.       به صورت on-site (در محل) تهيه می شود و هيچ نيازی به انتقال و يا انبار مواد شيميايي خطرناک ندارد. 6.       ترکيبات پيچيده آلی موجود در خاک را به دی اکسيدکربن و يا مولکول هايي با سميت کم تر تبديل می­کند (مي­شكند) که به مصرف گیاه می رسند. 7.       پس از انجام واکنش ها، باقی مانده مضر برجا نمی­گذارد. 8.     با انجام عمل ازناسيون، باقی مانده ازن تبديل به اکسيژن می گردد که موجب بالا رفتن ميزان اکسيژن در دسترس ريشه شده و باعث طراوت و قوي­تر­شدن گياه می­گردد.   نمای داخلی دستگاه ازن ژنراتور   - نتيجه­گيری با توجه به منافع و مزاياي زياد اين دستگاه در دراز مدت و کاهش هزينه های فراوان پس از استفاده از اين دستگاه  و نیز آلوده­شدن روزافزون خاک های کشاورزی به انواع بیماری های باکتریائی، ویروسی و ...توصيه می گردد که در مسير انتقال آب به زمين يکی از اين دستگاه­ها با ميزان توليد نسبتاً بالا برای فصل قبل از کاشت به منظور ضدعفونی خاک استفاده شود و سپس در طول فصل رشد،  ازن با دبی کمتری به داخل سيستم تزريق نمود تا بدين ترتيب آبی نسبتاً تصفيه شده و عاری از ميکروب وارد آن شده و پس از مدت بيست الی سی دقيقه که ازن تبديل به اکسيژن می شود، اکسيژن کافی در اختيار ريشه قرار گيرد.             LITERATURE CITED 1.      Amirsardari, Y., Q. Yu, and P. Williams. 1998. Effects of pre-ozonation of high humic content waters on direct filtration in a pilot plant. Environ. Technol. 19:1103-1110. 2.      Gracia, R., J.L. Araguees, and J.L. Ovelleiro. 1996. Study of the catalytic ozonation of humic substances in water and their ozonation byproducts. Ozone Sci. & Eng. 18:195-208. 3.      Greenberg, A.E., L.S. Clesceri, A.D Eaton. Ozone (Residual). In Standard Methods for the Examination of Water and Wastewater. p. 4-105. American Public Health Assoc. Washington,DC. 4.      Maier, D. 1984. Microflocculation by ozone. In R.G. Rip and A. Netzer (Ed.) Handbook of Ozone Technology and Aplications, Vol. II, Ozone for Drinking Water Treatment. Butterworth Publishers, Boston, MA. p.123-140. 5.      Raub, L., C. Amrhein, and M. Matsumoto. 2001. The effects of ozonated irrigation water on soil physical and chemical properties. Ozone Sci. & Eng. 23:65-76 6.      Runia, W.T. 1994b. Disinfection of recirculation water from closed cultivation systems with ozone.Acta Horticulturae 361:388-396. 7.      Taylor, R. H., Falkinham, J. O., Norton, C. D.,and Lechevallier, M. W. 2000. Chlorine, chloramine, chlorine dioxide, and ozone susceptibility of Mycobacterium avium. Appl.Environ. Microbiol. 66:1702-1705.            

توليد ارگانيک چيست؟ کارشناسان معتقدند استفاده از محصولات ارگانيک هم در کوتاه مدت و هم در دراز مدت تأثير بسيار زيادي بر افزايش سلامت دارد. اما دقيقا منظور ما از توليد ارگانيک چيست؟ همان طور که اشاره شد غذاي ارگانيک يا طبيعي بدون دخالت آفت کش ها و کودهاي شيميايي توليد مي شود. يک کارشناس کشاورزي مي گويد: در واقع اين روش شيوه اي از کشاورزي است که طي آن در هيچ يک از مراحل کاشت تا برداشت، جمع آوري و بسته بندي محصولات کشاورزي از کود شيميايي استفاده نمي شود. مهندس منتظري مي افزايد: هر چند اين محصولات به علت ناشناخته بودن در ابتدا تنها در فروشگاه هاي کوچک يا در بازارهاي محلي کشاورزان قابل دسترس بود، ولي در سال هاي اخير به طور وسيعي در بيشتر فروشگاه هاي کشورهاي اروپايي و آمريکايي قابل دسترس است. وي تصريح مي کند: در ابتدا غذاي ارگانيک تنها شامل سبزي هاي تازه بود و اولين مصرف کنندگاني که از غذاي ارگانيک استفاده مي کردند، به دنبال غذايي بودند که بدون استفاده از مواد شيميايي توليد شده باشد. از اين رو شعار «کشاورز خود را بشناس تا غذاي خود را بشناسي» به منظور ترويج مصرف غذاهاي ارگانيک باب شد. شايان منتظري مي گويد: اما پيشرفت دانش بشري و نياز به افزايش سطح بهداشت عمومي کار را به آنجا رساند که در بسياري از کشورهاي توسعه يافته ديگر محصولات ارگانيک لوکس و خاص به حساب نمي آيد و محصولات ارگانيک شامل طيف وسيعي از محصولات از ميوه و سبزي گرفته تا مرغ و تخم مرغ و شير و... مي شود با دريافت 3 نشان تی 3 از موسسه بين المللي ارگانيك كشاورزي محصولات زعفران، سيب زميني و پياز استان به بازارهاي جهاني راه يافتند نمايندگان شركت بی سی اس آلمان كه به 80 كشور جهان مجوز صادرات محصولات كشاورزي ارگانيك را ارائه مي دهد با حضور در استان خراسان رضوي و بازديد از مزارع سيب زميني و گندم فريمان ، مزارع زعفران زاوه و تربت حيدريه و مزارع گندم و پياز مشهد 3 فقره مجوز تی3 به محصول سيب زميني فريمان ، زعفران تربت حيدريه و پياز مشهد را صادر كردند. مفهوم اين مجوز كه در واقع جواز حضور محصولات كشاورزي در بازارهاي اتحاديه اروپايي است كه داراي شرايط ارگانيك است و مي توانند با برچسب (ليبل) جمهوري اسلامي ايران و برچسب ارگانيك اتحاديه اروپايي به بازارهاي بين المللي در سطح اتحاديه اروپا راه پيدا كرده و عرضه شود ."آشتيفان آندره" مدير فني شركت بی سی اس آلمان در اين خصوص گفت : استان خراسان رضوي داراي پتانسيل هاي قوي براي توليد محصولات ارگانيك است و از اين كه در سفر موفق شديم كه محصولات كشاورزي ايران را با استانداردهاي جهاني تطبيق داده و مجوز تی 3 را صادر كنيم بسيار خرسند هستيم و اميدورام كه در سفرهاي بعدي و بازديدهاي آتي تعداد بيشتري از محصولات كشاورزي استان مجوز ارگانيك را دريافت كند . " گنجوزاده" رئيس دفتر نمايندگي شركت بی سی اس آلمان در تهران نيز گفت : زعفران ايران توان بي مانندي در سطح جهان است و با دريافت نشان ارگانيك از اين پس اين محصول لوكس و استراتژيك مي تواند با بند ايران به بازارهاي جهاني راه پيدا كند دبير همايش انجمن سرطان ايران : استفاده از سم و كود نيترات از عوامل شيوع سرطان هاي هشدار دستگاه گوارش در كشور است   دبير پنجمين همايش سالانه انجمن سرطان ايران با هشدار نسبت به شيوع سرطان هاي دستگاه گوارش گفت: بقاياي سموم و كودهاي شيميايي در محصولات كشاورزي، سلامت ايرانيان را به خطر انداخته و ضروري است كه از به كارگيري كودهاي ازته جلوگيري شود. به گزارش ايسنا، دكتر پيام آزاده با علام اين خبر افزود: پژوهش هاي مبتني بر شواهد، نشان مي دهد كه "نيترات" باعث سرطان گوارش مي شود. وي با اشاره به اين كه استفاده از كودهاي اوره سبب بزرگ و سنگين شدن سيب زميني مي شود تصريح كرد: كود ازت به عنوان يك عامل سرطانزا شناخته شده است و ما در حالي مردم را به خوردن سبزي و صيفي جات به منظور مقابله با سرطان ترغيب مي كنيم که استفاده از كود ازت اين سبزيجات را منشأ سرطان كرده است. دكتر آزاده يادآور شد: مصرف بيش از حد سموم دفع آفات در شمال كشور باعث افزايش روز افزون سرطان هاي دستگاه گوارش در اين مناطق شده است پيشتازي خراسان رضوي در توليد محصولات كشاورزي ارگانيك  كشاورزان محصولات ارگانيك در استان ، چشم انتظار حمايت هاي بيشتر هستند سلامت در توليد مواد غذايي  از جمله مهم ترين مواردي که در توليد محصولات کشاورزي بايد مورد توجه ويژه قرار گيرد، «سلامت» آن است. روند افزايش جمعيت طي دهه هاي گذشته و پيشرفت چشمگير و انقلابي توليد ابزار آلات کشاورزي و علوم مرتبط با کشاورزي به گونه اي بوده که توليدات بخش کشاورزي حجم بسيار زيادي پيدا کرده است.در روش هاي جديد، کشاورزان مي توانند در کنار استفاده از ابزار و ادوات جديد، با استفاده از کود و سم به طور عمده شيميايي محصول مورد نظر را از نظر کمي در ميزان مورد نظر توليد کنند. اما مشکل اينجاست که اين توليد کمي در کنار استفاده بعضا مفرط از کود و سم، تبعات جانبي نيز دارد. به گونه اي که توليد محصولات کشاورزي سالم طي سال هاي اخير مورد توجه جدي کارشناسان قرار گرفته است.به طور کلي غذاي ارگانيک يا طبيعي به غذايي گفته مي شود که بدون دخالت با بدون مصرف آفت کش ها، کودهاي شيميايي و ترکيبات اصلاح شده ژنتيکي توليد شده باشد.هر چند روند توليد ارگانيک در کشور سرعت مناسبي ندارد، اما خوشبختانه در خراسان رضوي در اين باره گام هاي اساسي برداشته شده است. يک اصل پذيرفتني يافته هاي جديد دانشمندان در واقع تأييدي است بر اين باور قديمي که «هر چيزي طبيعي اش بهتر است».اجازه بدهيد براي روشن شدن بيشتر موضوع، به نتايج چند پژوهش اشاره کنيم.طي يک تحقيق مشخص شده است مادراني که از شير ارگانيک براي تغذيه خود استفاده کرده اند، علاوه بر اين که سطح ايمني بدن آن ها افزايش يافته، بروز آلرژي در نوزادانشان نيز کاهش پيدا کرده است.تحقيقات دانشگاه کشاورزي اسکاتلند نيز نشان داده است، گاوي که در شرايط ارگانيک پرورش مي يابد، کمتر به بيماري لنگش دچار مي شود. حرف هاي کشاورزان براي روشن شدن بيشتر زواياي ماجرا پاي صحبت چند کشاورزي که محصولات خود را به روش ارگانيک توليد مي کنند، مي نشينيم. يک کشاورز سيب زميني کار به گزارشگر ما مي گويد: مهم ترين دليلي که باعث شد به سمت کشاورزي ارگانيک بروم، تأمين سلامت فرزندان و جامعه ام بود. توکلي مي افزايد: توليد به روش ارگانيک هر چند در چند سال اول همراه با کاهش توليد است اما در سال هاي بعد اين کاهش توليد به حالت طبيعي و اوليه باز مي گردد ضمن اين که محصولي عاري از سموم و کود شيميايي توليد مي شود.وي ادامه مي دهد: پس از اين که شروع به توليد سيب زميني ارگانيک کردم، نمايندگاني از کشور آلمان به مزرعه ام آمدند و من را به نمايشگاه محصولات ارگانيک در اين کشور دعوت کردند. جالب است که در اين نمايشگاه حتي چوب کبريت ارگانيک هم موجود بود! ولي در کشور ما محصولات ارگانيک بسيار ناشناخته است.توکلي مي افزايد: وقتي محصولي به روش ارگانيک کشت شود، قيمت آن نيز افزايش پيدا مي کند و در اين شرايط بايد حمايت بيشتري از کشاورزان بشود.وي با اشاره به اين که ميزان آلودگي هاي زيست محيطي براي توليد محصول ارگانيک در کشور ما تقريبا کم است، تصريح مي کند: اين شرايط باعث مي شود که کشور ما شرايط خوبي براي توليد ارگانيک داشته باشد.اين توليد کننده سيب زميني با اشاره به کاهش حدود ۴۰ درصدي توليد محصول در سال اول به روش ارگانيک مي گويد: در اين شرايط بايد قيمت تضميني خريد محصولات ارگانيک تعيين شود. يک توليدکننده زعفران به روش ارگانيک نيز مي گويد: از حدود ۲۵ سال پيش که کشت زعفران را شروع کردم هميشه به اين فکر بودم که توليدي با کيفيت و نمونه داشته باشم و طي سال هاي ۸۲ تاکنون همواره به عنوان توليدکننده نمونه زعفران انتخاب شده ام. محمدناصر جهانشيري مي افزايد: توليد زعفران به روش سنتي مشکلاتي براي صادرات ايجاد مي کرد زيرا آلودگي ميکروبي داشت و در بازارهاي جهاني پذيرفته نمي شد. اما توليد زعفران به روش بهداشتي ارگانيک علاوه بر رفع مشکلات آلودگي از رنگ و طعم و عطر بهتري نيز برخوردار است.وي مي گويد: توليد محصولات کشاورزي علاوه بر آموزش هاي کشاورزي به فرهنگ سازي نيز نياز دارد تا با توسعه فرهنگ توليد نمونه، زمينه رقابت با محصولات خارجي فراهم شود.هم اکنون افغانستان برنامه ريزي کرده است تا رقيب زعفران کشور ما شود و اگر از هم اکنون فکري براي افزايش کيفيت توليد زعفران برنداريم، بازار زعفران به راحتي طي سال هاي آينده از دست ما خارج مي شود. جهانشيري ادامه مي دهد: بايد توجه داشت که کشت زعفران و ديگر محصولات به روش ارگانيک در سال هاي اول، ميزان توليد محصول را کاهش مي دهد و مشکلات زيادي براي توليدکنندگان ايجاد مي کند. به عنوان مثال توليدکنندگان زيرمجموعه تعاوني جهان زعفران حدود ۶۰۰ هکتار سطح زير کشت زعفران دارند و اگر همه اين اراضي را به کشت زعفران ارگانيک اختصاص دهند، طي سال هاي اوليه با ضرر اقتصادي هنگفتي مواجه مي شوند، وي مي افزايد: بايد اشاره کرد که از سال ۸۷ به تدريج در حال افزايش سطح زير کشت زعفران به روش ارگانيک هستيم و امسال ۳۵ هکتار از اراضي را به کشت ارگانيک زعفران اختصاص داده ايم.جهانشيري با اشاره به لزوم حمايت هاي دولتي از کشت ارگانيک مي افزايد: در سال اول از ۱۰ هکتاري که به کشت ارگانيک اختصاص داديم محصول بسيار کمي برداشت شد. اما امسال پيش بيني مي شود حدود ۵۰ کيلو زعفران از ۱۰ هکتار اوليه اي که به کشت ارگانيک اختصاص يافت، برداشت شود.جوان کشاورزي که پياز را به روش ارگانيک توليد مي کند نيز به گزارشگر ما مي گويد: هرچند محصول پياز کشت شده به روش ارگانيک مجوز صادرات به کشور آلمان را گرفته اما اين مجوز پس از تلاش و تحمل سختي هاي فراوان کسب شده است.داوود صبوري مي افزايد: در گذشته، سياست جهاد کشاورزي مبتني بر توليد کمي بود ولي هم اکنون کيفيت توليد، مورد تاکيد قرار گرفته است.وي ادامه مي دهد: قيمت محصولات ارگانيک در کشورهاي توسعه يافته که ارزش توليد کيفي بسيار بيشتر از توليد کمي است، چند برابر بيشتر از ديگر محصولات است.صبوري که در اولين جشنواره جوان برتر ايراني در بخش کشاورزي در کشور مقام اول را کسب کرد، مي افزايد: اگر بخواهيم کشت ارگانيک در کشور گسترش پيدا کند، بايد فرهنگ سازي لازم در اين باره را انجام دهيم و اهميت مصرف محصول ارگانيک را براي خانواده ها روشن کنيم.وي با اشاره به اين که محصول ارگانيک از نظر کمي در سال هاي اول افت دارد، مي گويد: سال گذشته حدود ۱۰۰ ميليون تومان بر اثر افت کمي توليد متضرر شدم و مسئولان نبايد در اين شرايط که کشاورز به فکر توليد محصول با کيفيت است، او را تنها بگذارند.صبوري تصريح مي کند: کشت ارگانيک پس از چند سال به شرايط عادي توليد از نظر کمي باز مي گردد، زيرا زميني که عادت به دريافت کود و سم شيميايي دارد مثل معتادي است که ناگهان مواد مخدر را از او بگيرند و ابتدا کمي کم تحرک مي شود اما کم کم به شرايط عادي باز مي گردد.وي به نکته جالب توجهي اشاره مي کند و مي گويد: دکتر اشتيفان آندره که معاون فني شرکت بی سی اس آلمان و مدير بازرسي هاي محصولات ارگانيک ۱۱۴ کشور جهان است، هنگام بازديد از مزرعه کشت پياز به روش ارگانيک به من گفت اگر کشور شما به سمت توليد ارگانيک پيش برود، درآمدي بيش از صادرات نفت کسب مي کنيد.به هر حال آنچه مهم است اين که سلامت و کيفيت محصولات بهداشتي نيازمند گذر زمان است.اين توقع به جايي است که انتظار داشته باشيم با گذشت زمان کيفيت محصولات کشاورزي افزايش چشمگيري داشته باشد. توليد ۲۰ درصدي محصولات ارگانيک در کشورهاي توسعه يافته بیست درصد محصولات کشاورزي و صنايع جانبي توليدي کشورهاي توسعه يافته به روش ارگانيک توليد مي شود.يک کارشناس کشاورزي با بيان اين مطلب گفت: هم اکنون در کشورهاي توسعه يافته شير و تخم مرغ و حتي کفش و لباس ارگانيک نيز توليد مي شود. معلمي افزود: در محصول ارگانيک از هيچ گونه کود يا سم شيميايي استفاده نمي شود ضمن اين که براي توليد اين محصولات، در ۳ تا ۵ سال گذشته نيز نبايد از هيچ يک از عوامل شيميايي در خاک محصول وجود داشته باشد.وي تصريح کرد: قيمت محصولات ارگانيک در دنيا بيش از ۵ برابر محصول غيرارگانيک است زيرا در توليد محصول ارگانيک علاوه بر افزايش هزينه توليد، افت محصول نيز ديده مي شود. اما با توجه به سلامت محصولات ارگانيک و وجود ويتامين هاي غني اين محصولات باز هم فروش خوبي دارد.معلمي گفت: نماد محصولات ارگانيک در جهان سيب کوچکي است که از آن يک کرم خندان خارج شده است و اين نماد بيانگر اين است که اين سيب به دليل سم پاشي نشدن، آفات طبيعي خود را از دست نداده و به دليل استفاده نکردن از کود شيميايي فقط به اندازه طبيعي خود رشد داشته است.وي افزود: محصولات ارگانيک علاوه بر طبيعي بودن بسيار خوشمزه تر از محصولاتي است که به روش مصنوعي و با کود و سم توليد مي شود. ارگانيك از كاشت تا برداشت غذاي ارگانيك يا طبيعي بدون دخالت آفت كش ها و كودهاي شيميايي توليد مي شود ؛ در واقع اين روش ، شيوه اي از كشاورزي است كه طي آن در هيچ يك از مراحل كاشت تا برداشت ، جمع آوري و بسته بندي محصولات از كود شيميايي استفاده نمي شود . هر چند محصولات ارگانيك در كشور ما به خوبي شناخته شده نيست اما در بسياري از كشورهاي توسعه يافته ، محصولات ارگانيك ، لوكس و خاص به حساب نمي آيد و شامل طيف وسيعي از محصولات از جمله ميوه و سبزي ، مرغ و تخم مرغ ، شير و حتي كفش و لباس ارگانيك نيز مي شود. صادرات خربزه به كشورهاي حاشيه خليج فارس پس از اجراي طرح موفقيت آميز توليد محصولات سالم در استان خراسان رضوي ، يك كشاورز شهر سلامي شهرستان خواف موفق شد خربزه سالم و بدون باقي مانده سموم را توليد و محصول خود را به بازارهاي مصرف كشورهاي حاشيه خليج فارس صادر كند.مهندس هروي مجري طرح توليد خربزه سالم در اين باره گفت : متأسفانه براي توليد خربزه از اولين روز كاشت تا آخرين روز برداشت حداقل 13 بار سم پاشي صورت مي گيرد كه محصول مزارع سم پاشي شده از نظر بهداشتي و باقي مانده سموم از سلامت مصرف برخوردار نيست . وي افزود : در طرح توليد محصول سالم ، خربزه تنها 3 بار سم پاشي مي شود و 22 روز پيش از برداشت محصول سم پاشي قطع مي شود در نتيجه محصول برداشت شده فاقد باقي مانده سموم است . هروي گفت : با همكاري استانداري خراسان رضوي ميزان 2 تن محصول سالم خربزه به قطر ارسال شد و در كمتر از 24 ساعت از كشور قطر اطلاع داده شد كه ميادين تره بار آن كشور خواهان ارسال 100 تن محصول خربزه سالم هستند. خراسان رضوي پايلوت توليد محصولات ارگانيك در كشور 12 هزار تن سيب زميني، پياز و خربزه ارگانيك امسال وارد بازار شد خراسان رضوي به عنوان پايلوت توليد محصولات ارگانيك در كشور به شمار مي رود . محصول ارگانيك يا طبيعي به محصولات كشاورزي گفته مي شود كه بدون دخالت يا مصرف آفت كش ها ، كودهاي شيميايي و تركيبات اصلاح شده ژنتيكي توليد شده باشد و در واقع كشاورزي ارگانيك شيوه اي از كشاورزي است كه در تمام مراحل كاشت تا برداشت ، جمع آوري و بسته بندي محصولات كشاورزي از كود شيميايي و سم پاشي استفاده نمي شود . امروزه در بسياري از كشورهاي دنيا محصولات ارگانيك ديگر لوكس و خاص محسوب نمي شوند و در فروشگاه ها انواع محصولات ارگانيك از ميوه و سبزي گرفته تا مرغ، تخم مرغ و شير را مي توان با برچسب ارگانيك و تنها اندكي گرانتر خريداري كرد. بر اساس بررسي هاي كارشناسان و متخصصان كشاورزي و مواد غذايي افراد و خانواده هايي كه از محصولات غذايي ارگانيك استفاده مي كنند در نهايت هزينه كمتري نسبت به افراد و خانواده هايي مي پردازند كه از محصولات غذايي معمولي كه به روش هاي صنعتي و ماشيني تهيه شده استفاده مي كنند . همان طور كه اشاره شد محصولات ارگانيك به طور طبيعي رشد كرده و در توليد اين نوع محصولات ذره اي از مواد شيميايي استفاده نمي شود . متأسفانه نارسايي ها و نبود تعريف درست از چگونگي تهيه و مصرف محصولا ارگانيك در كشور باعث به تعويق انداختن مراحل توليد محصولات ارگانيك شده و از طرفي هم تعهدات توليد كنندگان مواد غذايي و آشاميدني مبني بر توليد مواد غذايي و آب ميوه هاي سالم سنگين تر شده است و همچنين مسير توليد محصولات ارگانيك با مشكلات متعددي مواجه شده است . يك توليد كننده محصولات ارگانيك معتقد است : زمين هايي كه به كشت ارگانيك اختصاص مي يابد سال ها بايد تحت كنترل و نظارت باشند تا محصول به طور طبيعي سير رشد خود را طي كرده و بدون دخالت مواد شيميايي توليد شود . عباسي زاده افزود: از نظر فلسفه ارگانيك ، خاك طي 3 سال خود را پاك سازي مي كند و تبديل به خاك ارگانيك مي شود و در نتيجه اگر زميني بيش از 3 سال سم پاشي شده باشد و دوباره در طول 3 سال سم پاشي تكرار نشود خاك آن زمين قدرت پاك سازي خود را دارد و تبديل به خاك ارگانيك مي شود . لازم به ذكر است از چند سال قبل استارت كشت محصولات ارگانيك هم در ايران زده شده است و از دو سال قبل كشت سيب زميني و پياز كم نيترات كه در اولين قدم هاي توليد محصولات ارگانيك محسوب مي شود در خراسان برداشته شده است و يك مزرعه 200 هكتاري هم براي كشت سيب زميني ارگانيك در خراسان در نظر گرفته شده است . يك كارشناس كشاورزي در مورد وضعيت اين نوع كشت در استان به خراسان گفت: محصولات ارگانيك در جهان جايگاه خاص خودش را دارد و ارزش مواد غذايي محصول كشت ارگانيك بالاتر از بقيه محصولات است. مهندس معلمي با اشاره به اين كه در ايران هم از چند سال قبل با مشاوره شركت هاي بين المللي توليد محصولات ارگانيك آغاز شده است ، گفت : از حدود 2 سال قبل توليد سيب زميني و پياز كم نيترات شروع شده است كه در واقع اولين قدم توليد محصولات ارگانيك به شمار مي رود . وي با بيان اين كه كشت شيميايي عوارض مختلفي در پي دارد گفت : خوشبختانه كشت ارگانيك به جاي استفاده از كود شيميايي فقط از كو حيواني استفاده مي شود و آبياري آن هم براساس نياز محصول صورت مي گيرد. به گفته وي شيوه برداشت محصول هم به گونه اي است كه كمترين آسيب را به محصول مي زند.رئيس اداره آموزش بهره برداران ترويج استان خراسان رضوي هم با اشاره به اجراي طرح مديريت تلفيقي افات و بيماريهاي گياهي در استان گفت : اين طرح با هدف كنترل آفات و بيماريهاي گياهي و استفاده نكردن از كود در مزرعه اجرا مي شود . مهندس علي رضا شكري افزود : سال گذشته يك هزار تن محصول سيب زميني و هزار و 500 تن محصول پياز به صورت ارگانيك توليد كرديم كه نمونه اي از آن را به جشنواره محصولات ارگانيك ملي در تهران فرستاديم . وي يادآور شد : در اين جشنواره شركت بين المللي بازرسي محصولات ارگانيك 84 كشور دنيا با ما مرتبط شده و نهايتاً تاكنون 3 مرحله به خراسان رضوي سفر كرده و با سايت هاي ما آشنا شده اند و خوشبختانه مي توانم اعلام كنم كه ما تنها استان در كشور هستيم كه چند محصول ارگانيك توليد و گواهي بين المللي صادرات به خارج از كشور با نام ايران دريافت كرده ايم . وي افزود : امسال 10 هزار تن پياز و سيب زميني و 2 هزار تن خربزه ارگانيك در بازارهاي ميوه و تره بار شهرداري عرضه شد. وي عنوان كرد: در حال حاضر هيئت بازرسان آلماني شركت بين المللي محصولات ارگانكي جهان از محصولات پياز، سيب زميني و زعفران استان بازديد مي كنند. به گفته وي اكنون 10 نوع محصول ارگانيك شامل سيب زميني، پياز، خربزه، زعفران، انار، پسته، بادام، كشمش و گوجه فرنگي در استان توليد مي شود. وي گفت: خراسان رضوي پايلوت توليد محصولات ارگانيك در كشور به شمار مي رود و اميد است در آينده همه مناطق كشور محصول بدون كود و سم توليد و عرضه كنند. خراسان تنها استان كشور است كه تاكنون چند محصول ارگانيك توليد و گواهي بين المللي صادرات به خارج از كشور را با نام ايران دريافت كرده است . يک مسئول: خراسان رضوي پيشتاز توليد محصولات کشاورزي ارگانيک است استان خراسان رضوي، پيشتاز توليد محصولات کشاورزي ارگانيک در سطح کشور است. مسئول اداره آموزش بهره برداران جهاد کشاورزي استان به خراسان مي گويد: استفاده از کود و سموم شيميايي هر چند باعث افزايش عملکرد در هکتار مي شود ولي تبعات جانبي نيز به همراه دارد که از جمله آن مي توان به آلوده شدن محصولات به نيتريت اشاره کرد. اين مقام مسئول درباره اهميت توليد محصول ارگانيک مي گويد: صادرات بيشتر محصولات کشاورزي ما به دليل وجود سموم بالا با مشکل مواجه مي شد که با توجه به اهميت توليد مواد غذايي سالم لازم بود در اين باره فکري اساسي شود. مهندس شکري افزود: از آنجا که زمين هاي کشاورزي به دريافت کود و سم شيميايي عادت مي کند، در سال اول برداشت توليد به روش ارگانيک حدود ۳۰ درصد افت محصول در پي دارد. البته قابل ذکر است که برخي از کشاورزان حرفه اي با استفاده از کود حيواني و خاک لاي، مزارع را بازسازي و تا حد زيادي از کاهش عملکرد جلوگيري مي کنند. وي با اشاره به اهميت توليد و تغذيه سالم تصريح کرد: استان خراسان رضوي اولين سايت توليد محصولات سالم را در کشور راه اندازي کرد و موفق شديم با نظارت محققان مرکز تحقيقات کشاورزي خراسان رضوي و کارشناسان جهاد استان و تلاش کشاورزان در ۳ محصول پياز، سيب زميني و زعفران، بالاترين درجه توليد محصولات ارگانيک را کسب کنيم. مهندس شکري تصريح کرد: متأسفانه برخي از بهره برداران، منافع اقتصادي کوتاه مدت را در نظر مي گيرند و در استفاده از کود و سم شيميايي زياده روي مي کنند.وي گفت: استفاده از روش توليدي ارگانيک نيازمند داشتن دانش فني و آموزش هاي لازم است، متأسفانه از ميان ۳۷۰ هزار بهره بردار در استان تنها ۱۰ هزار نفر تحصيلات عاليه دارند که اين امر از جمله مشکلات موجود است براي اولين بار دركشور سايت اندازه گيري نيترات و عناصر مضر در ميادين ميوه و تره بار مشهد راه اندازي مي شود مدير هماهنگي ترويج كشاورزي گفت : سايت اندازه گيري نيترات و مواد مضر بنا به درخواست سازمان ميادين ميوه و تره بار مشهد ايجاد مي شود . مهندس غلامرضا خراشاديزاده افزود : پس از بررسي توسط شوراي راهبردي محصولات ارگانيك مقرر شد براي راه اندازي اين سايت ، ابتدا به طور آزمايشي نمونه برداري از محصولات سبزي و صيفي بازارهاي الگويي به صورت تصادفي انجام و سپس نسبت به راه اندازي سايت اقدام شود . وي خاطر نشان كرد : نمونه برداري ها با هماهنگي اين مديريت و نظارت مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي صورت مي گيرد . وي اضافه كرد : اين سايت براي اولين بار در سطح كشور و مشابه استانداردهاي ميادين ميوه و تره بار اروپا راه اندازي مي شود . شيوه هاي علمي و نوين کشاورزي دريچه اي به دنياي سلامت کشاورزي در کشور ايران و به خصوص در استان خراسان رضوي جايگاه ويژه اي دارد و با توجه به همين جايگاه استفاده از شيوه هاي جديد و علمي که در دنيا کاملا شناخته شده است، براي کشاورزان ضرورتي کاملا جدي است. در واقع بيش از همه چيز براي کشاورزان خراساني فکر و ايده جديد و شيوه هاي نوين و علمي و استفاده از يک الگوي مناسب کشت موضوعيت دارد و با توجه به موقعيت ويژه اين استان به سبب نوع اقليم و همچنين نزديکي به بازارهاي منطقه اي اين نياز بيش از پيش احساس مي شود. در اين ميان البته نقش متوليان امر در ترويج اين ايده هاي جديد نقشي مهم و تأثيرگذار است. از سوي ديگر دلگرم نگاه داشتن کشاورزان و تشويق آنان به تغيير در شيوه هاي کاشت محصولات نيز در اين چرخه تا حدود زيادي موثر است. متأسفانه در سال هاي اخير در کاشت انواع محصولات کشاورزي بدون توجه به تبعات بعدي، استفاده از انواع سموم و مواد شيميايي در ميان کشاورزان خراساني شدت گرفته است که با توجه به از دست دادن تدريجي بازارهاي صادرات به همين دليل و سخت گيري هاي بهداشتي و رعايت آزمايش سلامت محصولات اکنون کاشت و برداشت محصولات کشاورزي ارگانيک راه جديدي را براي کشاورزان خراساني گشوده است که در اين شيوه جديد محصولات کشاورزي با توجه به امنيت غذايي و سلامت بيشتر تهيه و توزيع مي شود. اکنون نياز است علاوه بر حمايت و ترويج اين شيوه ها توجه به برخي ضرورت ها چون حمايت از مصرف کننده داخلي اين محصولات (با توجه به افزايش قيمت اين نوع محصول نسبت به ديگر محصولات مشابه) و گشودن بازارهاي بين المللي با توجه به اهميت صادرات محصولات کشاورزي بيش از پيش برنامه ريزي شود. بدون ترديد توجه به ارائه محصولاتي که از درجه سلامت بيشتري برخوردار است، حق عمومي همه شهروندان و همه مردم کشور است و شايد بتوانيم بگوييم يکي از راه هاي جلوگيري از رشد قارچ گونه انواع بيماري هاي مختلف و صرفه جويي در هزينه هاي درماني نيز توجه به همين اصل مهم در تغذيه و توليد محصولات کشاورزي است

مواردي از اهميت و جايگاه استفاده از انرژي هسته اي  و كاربرد آن در بخش كشاورزي

وقتي راجع به انرژي هسته اي صحبت مي شود به ناگاه فكر ها معطوف به اتم ،  جنگ و در گيري و  استفاده هاي غير متعارف  از آن در زمينه هاي  مختلف مي شود و كمتر به اثرات و ثمرات  آن در بخش  هاي گوناگون خصوصاً بخش كشاورزي گفتگو مي شود .در خبر گزاري فارس به نقل از معاون بين الملل و  برنامه ريزي سازمان انرژي اتمي  با  اشاره به كاربردهاي فراوان انرژي هسته‌اي در بخش كشاورزي  اعلام شده است كه استفاده از انرژي هسته‌اي در بخش كشاورزي را به طور جدي در برنامه پنجم توسعه پيگيري مي‌كنيم.


* در زير سخنان آقاي مسعود اخوان فرد كه در خبر گزاري فارس در مورخ 89/10/28 انجام شده است آمده است :

مسعود اخوان فرد در گفت وگو با خبرنگار اقتصادي خبرگزاري فارس در پاسخ به اين سوال كه انرژي هسته‌اي در بخش كشاورزي چه كاربردهايي دارد و چه كارهايي در اين زمينه انجام شده است، اظهار داشت: انرژي هسته‌اي براي اصلاح ارقام جدي پر محصول  و مقاوم كاربردهاي فراواني دارد. از اين روش براي كم كردن ضايعات محصولات كشاورزي استفاده مي‌شود و جزو سياست كشور است كه كاربردهاي انرژي هسته‌اي در بخش كشاورزي را گسترش دهد. معاون بين‌الملل و برنامه‌ريزي سازمان انرژي اتمي گفت: هم اكنون از انرژي هسته‌اي در نگهداري طولاني مدت محصولات كشاورزي در انبارها استفاده مي‌شود كه به صورت قابل توجهي جلوي ضايعات محصولات كشاورزي را گرفته است و به همين دليل است كه معمولا شاهد ميوه‌هاي تازه و شاداب در بازار هستيم . اخوان فرد گفت: هم اكنون با استفاده از انرژي هسته‌اي ارقام برنج‌هاي زودرس پرمحصول و با قدرت انبارداري زياد اصلاح شده كه نتيجه آن افزايش عملكرد در واحد سطح و كاهش ضايعات است و اين ارقام در برخي استان‌هاي كشور استفاده مي‌شود. وي افزود: در مورد گندم نيز با استفاده از اين فناوري ارقام ساقه كوتاه بذوري پرمحصول، مقاوم به ورس و داراي قدرت انبارداري بالا توليد شده است.

اخوان فرد گفت: انرژي هسته‌اي و پرتوافكني اشعه گاما امكان اصلاح ژنتيك را آسان تر و مؤثرتر مي‌كند و جلوي فساد و ضايعات محصولات را مي‌گيرد.  همچنين از انرژي هسته‌اي براي مقابله با آفات و بيماري ها نيز استفاده مي‌شود و باتوجه به اينكه بيماري ها  و آفات،  سالانه ميزان قابل توجهي از محصولات را از بين مي‌برد، استفاده از اين فناوري مي‌تواند مفيد باشد. وي افزود: كاربردهاي انرژي هسته‌اي به ويژه در بخش كشاورزي آنقدر زياد  است كه صحبت درباره سلاح اتمي را كمرنگ مي‌كند . لازم به ذکر است  همه موارد گفته شده هم اكنون در كشور استفاده مي‌شود و پژوهشكده‌اي در كرج،  كاربردهاي انرژي اتمي در بخش كشاورزي را پيگيري مي‌كند.

معاون بين‌الملل و برنامه‌ريزي سازمان انرژي اتمي درباره هدفگذاري براي استفاده از انرژي هسته‌اي در كشاورزي گفت: طي برنامه هاي پنج ساله استفاده از انرژي هسته اي را با جديت دنبال مي‌كنيم و كشاورزي را به عنوان يك محور براي استفاده از كاربردهاي انرژي هسته‌اي تعريف كرده‌ايم. در نهايت اهميت و جايگاه انرژي هسته در اين بخش به حدي از ارزش  برخوردار است كه فائو در بهره گيري از فناوري هسته اي در كشاورزي تأكيد  زيادي دارد،  به نحوي كه دانش هسته اي را در اين بخش موجب افزايش امنيت غذايي عنوان كرد ه است.


در همين راستا به خبر زير توجه فرماييد:
به گزارش خبرگزاري فارس به نقل از روابط عمومي وزارت جهاد كشاورزي، سازمان خواروبار جهاني(فائو) با توجه به برنامه مشترك اين سازمان با آژانس بين المللي انرژي اتمي در خصوص استفاده از فناوري هسته اي در كشاورزي، در ابتكاري جديد جمعي از سفرا و نمايندگان كشورهاي عضو اين سازمان را دعوت كرد. در اين دعوت، بازديد از آخرين دستاوردهاي هسته اي در مقر آژانس انرژي اتمي در وين جزو  برنامه بود تا كشورها را براي استفاده هر چه بيشتر از اين فناوري و براي كمك به تحقق امنيت جهاني غذا تشویق کنند. " جواد توكليان "  سفير و نماينده دائم جمهوري اسلامي ايران در فائو كه يكي از اين دعوت شدگان بود،گفت: در اين بازديد توانستيم با آخرين تكنيك هاي مربوط به استفاده از فناوري هسته اي در بخش كشاورزي مانند پرتودهي به منظور كاهش ضايعات كشاورزي و كنترل علف هاي هرز، استفاده از اين فناوري در مديريت آب و خاك و تغذيه گياهي و استفاده از تكنيكهاي هسته اي در تهيه واكسن هاي دامي آشنا شويم. توكليان افزود: همچنين در اين بازديد مسئولان سازمان انرژي هسته‌اي در وين، با آخرين فعاليت هاي جمهوري اسلامي ايران در زمينه استفاده از انرژي صلح آميز هسته اي در بخش كشاورزي آشنا شدند.
فائو اعلام كرد:استفاده از دانش هسته اي در كشاورزي موجب پاكي محصول و كاهش مصرف سموم و افات مي شود

علي اكبر پورباقر مهنه : كارشناس تشكلهاي كشاورزي  مديريت هماهنگي ترويج كشاورزي

=========================================================================

کاربرد انرژي هسته اي درکشاورزي

تکنیک های هسته ای در کنارسایر روش های شیمیایی که درکشاورزی استفاده می شود  ابزاری برای بهبود سطح کشاورزی است، امروزه ازعلوم و فنون هسته ای درکشاورزی به عنوان یک وسیله کمکی درکنارسایر روش های کلاسیک استفاده می شود .اولین پایه های تحقیقات کشاورزی هسته ای درایران درسال1356گذاشته شد و به تدریج و با جذب نیروهای متخصص این رشته توسعه یافت وازکشورهایی که کاربرد رادیوایزوتوپها را برای اولین باردرکشاورزی تجربه کردند، ژاپن وآلمان بود که درحال حاضردراین بخش پیشروهستند، کشورهایی مثل هند، پاکستان وچین درآسیا خیلی زودتراز ما فعالیت هایشان را دراین خصوص شروع کردند.ایران به خاطر مواجه شدن با انقلاب اسلامی وسپس جنگ نتوانست فعالیت های خودرا در مقطعی توسعه دهد.
ایران درزمینه فعالیت های کشاورزی درمقایسه با کشورهای هندوپاکستان ، همانند دونده ای است که با موانع بیشتری برای رسیدن به جایگاه مطلوب مواجه بود.،لذا درمقطعی حرکت اش بسیارکند شد. درحال حاضرسه مرکزمجزا درپاکستان به کشاورزی هسته ای می پردازند درحالی که درایران درطی سی سال گذشته ، فقط یک مرکز(کرج) وجوددارد. به کارگیری موادهسته ای درتحقیقات کشاورزی امکان ردیابی دقیق تررشد و نمو یا (تغذیه وفیزیولوژی گیاهان) رابه ما می دهد. مشاهده گردیده است که با استفاده ازانرژی هسته ای ، پاکستان وهند برروی پنبه کارکرده اند ورقمی رابه نام (نیاب78) تولیدکرده اند که درحال حاضرپاکستان دراین زمینه به مرز صادرات رسیده است. همچنین برنج رقم(زفو) بیش ازیک میلیون هکتاراز زمین های زیرکشت برنج درچین را به خود اختصاص داده است..سال گذشته ایران توانست به دورقم برنج به نامهای «پویا وتابش» برای اولین باردرکشورکه ازروش موتانت (جهش یافته ) بدست آمده اند، دست پیداکند، این ارقام از گروه طارم وموسی طارم و درگروه برنج صدری هستند که درمقایسه با نمونه های شاهد(قبلی ) دیگرمشکل بلندی قامت وعدم مقاومت دربرابرآفات راندارند.
کشاورزی هسته ای هیچ ارتباط خاصی با نقولات اورانیوم ، غنی سازی ، سانتریفوژ، بازفرآوری وغیره ندارد، بلکه هرنوع فعالیت کشاورزی که درآن به نوعی ازایزوتوپ ورادیوایزوتوپ ، مستقیم یا غیرمستقیم استفاده کند، زیرمجموعه کشاورزی هسته ای محسوب می شود.
دانستن این که بسیاری ازمردم کشورمان درنواحی کویری نه تنها ازدستاوردهای این رشته ازفناوری هسته ای درمزارعشان استفاده می کنند ، بلکه ازاین محصول برداشت وتولید می نمایند مایه بسی خرسندی است. گندم طبسی یاهمان گندم اتمی یکی ازبهترین گندم ها، برای مناطق خشک وشورایران است ، این گندم که درابتدا مشکل بلندی قد داشت ، بذرآن درمرکز تحقیقات کشاورزی هسته ای موردبررسی واصلاح قرارگرفت. به کارگیری بذراین گندم دربعضی ازنقاط کشور، مثل طبس تا70درصدافزایش تولید به همراه داشت.
ولی برای یک سری ازمحصولات به ویژه محصولاتی که ازجاهای دیگروارد کشورما شدند، مانند محصولات مهمی مثل سیب زمینی ، ذرت ، آفتابگردان ، گوجه فرنگی این گونه محصولات تنوع ژنتیکی زیادی درایران ندارند، ولی ما برای اینکه ترکیب ژنتیکی مناسب باشرایط کشورخودمان را بوجودبیاوریم و به زارع بدهیم که بکارد وافزایش تولید وافزایش محصول به دست بیاورد برای این کارنیازمند آن هستیم که منابع ژنتیکی یا از جاهای دیگرواردکنیم یا اینکه بااستفاده ازتکنیک های غیرمعمول استفاده کنیم تابتوانیم تنوع ژنتیکی مناسبی ایجاد تا ازاین تنوع ، ترکیبات مناسبی تهیه کنیم ازجمله این تکنیک ها ، تکنیک هسته ای است که بسیارکاربرددارد.
تحقیقات نشان داده است که این انرژی درایجادمقاومت محصولات کشاورزی دربرابرحشرات مضر، افزایش  نیتروژن وفسفات خاک توسط گیاهان ، مدیریت داشت کشاورزی درزمینهای خاکی وافزایش کارایی چرخه های نیتروژن وکربن درزمین نتایج مثبتی داشته است.


به طورکلی تکنیک های هسته ای درعلوم مختلف کشاورزی وگیاه شناسی را می توان به سه گروه اصلی تقسیم کرد:
الف) تکنیک های پرتوتابی: پرتوهای یون ساز، ازایزوتوپ های رادیواکتیو، دستگاه اشعه ایکس، رآکتوروشتاب دهنده ها تولید می شوند ودرتحقیقات کشاورزی ازآنها درزمینه های مختلف من جمله درایجاد موتاسیون (جهش) درگیاهان ، کنترل حشرات ازطریق عقیم کردن آنها، مبارزه با آفات انباری ونگهداری فرآورده های کشاورزی ، تولید واکسن ازپارازیت های تضعیف شده توسط تشعشع ، تحریک میزان رشد گیاه وبسیاری موارد دیگراستفاده می شود.

ب) تکنیک ردیابی:مبنای تکنیک های ردیابی براین اساس پایه گذاری شده است که اکثرعناصرشیمیایی دارای ایزوتوپ های مختلف می باشند. این ایزوتوپ ها ازلحاظ خواص شیمیایی یکسان ولی ازلحاظ وزن هسته با یکدیگر متفاوت هستند. به همین علت هسته بعضی ازاین ایزوتوپ ها ناپایداربوده وسعی دارند تا از طریق برقراری تعادل درتعداد نوترون هسته ، به مرحله پایداری برسند و دراین جریان ازخود پرتوهای آلفا، بتا یا گاما ساطع می کنند. ردیابی ایزوتوپهای ساطع کننده پرتوو یا  به اصطلاح رادیواکتیو مانند32- ویا ردیابی ایزوتوپ های پایدارمانند نیتروژن15- ازطریق اندازه گیری نسبت ایزوتوپی با عنصرمعمولی به راحتی و با دقت بسیاربالا امکان پذیراست . چون دراین روش برخلاف روشهای کلاسیک، امکان تفکیک بین منابع مختلف عنصرغذایی وجوددارد(خاک، کود یا  نیتروژن اتمسفری ) ، بنابراین می توان ازطریق ردیابی عنصرنشان دار شده تمام مسائل مربوط به حرکت وتجمع کود مصرف شده را درخاک وهمچنین جذب ، حرکت وتجمع آن را درگیاه با دقت بررسی کرد. نشاندارکردن سموم و نیز بررسی دقیق مسائلی مانند جذب ، تعیین زمان پایداری سم درگیاه ، غلظت وتعداد دفعات سم پاشی لازم وپسماند آن درگیاه وخاک نیزامکان پذیراست . علاوه براین تکنیک ردیابی تنها روشی است که به کمک آن می توان مسائل بسیارردیگری رادرشرایط طبیعی مزرعه یا آزمایشگاه مورد بررسی قرارداد. مانند تعیین حوزه فعالیت ریشه ، تعیین شعاع فعالیت آفات ، تثبیت بیولوژیک نیتروژن هوا توسط گیاهان ، مسائل مربوط به تغذیه گیاه دررابطه با رطوبت خاک ، قابلت جذب عناصرمختلف توسط ریشه ، مسائل مربوط به متابولیسم موادغذایی دردام وطیوروسایرموارد.
ج) تکنیک تجزیه به روش اکتیوکردن: دراین روش نمونه گیاهی یا حیوانی دررآکتوردرمعرض تشعشع نوترون های حرارتی قرار می گیرد وعناصر موجود درآن ، نوترون جذب کرده ورادیواکتیومی شوند. دراین صورت تشخیص واندازه گیری  کمی عناصرموجود درنمونه میسرمی گردد. ازآنجایی که حساسیت این تکنیک درمقایسه باسایرروش ها بسیارزیاد است ،‌بنابراین عمدتاً ازاین روش برای تعیین مقادیر بسیارجزئی ازعناصرموجوددربافت های گیاهی وحیوانی استفاده می شود.

پرتودهی ،عبارت است ازقراردادن ماده غذایی درمقابل مقدارمشخصی ژرتوگاما، به منظورجلوگیری ازجوانه زنی بعضی محصولات غذایی مانند پیاز وسیب زمینی و همچنین کنترل آفات انباری ، کاهش بارمیکروبی و قارچی بعضی ازمحصولات مانند زعفران وادویه وتأخیردررسیدن بعضی میوه ها به منظورافزایش زمان نگهداری آنها.... دربخش کودها مطالعات مربوط به تغذیه گیاهی نیزازاین روش استفاده می شود مانند نحوه جذب کودها وعناصر بااستفاده ازتکنیک پرتوتابی هسته ای می توان تغییرات ژنتیکی موردنظر رابرای اصلاح محصول درتوده های گیاهی به کاربرد. برای نمونه کشورپاکستان که بیابان های وسیع وزمین های بایرفراوانی دارد ، ازراه کشاورزی هسته ای ، ارقام پرمحصولی ازگیاهان رادرهمین مناطق پرورش داده است.
تکنیک های هسته ای درپیشگیری ، کنترل وتشخیص بیماریهای دامی ، درتولیدمثل دام، درتغذیه دام، دراصلاح نژاد دام ، دربهداشت  وایمنی محصولات دامی وخوراک دام نیزمؤثراست .
کاربردتکنیک های هسته ای درمدیریت منابع آب یا بهبود دسترسی به منابع آب جهان ، یکی اززمینه های بسیارمهم توسعه شناخته شده است. بیش ازیک ششم جمعیت جهان درمناطقی زندگی می کنند که دسترسی مناسب به آب آشامیدنی بهداشتی ندارند.تکنیک های هسته ای برای شناسایی حوزه های آبخیز زیرزمینی، هدایت آبهای سطحی وزیرزمینی ، کشف وکنترل آلودگی و کنترل نشت وایمنی سدها به کار می رود. ازاین تکنیک ها برای شیرین کردن آب شوروآب دریانیزاستفاده می شود.
بررسی استفاده ازموتاژن فیزیکی پرتوی گاما درایجاد تنوع ژنتیکی در گیاه برنج ، بررسی مقدماتی موتانتهای خلص سویا، القای موتاسیون درنارنگی به منظورتنوع ژنتیکی ،استفاده ازآب وخاک شور درکشاورزی پایدار، بررسی امکان ایجاد موتاسیون یا به کارگیری پرتوی گاما برای تولید لاینهای زودرس ومقاوم به ریزش درکنجد، استفاده ازروش پرتودهی به منظورجلوگیری ازضایعات محصولات کشاورزی نیزازجمله این روشها است.
پیش بینی شده است که تاپایان برنامه چهارم توسعه 50درصدازحجم آلاینده های بخش کشاورزی ازطریق کاربرد انرژی هسته ای کاهش یابد.
کارآمدی فناوری هسته ای درحوزه کشاورزی گاه مستقیم وگاه غیرمستقیم است . استفاده ازفناوری هسته ای دربخش کشاورزی کاهش هزینه ها وافزایش تولید می شود وارزش اقتصادی بالایی دارد.حتی بارونق این روش، روستائیان کمتر به سمت شهرها هجوم خواهند آورد، زیرادرآمدناشی ازاین روش درروستا نیازهای زیستی آنان راتأمین خواهدکرد.

منبع: سایت علمی دانشجویان ایران

=========================================================================

انرژی اتمی
انرژی هسته‌ای (به انگلیسی: Nuclear Energy)، انرژی گرمایی آزاد شده حاصل از شکافت اتم اورانیوم است که از آن برای تولید بخار آب و گرداندن توربین‌های تولید برق استفاده می‌شود. اورانیوم معدنی، طی فرآیندی در تأسیسات فرآوری باید به گاز هگزافلوراید یا uf6 تبدیل شود، و سپس با تزریق به شبکه‌ای از سانتریفیوژها غنی شده و سپس قابل استفاده است. البته فقط اورانیم نیست که با آن می توان انرژی هسته‌ای تولید کرد. مثلاَ از پولوتونیم یا دیگر رادیواکتیو ها نیز می توان انرژی هسته‌ای تولید نمود. این انرژی در دسته انرژی‌های نیمه‌پاک و غیرقابل تجدید تقسیم بندی می‌شود. به این دلیل نیمه پاک که زباله ها و پس ماندهای آن هزاران سال در محیط زیست باقی مانده و برای سلامت موجودات زنده بسیار خطرناک هستند. با وجود این پس از مقایسه آماری بین خطرات همه انواع انرژی، انرژی هسته‌ای جزو بهترین گزینه های موجود بشمار می‌آید. لازم به ذکر است انرژی هسته ای به تمامی انرژی های دیگر قابل تبدیل است ولی هیچ انرژی به انرژی هسته ای تبدیل نمی شود.

کاربردهای انرژِی هسته ای
انرژی هسته ای کاربردهای زیاد در پزشکی، صنعت، کشاورزی و... دارد. برخی از این کاربردها عبارتند از:

1- نیروگاه هسته ای
نیروگاه هسته ای (Nuclear Power Station) یک نیروگاه الکتریکی است که از انرژی تولیدی شکست هسته اتم اورانیوم یا پلوتونیم استفاده می کند. اولین جایگاه از این نوع در 27 ژوئن سال 1958 در شوروی سابق ساخته شد که قدرت آن 5000 کیلو وات است. چون شکست سوخت هسته ای اساساً گرما تولید می کند از گرمای تولید شده رآکتور های هسته ای برای تولید بخار استفاده می شود و از بخار تولید شده برای به حرکت در آوردن توربین ها و ژنراتور ها که نهایتاً برای تولید برق کاربرد دارد، استفاده می شود.

2. پیل برق هسته ای
پیل هسته ای یا اتمی دستگاه تبدیل کننده انرژی اتمی به جریان برق مستقیم است. ساده ترین پیل ها شامل دو صفحه است. یک پخش کننده بتای خالص مثل استرنیوم 90 و یک هادی مثل سیلسیوم.
جریان الکترون های سریعی که بوسیله استرنیوم منتشر می شود از میان نیمه هادی عبور کرده و در حین عبور تعداد زیادی الکترون اضافی را از نیمه هادی جدا می‌کند که صدها هزار مرتبه زیادتر از جریان الکتریکی حاصل از ایزوتوپ رادیواکتیو استرنیوم 90 می باشد.

3. کاربردهای پزشکی:
در کشورهای پیشرفته صنعتی، از انرژی هسته ای به صورت گسترده در پزشکی استفاده می گردد. با توجه به شیوع برخی از بیماریها از جمله سرطان، ضرورت تقویت طب هسته ای در کشورهای در حال توسعه، هر روز بیشتر می شود. موارد زیر از مهمترین کاربردهای انرژی هسته ای در علم پزشکی است:
• رادیو گرافی
• گامااسکن
• استرلیزه کردن هسته ای و میکروب زدایی وسایل پزشکی با پرتو های هسته ای
• رادیو بیولوژی
• تهیه و تولید کیتهای رادیو دارویی جهت مراکز پزشکی هسته ای
• تهیه و تولید رادیو دارویی جهت تشخیص بیماری تیرویید و درمان آنها
• تهیه و تولید کیتهای هورمونی
• تشخیص و درمان سرطان پروستات
• تشخیص سرطان کولون، روده کوچک و برخی سرطانهای سینه
• تشخیص تومورهای سرطانی و بررسی تومورهای مغزی، سینه و ناراحتی وریدی
• تصویر برداری بیماریهای قلبی، تشخیص عفونتها و التهاب مفصلی، آمبولی و لخته های وریدی
• موارد دیگری چون تشخیص کم خونی، کنترل رادیو داروهای خوراکی و تزریقی و ...

4. کاربرد انرژی هسته ای در بخش دامپزشکی و دامپروری:
تکنیکهای هسته ای در حوزه دامپزشکی موارد مصرفی چون تشخیص و درمان بیماریهای دامی، تولید مثل دام، اصلاح نژادی، بهداشت و ایمن سازی محصولات دامی و خوراک دام دارد.

5. کاربرد انرژی هسته ای در دسترسی به منابع آب:
تکنیکهای هسته ای برای شناسایی حوزه های آب زیر زمینی، هدایت آب های سطحی و زیر زمینی، کشف و کنترل نشت و ایمنی سدها مورد استفاده قرار میگیرد. در شیرین کردن آبهای شور نیز انرژی هسته ای کاربرد دارد.

6. کاربردهای کشاورزی:
تشعشعات هسته ای کاربرد های زیادی در کشاورزی دارد که مهم ترین آنها عبارتست از:
• موتاسیون هسته ای ژن ها در کشاورزی
• کنترل حشرات با تشعشعات هسته ای
• جلوگیری از جوانه زدن سیب زمینی با اشعه گاما
• انبار کردن میوه ها
• دیرینه شناسی (باستان شناسی) و صخره شناسی (زمین شناسی) که عمر یابی صخره ها توسط C14 در باستان شناسی بسیار مشهور است.

7. کاربردهای صنعتی: مهمترین کاربردهای صنعتی انرژی هسته ای عبارتند از:
• نشت یابی با اشعه
• دبی سنجی پرتویی(سنجش شدت تشعشعات، نور و فیزیک امواج)
• سنجش پرتویی میزان سائیدگی قطعات در حین کار
• سنجش پرتویی میزان خوردگی قطعات
• چگالی سنج مواد معدنی با اشعه
• کشف عناصر نایاب در معادن

8. کاربرد انرژی هسته ای در تولید برق:
یکی از مهم ترین موارد استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای، تولید برق از طریق نیروگاههای اتمی است. با توجه به پایان پذیر بودن منابع فسیلی و روند رو به رشد توسعه اجتماعی و اقتصادی، استفاده از انرژی هسته ای برای تولید برق امری ضروری و لازم می باشد.

مزایای انرژی هسته ای بر سایر انرژی های موجود:
- ارزان بودن نسبت به سایر روش های تولید انرژی
- ایجاد آلودگی زیست محیطی کم تر در مقایسه با روش های تولید انرژی از طریق نفت و سوخت های فسیلی

مديريت تلفيقي آفات محصولات گلخانه اي

 از منظر مسايل بهداشتي و كنترل آفات در پرورش گياهان (سبزيجات و يا گل هاي زينتي) در گلخانه يك اصل مهم بايد مد نظر باشد. اينكه گلخانه فضايي كاملاً ايزوله و جدا از فضاي اطراف خود مي باشد. شرايط داخل گلخانه به صورت كامل تحت كنترل و مديريت مي  باشد. اين كنترل ها و مديريت در جهت ايجاد مطلوب ترين شرايط براي رشد و محصول دهي گياه مي باشد.
دما، رطوبت ، نور ، تركيبات مواد غذايي و آب به خوبي مديريت و كنترل مي گردد.
 در خصوص آفات و بيماري هاي گياهي نيز بايد اصل ايزوله بودن و جدا بودن به خوبي رعايت گردد. زيرا همان شرايطي كه براي رشد گياه مطلوب مي باشد براي توسعه و خسارت زايي آفات و بيماري ها نيز مطلوب مي باشد.
 در چنين شرايطي اين عوامل در اندك زماني مي توانند تكثير يافته و منتشر شوند و آلودگي را گسترش دهند. علاوه بر شرايط دمايي، رطوبت و ميزبان كه در حد مطلوب در اختيار آفات در گلخانه مي باشد، عوامل كنترل كننده طبيعي مثل دشمنان طبيعي در گلخانه در كمترين توانايي و تأثير مي باشند. لذا سرعت توسعه آفات در گلخانه بسيار زياد است. همچنين حساسيت گياه كشت شده نيز مي تواند ميزان خسارت آفات را افزايش دهد.

آفات مهمي كه در گلخانه سبزيجات و گل هاي زينتي وجود دارند عبارتند از شته ها، سفيدبالك ها، تريپس، كنه ها و مينوز كه با توجه به جثه ريزي كه دارند به راحتي و از راه هاي گوناگون مي توانند وارد گلخانه شوند. عوامل بيماري زاي گياهي شامل قارچ ها، باكتري ها و ويروس ها ،ميكروسكوپي بوده و به طرق مختلف مي توانند وارد فضاي گلخانه شوند.
با توجه به ارزش بالاي محصولات گلخانه اي و هزينه هاي توليد، خسارت آفات و بيماريهاي گياهي در گلخانه ها از ارزش اقتصادي بالاتري برخوردار مي باشد. لذا گلخانه داران هميشه به دنبال مبارزه قاطع با اين عوامل مي باشند و در اين مسير متأسفانه تأكيد اصلي بر كاربرد سموم آفت كش مي باشد.

 كاربرد بي رويه سموم شيميايي اثرات نامطلوبي بدنبال دارد. از يك طرف باعث مقاوم شدن آفات به سموم و از سوي ديگر باعث آلودگي محصول توليدي به باقيمانده هاي سم مي گردد. در صورت ايجاد مقاومت  آفت به سم، كشاورز ناچار است دفعات سمپاشي ها را افزايش داده و يا سموم جديد و گران تر را جايگزين سموم قبلي نمايد. كه مشكلات فراواني به دنبال دارد.

براي انجام مديريت صحيح آفات در گلخانه ها ضروري است به عنوان اولين قدم شرايطي را فراهم نماييم كه شانس ورود اين عوامل به داخل گلخانه تا حد امكان كاهش يابد. در مرحله دوم بايد اولين الودگي هاي وارد شده در كانون ها كشف و نسبت به رفع آلودگي و جلوگيري از انتشار آن اقدام گردد.
ساختمان و تأسيسات گلخانه مي تواند كمك موثري به ايزوله بودن فضاي پرورش نمايد.



مشخصات و تجهيزات مناسب گلخانه ها جهت ايزوله بودن در مقابل ورود آفات  به شرح ذيل مي باشد:
 اندازه گلخانه: اندازه گلخانه با توجه به تعداد اندام هاي گياهي تعيين گردد. در هر  سالن گلخانه تنها يك نوع گياه بايستي نگهداري شود و از گذاشتن و كشت ساير گياهان در آنجا خودداري شود .
اسكلت بندي گلخانه: ساختمان اصلي كه حاوي بخش هاي گلخانه اي مختلف است بايد از موادي ساخته شده باشد كه بتواند در برابر بادهاي شديد، باران و رسوخ عوامل طبيعي به داخل آن مقاومت نمايد. بهترين مواد ساختماني جهت ساخت گلخانه، لوله هاي فلزي گالوانيزه مي باشد
.

اسكلت بندي گلخانه با استفاده از ورقه هاي گالوانيزه و لوله هاي آهني

شيشه بندي: انواع مواد شفاف مانند اكريليك، فايبر گلاس و يا پانل هاي پلي كربنات يك يا دو لايه ممكن است براي نوردهي طبيعي بكار روند. شيشه لعاب داده شده بهترين توصيه براي گلخانه ها مي باشد.
 كف و زهكشي: كف گلخانه بهتر است به ضخامت 10 سانتيمتر با بتن آرمه پوشيده شود. زهكشي نيز بهتر است با استفاده از كف شيب دار به سمت يك سوراخ كه با مخزن هايي در خارج از گلخانه در ارتباط است انجام شود.

 
كف گلخانه و بين بنج ها با بتون پوشيده مي شود. خاك زير بنج ها نيز به شدت فشرده شده و با شن هاي درشت فرش مي شود تا از رويش گياه جلوگيري شود .
بنچ بندي: در گلخانه هاي مدرن امروزه از بنچ هاي متحرك استفاده مي شود تا بتوان آنها را در صورت لزوم از بخشي به بخش ديگر منتقل نمايند.
كنترل محيطي: شامل حرارت سازها، رطوبت سازها، سرماسازها و هواكش ها كه بسته به شرايط محيط و نياز گياه طراحي مي شوند. مه پاش ها ، كنترل كننده هاي ای . سی، لوازم مورد استفاده در كوددهي و نوردهي نيز از مواردي هستند كه بايد در گلخانه به طور مناسب طراحي شوند.

سيستم گردش هوا در گلخانه ها كه در يك سمت شبكه هاي رطوبت ساز و در سمت ديگر هواكش ها قرار دارند

 

 توري هاي ضدحشره: توري هايي حداقل از 28 مش به بالا يا با سوراخ هايي به قطر 0.075 تا 0.200 ميلي متر  به منظور جلوگيري از ورود حشرات، آفات و به خصوص ناقلين عوامل بيماري زا به داخل و خارج از گلخانه در جلوي   پنجره ها، هواكش ها و كلا تمام منافذ نصب مي شوند.

 

 

 

 

- درب ورودي دو تايي به فاصله حداقل 2.20 متر از هم يكي از لزومات است  و اين درب ها توسط فنر يا تجهيزات مشابه بطور خودكار بسته مي شوند. لازم به ذكر است بهتر است در زمان نگهداري ساير درب ها در قسمت هاي ديگر سالن بسته كلمل نگه داشته شوند. همچنين مي توان با استفاده از برزنت يا پلاستيك راهروهايي براي ورود ايجاد نمود كه يك سمت آن به درب ورودي و سمت ديگر با زيپ مسدود گردد. حوضچه هاي ضدعفوني كفش نيز داخل اين راهرو قرار مي گيرد

 

 

                              
 -      حوضچه ضدعفوني كفش: در فاصله بين دو درب يك حوضچه ضد عفوني كفش به ابعاد 7/ * 1 متر و عمق 10 سانتيمتر  و يا 50*50*10 سانتيمتر كه در آن گوني يا ساير موارد مشابه آغشته به محلول هاي ضد عفوني نظير فرمالين يا وايتكس قرار مي گيرد، در نظر گرفته مي شود تا از انتقال مواد آلوده به خصوص خاك توسط كفش افراد جلوگيري شود. بهتر است هنگام ورود به گلخانه از دمپايي هاي مخصوص آن گلخانه كه ضدعفوني شده اند استفاده شود..

 

 گلخانه بايد مجهز به شير آب شستشو بوده و پرسنل بايد در هنگام ورود و خروج دستها را كاملاً با آب و صابون و يا مواد ضدعفوني كننده بشويند.
 سطح زمين اطراف گلخانه حداقل تا فاصله 20 متري بايد عاري از هر گونه گل و گياه و رستني بوده و بوسيله آسفالت( به اسثناي مناطق گرمسير)، بتن و يا شن و ماسه پوشانده شود. وجود گياهاني نزديك گلخانه مي تواند به عنوان منبعي از آلودگي براي گلخانه محسوب گردد.

.  فنس بندي و ديوار كشي اطراف گلخانه: براي جلوگيري از ورود افراد متفرقه لازم است
 

خاك مورد مصرف براي كشت در گلخانه بايد با روش مناسب : استفاده از حرارت يا گاز متيل برومايد به دقت ضد عفوني شود.
 

منبع آب و آبياري: كه معمولا كود و سموم مورد استفاده در خاك نيز توسط اين منبع و همراه با آب آبياري به گياه داده مي شود. آبياري در گلخانه ها بهتر است به روش قطره اي انجام شده تا از انتقال عوامل بيماريزا و همچنين نماتدهاي پارازيت گياهي بين كرت ها و گياهان مجاور جلوگيري شود.

  وسايل مورد استفاده در هر گلخانه خاص آن محل بوده و بايستي  از انتقال آنها به  گلخانه هاي ديگر خودداري شود. در صورت وجود عوامل بيماري زا به خصوص ويروس هاي گياهي، قيچي و يا وسايل برش گل  مي تواند به اين عوامل آلوده شده و ساير گياهان را در گلخانه هاي ديگر آلوده نمايد.
 وسايل برش گل و قيچي هاي باغباني و ساير وسايل بايد بعد از استفاده در محلول هاي ضدعفوني گذاشته شود. معمولا در گلخانه هاي توليدگل هاي گران قيمت بعد از هر برش تيغ ها داخل مواد ضدعفوني گذاشته مي شود. ساده ترين تركيب براي ضدعفوني اين وسايل محلول يك درصد ماده موثره وايتكس مي باشد.  لازم به ذكر است كه وايتكس هاي موجود در بازار به صورت 5 درصد است كه بايد با آب به نسبت يك به چهار مخلوط شود.

پرسنل هر گلخانه بهتر است خاص آن گلخانه بوده و از ورود افراد متفرقه و غير مسئول به داخل گلخانه ها بايستي جلوگيري شود

 

رديابي آفات در گلخانه:
رديابي اساس تمام برنامه هاي مديريت تلفيقي آفات محسوب مي شود. اطلاع از وضعيت وجود آفت، محل آنها، شدت و تراكم آلودگي و در بسياري از حالات مرحله زندگي آفت به ما كمك مي كند كه بتوانيم در مورد مديريت گلخانه تصميم گيري نمائيم. رديابي بايد در تمام طول سال  و معمولا به صورت هفتگي انجام شود.

روش هاي رديابي در گلخانه:
1.روش جمع آوري آفت از روي شاخ و برگ گياه
براي رديابي بسياري از آفات گلخانه اي بخصوص آفاتي كه قادر به پرواز نيستند مانند كنه ها، بسياري از شته ها، لارو هاي برگخوار، سرخرطومي ها و   شپشك هاي نباتي بايد گياه مورد بازرسي قرار گيرد. بسياري از اين آفت روي سطح زيرين برگ ها زندگي مي كنند و تا برگرداندن برگ و مشاهده آنها، اطلاع از وجود يا عدم وجود آنها غير ممكن است.
بسياري ديگر از آفات گلخانه اي علائم خسارت يا شواهدي دال بر وجودشان دارند. وجود عسلك، وجود مورچه، پوستك ها از اين نوع علائم  مي باشند.  انتخاب اين گياهان به صورت تصادفي و از مناطق مختلف گلخانه انجام مي شود.
قدم زدن در گلخانه و جداسازي گياهان رنگ پريده، تغيير رنگ داده، كوتوله، تغيير فرم داده، برگ ريخته و ساير موارد غير معمول از روش هاي رديابي محسوب مي گردد.
اگر گياهي را بازرسي مي كنيد و برگ ها و ساقه آن در حال پژمردن است، ريشه ها را مورد بازديد قرار دهيد. برگ هاي مورد بازديد بايد از تمام   قسمت هاي سايبان گياه انتخاب شوند و برگ ها را از هر دو طرف مورد بررسي قرار دهيد.
2. استفاده از كارت هاي رنگي چسبناك:
كارت هاي آبي يا زرد رنگ چسبناك روش هاي استاندارد رديابي آفت و تعيين تراكم آن در گلخانه ها محسوب مي شوند. كارت هاي زرد رنگ بسياري از حشرات بالدار آفت مانند پشه هاي خاكزي،  شته هاي بالدار، سفيد بالك ها، كانال كن ها و تريپس ها را بدام مي اندازند. كارت هاي آبي به ويژه براي تريپس ها جلب كننده مي باشند.

تعداد حشراتي كه توسط كارت رنگي بدام مي افتند بايد به صورت هفتگي شمارش و ثبت گردد. اين روش ما را قادر مي سازد تا زمان به اوج رسيدن يا نزول جمعيت يك آفت را شناسايي نمائيم. كارت هاي رنگي چسبناك مي توانند مهاجرت آفات را به گلخانه مشخص كنند. از كارت هاي رنگي مي توان در بازرسي هاي قرنطينه اي نيز استفاده نمود.
براي رديابي بسياري از آفات بالدار قرار دادن كارت هاي چسبناك رنگي به صورت عودي و آويخته و بالاي گياه توصيه مي شود. استفاده از يك كارت در هر 90 تا 100 متر مربع گلخانه معمول است. حشرات بدام افتاده معمولا بدنشان متلاشي  مي شود و بايد چشم شما به شناسايي اين حشرات عادت كند.

3. استفاده از تشت هاي زرد آبي:
تشت هاي فلزي يا پلاستيكي زرد رنگي كه تا نيمه با آب پر شده اند نيز به خصوص در رديابي شته هاي بالدار مورد استفاده قرار مي گيرند. اين تشت ها روي پايه هايي قرار داده شده و  با استفاده از قلم مو  حشرات روي اب جمع آوري مي شود.

تله هاي زرد آبي جهت بدام اندازي شته هاي بالدار

 

مهندس علی جعفری – کارشناس حفظ نباتات استان