مبدأ خيار را نواحى جنوبى آسيا ذکر کرده‌اند. در اين مناطق همچنان فرم‌هاى اوليه خيار که به‌صورت وحشى مى‌رويند و داراى ميوه‌هاى کوچک و تلخ مى‌باشند يافت مى‌شود. کاشت خيار در دنيا سابقه چند هزار ساله دارد.



گياه‌شناسى

خيار . Cucumis sativus L گياهى است يک‌ساله از خانواده Cucurbitaceae. خيار گياهى خزنده است که داراى برگ‌هاى نسبتاً کوچک به رنگ سبز روشن مى‌باشد، برگ‌ها داراى بريد‌گى‌هاى کم‌عمق بوده که آن را به پنج قسمت تقسيم مى‌کنند و قسمت وسطى آن نوک تيز است. ساقه خيار رونده و کرک‌دار بوده در مقطع زاويه‌دار مى‌باشد. در خيار گل‌هاى نر و ماده در روى يک بوته قرار دارند به‌عبارت ديگر خيار گياهى يک پايه است. تعداد گل‌هاى نر بيشتر از گل‌هاى ماده بوده و زودتر از آنها نيز ظاهر مى‌شوند. البته در خيارهاى نوع گلخانه‌اى فقط گل‌هاى ماده به‌وجود مى‌آيند يعنى ميوه‌هاى پارتنوکارپ هستند و احتياجى به تلقيح گل نمى‌باشد. در خيارهاى معمولى بايد گرده‌افشانى انجام گيرد و زنبور عسل نقش مهمى در تلقيح آن خواهد داشت.ميوه در بعضى از انواع و ارقام خيار تلخ مى‌باشد. کاشت خيار را مستقيماً در زمين اصلى مى‌کارند. زمان کاشت موقعى است که خطر سرما و بارندگى‌هاى شديد برطرف شده باشد و درجه حرارت لازم وجود داشته باشد. در تهيه زمين بايد دقت لازم را به‌عمل آورد و به موقع در پائيز يا بهار نسبت به شخم و ديسک آن اقدام نمود. برداشت برداشت خيار در هفته ۲ الى ۳ بار صورت مى‌گيرد. اگر ديرتر برداشت شود ميوه‌ها بيش از حد بزرگ شده و علاوه بر اينکه بازار پسندى خود را از دست مى‌دهد، اين امر باعث مى‌شود که از مقدار باردهى نيز کاسته گردد. هر چه ميوه‌ها زودتر برداشت شوند تشکيل ميوه‌هاى بعدى سريع‌تر و بيشتر صورت مى‌گيرد. و همچنين از مقدار ميوه‌هاى نامرغوب و دِفُرمه کاسته مى‌شود. البته برداشت متوالى به نيروى کارگر زياد احتياج دارد. در سال‌هاى اخير از ماشين‌هاى برداشت خيار استفاده مى‌شود. به‌وسيله اين ماشين‌ها مى‌توان مزارع خيار را در چند مرحله برداشت کرد.ي

خيار گياه بومي هندوستان است و از آنجا به نقاط ديگر جهان راه يافته است . حدود بيست قرن قبل از ميلاد مسيح مصريان قديم از آن استفاده مي كرده اند .

ايالت فلوريدا مهمترين توليد كننده خيار در آمريكا است و حدود يك سو م خيار كل آمريكا را توليد مي كند .

خيار گياهي است علفي و يكساله داراي ساقه خزنده وپ وشيده از خارهاي نازك و خشن است . برگهاي آن بزرگ و داراي زاويه و دندانه دار است . گلهاي آن زرد رنگ كه به دو صورت نر و ماده روي يك پايه قرار دارند ميوه آن سبز رنگ و بسته به نوع و نژادهاي مختلف ممكن است كوچك و يا دراز باشد .

تركيبات شيميايي:

خيار داراي ساپونين و آنزيم هاي مختلفي مانند پروتئولي تيك و غيره و ويتامين ها و مواد معدني مختلف مي باشد .

در صد گرم خيار مواد زير موجود است .

انرژي 8 كالري

آب 95 گرم

پروتئين 0/6 گرم

مواد چربي 0/1 گرم

مواد نشاسته اي 2/5 گرم

فسفر 30 ميلي گرم

آهن 0/2 ميلي گرم

كلسيم 25 ميلي گرم

پتاسيم 160 ميلي گرم

ويتامين آ 250 واحد

سديم 6 ميلي گرم

ويتامين ب 1 0/03 ميلي گرم

ويتامين ب 2 0/04 ميلي گرم

ويتامين ب 3 0/2 ميلي گرم

ويتامين ث 7 ميلي گرم

خواص داروئي:
خيار از نظر طب قديم ايران سرد و تر است و خنك كننده بدن مي باشد و به هضم غذا كمك مي كند .

1)خيار حل كننده اورات و اسيد اوريك است بنابراين مرض نقرس را درمان مي كند .

2)خيار ادرار آور است .

3) خيار ادرار آور است .

4)خيار خون را تصفيه مي كند.

5)سوپ خيار حبس البول را از بين مي برد .

6)عصاره برگهاي له شده خيار ايجاد تهوع مي كند بنابراين در مسموميت ها و اختلالات دستگاه جهاز هاضمه مصرف مي شود .

7)خيار عطش را تسكين مي دهد .

8)خيار ملين است .

9)خيار را حلقه حلقه كرده و روي پوست صورت بگذاريد چين و چروكهاي صورت را از بين يم برد و صورت را جوان مي كند.

10)اگر پوست شما چرب است خيار را با آب مقطر بپزيد و با اين آب صورت خود را شستشو دهيد .

11)اگر مي خواهيد هميشه لطافت پوست خود را حفظ كنيد همه روزه از لوسيون زير استفاده كنيد :

يك خيار معمولي را با دو ليون آب بجوشانيد تا حجم آن يك ليوان شود سپس آنرا صاف كنيد و بگذاريد سرد شود بعد 50 گرم بادام خام و پوست كنده را آسياب كرده و با اين آب مخلوط كنيد و بهم بزنيد و با پارچه صاف كنيد و به محلول صاف شده 250 گرم الكل سفيد و يك گرم اسانس گل سرخ اضافه كنيد و كاملا هم بزنيد هر روز از اين لوسيون طبيعي به صورت خود بزنيد تا پوست شما هميشه جوان بماند .

طرز استفاده:
به مبحث نسخه پيچي گياهان دارويي براي بيماري مورد نظر مراجعه نماييد

مضرات :
اشخاصي كه ناراحتي معده دارند نبايد در مصرف خيار زياده روي كنند زيرا ممكن است باعث اختلال در دستگاه هضم گردد .

خيار نفاخ است چون سريعا در معده فاسد مي شود هميشه بايد آنرا قبل از غذا خورد كه به هضم غذا كمك كند . كسانيكه نمي توانند خيار را خوب هضم كنند بايد آنرا با نمك بخورند

توجه به مبدأ خيار، اين گياه به آب و گرماى زيادى احتياج دارد. خيار در تمام مراحل رشد نسبت به سرما و يخبندان حساس است. حتى درجه حرارت‌هاى بالاى صفر نيز به بوته خيار صدمه غيرقابل جبران خواهند زد. رشد و نمو خيار ابتدا در ۱۰ درجه بالاى صفر مى‌تواند شروع شود. حداقل درجه حرارت براى جوانه‌زدن بذر ۱۲ درجه سانتى‌گراد است. با توجه به خواسته‌هاى گرمائى خيار نيازهاى آبى خيار نيز بسيار زياد مى‌باشد. خاک مورد استفاده بايد قدرت نگهدارى آب را داشته باشد و همچنين از نفوذپذيرى و قابليت تهويه خوبى برخوردار باشد و خواسته‌هاى ريشه خيار را در اين مورد برآورده سازد. زمين‌هاى سبک که داراى موادآلى کافى باشند مناسب براى کاشت خيار مى‌باشند. داشت

کوددهى خیار

در تغذيه خيار لازم است به اين نکته توجه شود که خيار نسبت به نمک بسيار حساس مى‌باشد و اگر غلظت املاح زياد باشد رشد آن دچار وقفه خواهد شد. هر چه قدرت زمين در نگهدارى آب کمتر باشد حساسيت به نمک بيشتر خواهد محصول بهتر و بيشتر مى‌دهند. در کشت خيار احتياج به مواد غذائى معدنى و آلى کافى خواهد بود. علاوه بر آنچه که گفته شد خيار به کلر نيز خيلى حساس است و به‌همين جهت نبايد کود يا سموم دفع آفاتى که داراى کلر هستند به‌کار برد.

امراض مهم خيار

سفیدک - : معمولى‌ترين مرض خيار است، سفيدک روى برگ‌ها لکه‌هاى سفيد رنگ آردى به‌وجود مى‌آورد که اين لکه‌ها بعدها تمام سطح برگ را مى‌پوشانند و باعث مرگ برگ‌ها مى‌شوند.

- : مرض موزائيک نيز به‌وسيله ويروس موزائيک خيار به‌وجود مى‌آيد. مى‌تواند زيان‌هاى فراوانى به‌بار آورد، اثر اين بيمارى تمام سطح برگ چروکيده و پيچيده شده و بوته ميوه‌هاى خيلى کم و اغلب نامرغوب بوجود مى‌آورد. البته ممکن است تمام بوته‌هاى يک مزرعه آلوده به موزائيک نشوند. يک مبارزه مستقيم براى اين بيمارى وجود ندارد، بوته‌هاى بيمار را بايد به‌موقع از مزرعه خارج کرد مهم‌تر از آن اين است که با شته که ناقل ويروس است مبارزه کرد، همچنين از کشت خيار بعد از سيب‌زمينى بايد خوددارى شود. انتخاب زمان کشت خيار

قبل از هر اقدامی در مورد کشت خيار ابتدا بهتر است اطلاعاتی از قبيل آمار هواشناسی منطقه نظرات و تجربيات مهندسين کشاورزی و کشاورزان با تجربه و مهمترين مورد قيمت اين محصول در بازار کسب کرده و آنگاه زمان کشت را انتخاب نماييد زيرا زمان کشت در بهره برداری محصول تاثير مستقيم داشته و باعث بالا رفتن روحيه کار و تلاش می گردد. مثلا در مناطق جنوبی کشور زمان کشت از اوائل مهرماه شروع می شود و در خرداد ماه سال بعد برداشت محصول پايان می يابد. و در مناطق شمالی و مرکزی کشور که در آذر ماه و دی ماه دارای هوای ابری و سرد می باشند زمان کشت را به نحوی انتخاب می کنند که اين زمان يا آخر فصل برداشت و يا آغاز کشت باشد . به طور کلی زمان هايی که شرايط جوی نامساعد است بايد از دوره کشت حذف گردد و اگر چنين کاری صورت نگيرد و زمانهای نامساعد در ميان زمان برداشت قرار گيرد کشت با مشکلات عديده ای روبرو می شود.

انتخاب بذر خيار

بعد از انتخاب زمان کشت بايد بذر مناسب و خوبی انتخاب کنيم که بر اساس تقسيم بندی اقليم های مناسب صورت می گيرد.مثلا برای مناطق جنوبی که زمان کشت از اوائل مهرماه شروع می شود و تا آخر خرداد سال بعد می توان برداشت محصول داشت و يا مناطق شمالی و مرکزی که کار کشت از اوائل دی ماه شروع می شود بذرهای تک گل پيشنهاد می شود که دارای برگ های کوچک و مقاوم به سرما بوده و جهت دوره های طولانی مناسب می باشد ولی در اقليم های که دو فصل کشت دارند بهتر است از واريته های پرگل که محصول زيادي در زمان کوتاه دارنداستفاده گردد. شايان ذکر است که بسياری از کشاورزان بدون توجه به نوع واريته و زمان کشت آن و تنها به علت پر گل بودن آن اقدام به کشت در فصولی می نمايند که مناسب حال آن بذر نيست در نتيجه با مشکلاتی مواجه می شوند که برای آنها اندکی ناشناخته و غريب می نمايد.کشاورزانی که آشنايی با خواص واريته های مختلف ندارند اشتباه عمده ای را مرتکب می شوند و آن اين است که واريته های پر گلی را که برای فصول بهاره کشت نموده اند و محصول خوب و زيادی برداشت کرده اند مجددا برای کشت پائيزه انتخاب می کنند. با شروع فصل سرما و کوتاه شدن طول روز تعداد زيادی ميوه های کوچک در هر بوته مشاهده می کنند که به علت ريز ماندن ميوه ها بر روی ساقه محصولی برداشت نمی کنند و با تصوراتی که دارند کود و سم را به گياه تحميل می کنند در حالی که بذر های تک گل بوده و از آن ميوه کمتری مشاهده می کنند اما محصول بيشتری برداشت می شود

آفات تهديد جدي خيار گلخانه اي

گلخانه ها با ايجاد شرايط بسيار مناسب رشد محصولات به صورت مصنوعي براي اولين بار اين امكان را به وجود آورد ند كه محصولات مختلف را در تمام فصول به دست مصرف كننده برسانند

در چند دهه اخير تمركز جمعيت در شهرهاي بزرگي نظير تهران بازار مصرف بزرگي را براي محصولات كشاورزي فراهم كرده است. لذا زمين هاي كشاورزي، تا شعاع زيادي نسبت به اين مراكز براي رفع نيازهاي غذايي اين جمعيت اختصاص يافته است اما با گسترش جمعيت در شهرها به تدريج نياز به روش هاي جديدي كه توانايي توليد بالاتر و برداشت محصول خارج از فصل را داشته باشد، بيشتر آشكار مي شد لذا به تدريج گلخانه ها اين تحول عظيم را به وجود آوردند. گلخانه ها با ايجاد شرايط بسيار مناسب رشد محصولات به صورت مصنوعي براي اولين بار اين امكان را به وجود آورد ند كه محصولات مختلف را در تمام فصول به دست مصرف كننده برسانند.

از جمله محصولاتي كه با اين روش توليد شد خيار درختي بود كه براي كاشت و عرضه اين محصول به بازار گلخانه هاي متعددي در اطراف شهرهاي بزرگ از جمله تهران ساخته شدند. گلخانه ها با به وجود آوردن شرايط آب و هوايي مساعد مي توانند همزمان به تكثير آفت و بيماري هاي اين محصول نيز كمك كنند. در اين مقاله سعي مي شود حشراتي كه در محيط گلخانه روي محصول خيار خسارت وارد مي سازند، معرفي شوند تا گلخانه داران با شناخت بهتر اين حشرات را ه هاي مقابله با آنها را به طريق علمي به كار گيرند، زيرا بسيار ديده شده است كه يك گونه حشره توانسته به محصول گلخانه هاي زيادي خسارت هنگفتي وارد كند.

۱- شته ها (خانواده Aphididae)

شته ها از مهم ترين آفات گلخانه ها هستند كه تهديدي جدي براي خيار گلخانه اي محسوب مي شوند. در ابتداي چرخه زندگي اين حشرات ماده موسس قرار دارد. اين حشره ماده مي تواند چندين نسل را بدون جفت گيري به وجود آورد. پس از گذشت مدتي تعداد شته ها به ميزان زيادي افزايش مي يابد. در اين بين حشرات بالداري به وجود آمده اند كه مي توانند با پرواز تمام گلخانه يا حتي گلخانه هاي ديگر را نيز به تصرف خود در آورند. اما شته ها چگونه به گياه خسارت وارد مي كنند؟ اين حشرات شيره گياه را مي مكند و هنگامي كه تعداد زيادي شته اين عمل را انجام دهند گياه به تدريج ضعيف مي شود و توانايي رشد آن هم كم مي شود كه اين پديده مستقيماً روي ميزان محصول به دست آمده اثر مي گذارد. از طرف ديگر شته با انتقال عوامل بيماري زاي گياهي و نيز ترشح ماده اي چسبناك از انتهاي بدن خود به نام عسلك كه محيط مناسبي براي رشد انواع قارچ ها فراهم مي آورد نيز به گياه آسيب وارد مي كند. عسلك ترشح شده مورچه ها را نيز به سوي خود جلب مي كند و باعث مي شود كه مورچه ها گاهي خود، تخم شته ها را به گلخانه وارد كنند تا بعد از تكثير شته، مورچه از شيره آن استفاده كند. لذا در بعضي موارد از شته ها به عنوان گاو مورچه ها نام برده مي شود چرا كه مورچه ها عسلك شته ها را مي دوشند و به مصرف تغذيه خود مي رسانند. براي مبارزه با شته ها يكي از مهم ترين راه ها مبارزه با مورچه ها است. از طرف ديگر مبارزه با علف هاي هرز محيط گلخانه كه مي توانند به عنوان پناهگاهي براي شته ها به شمار روند، استفاده از كفشدوزك هفت نقطه اي كه از شته ها تغذيه مي كنند و نيز به كار گيري نوارهاي زردرنگ چسبنده كه اين حشرات را به خود جلب مي كنند و پس از نشستن حشره روي آن به آن چسبيده و نابود مي شوند، موثر خواهند بود. به عنوان آخرين راه مبارزه با شته ها و ديگر آفات گلخانه ها از سموم شيميايي نيز استفاده مي شود.

۲- [سفيدبالک‌ها] (خانواده Aleurodidae)

در ابتدا بايد يادآور شد كه مگس هاي سفيد اصلاً مگس نيستند ولي به اين نام شهرت دارند. اين حشرات خرطوم نسبتاً بلندي دارند و مانند شته ها مي توانند از شيره گياه تغذيه كنند و از اين طريق و نيز از طريق انتقال عوامل بيماري زاي گياهي خسارت خود را به خيار گلخانه اي وارد كنند. اين مگس هاي سفيد داراي گردسفيدي روي بال هاي خود هستند و به اين دليل است كه سفيد به نظر مي رسند. حشراتي كه از تخم به وجود مي آيند و پوره سن اول ناميده مي شوند متحركند. اين مرحله به راحتي امكان گسترش اين آفت را فراهم مي كند زيرا به دليل سبكي به راحتي به وسيله باد و عوامل ديگر جا به جا شده و سبب گسترش حشره در گلخانه ها مي شوند. پوره هاي سنين بعدي ثابت هستند و پس از مدتي به حشره اي بدون بال تبديل مي شوند كه بال نيز

در مراحل بعد ظاهر مي شود. مبارزه با اين آفت با استفاده از قارچ هاي حشره كش مثل مايكوتال و يا استفاده از زنبور پارازيت Encarsia formosa و نيز گونه هاي مشابه انجام مي گيرد.

۳- تريپس ها (راسته [پاحباب‌داران] Thysanoptera)

حشرات كوچكي هستند كه برخي بالدار و برخي بدون بال هستند به اين راسته از حشرات به دليل داشتن ريشك هايي در روي بال «بال ريشكداران» گفته مي شود. پنجه پاي تريپ ها به جاي ناخن، بادكش دارد كه براي چسبيدن به گياه به كار مي رود. اين حشرات نيز از شيره گياهان و از جمله خيار گلخانه اي تغذيه مي كنند. البته معمولاً خسارت چندان بالايي به جاي نمي گذارند مگر در مواردي كه تعداد آنها در گلخانه بسيار زياد شود.

گاهي در روي گياه خيار گونه هايي از پروانه هاي خانواده Lyonetidoe كه پروانه ها يا شب پره هاي مينوز ناميده مي شوند هم فعاليت مي كنند تخم هاي اين پروانه ها اغلب در سطح زيرين برگ گذارده مي شود و لارو خارج شده از آن وارد بافت داخلي برگ شده و تغذيه مي كند. به تدريج با ادامه تغذيه اين حشره اشكالي در برگ به وجود مي آيد كه در حقيقت مسير حركت و تغذيه حشره درون برگ را نشان مي دهد

نحوه کشت خيار


پس از انتخاب بذر بايد فکر نحوه کشت باشيم به طور کلی در مقابل ما دو راه برای کشت بذر قرار دارد. يکی کشت مستقيم و کشت به صورت خزانه که از اين دو راه به خاطر صرفه جويی در استفاده از امکانات گلخانه ای و مراقبت بيشتر و بهتر تا جوانه زدن٬ بهتر است از کشت در خزانه بهره گيری کرد. برای کشت مستقيم زمين بايد رطوبت کافی داشته و به اصطلاح گاورو باشد و بهتر است زير و روی بذر به مقدار مورد نياز بيته موس ريخته شود. بهترين خاک برای کشت در گلدانهای نشاء ماده ای طبيعی به نام بيته موس می باشد که در بازار انواع خارجی و ايرانی آن يافت می شود.اگر محل قرار گرفتن سينی نشاء دارای ۳۰ درجه سانتی گراد حرارت بوده و نور و رطوبت کافی وجود داشته باشد پس از ۵ تا ۷ روز بذر جوانه می زند و چنانچه شرايط مناسب نبوده و عوامل نور و گرما و رطوبت به صورت دلخواه نباشد اولا در زمان جوانه زنی تاخير ايجاد می شود و ثانيا در جريان رشد گياه نيز اختلالاتی پديدار خواهد شد. توصيه می شود اين نوع بذرها را به علت گرانی آنها ۲۴ ساعت قبل از کاشت در زمين و يا گلدان در يک پارچه نخی و يا پنبه ای در دمای ۳۰ درجه سانتی گراد نگهداری کرد. بايد دقت کرد قبل از اين کار بذرها ابتدا در آب ولرم خيسانده شوند از طرفی بايد مراقبت های لازم را به عمل آورد تا گياه جوان بدون آفت و بيماری به زمين منتقل شود.

انتقال نشاء خيار

وقتی بذرها سبز شدند و رشد کافی نمودند بايد آنها را به زمين گلخانه منتقل کنيم.بدين منظور حفره هايی که با فاصله معين و بر اساس تراکم بوته در متر مربع محاسبه شده است بر روی بسترها تعبيه می کنيم که دقيقا به اندازه حجم خاک گلدانهای سينی نشاءمی باشد. آنگاه با احتياط کامل نشاء را همراه با خاک گلدان از گلدانها جدا کرده و در حفره ها قرار می دهيم.در اينجا بايد مراقب باشيم تا به ريشه ها آسيبی وارد نيايد. بعد از انتقال نشاء به زمين آبياری را شروع می کنيم . به ياد داشته باشيم مدت قرار گرفتن نشاء در گلدان نبايد از حد معمول تجاوز کند زيرا در اين صورت است که ريشه به علت حجم کم خاک دچار مشکل شده و از رشد طبيعی باز می ماند و در نتيجه گياه از ابتدا ضعيف خواهد بود و پس از آن هم رشد درستی نخواهد داشت.

تراکم بوته های خيار

به منظور دستيابی به بيشترين برداشت محصول از متر مربع تراکم بوته ها حائز اهميت است.بعضی از کشاورزان و گلخانه داران بر اين باورند که اگر تعداد بوته در واحد سطح بيشتر باشد محصول بيشتری می توانند برداشت کنند.بر اساس تجارب بدست آمده در گلخانه های خاکی برای واريته های موجود تراکمی برابر با ۷/۱ تا ۳ بوته٬ بنابر تجربه شخصی فصل کاشت و نوع واريته از نظر کوچکی و بزرگی برگ در نظر می گيرند که در اين مورد می توان از کشاورزان با تجربه و کارشناسان مربوطه کمک گرفت. ناگفته نماند که اين کار دلايل فنی و مهمی دارد که از جمله می توان ميزان نوردهی و جذب مواد مغذی خاک در فصول سرد را نام برد.پس به خاطر اينکه بوته ها از نور کافی برخوردار بوده و رشد مناسبی داشته باشند بايد به گونه ای کاشت شوند که به روی يک ديگر کمتر سايه بياندازند و به عبارتی ديگر موجب جلوگيری از تابش نور کافی به گياه نشوند از طرفی در فصول سرد ميزان غذا رسانی خاک به ريشه کمتر می شود و اگر تراکم هم در چنين وضعيتی زياد باشد طبيعی است که به ريشه مواد کافی نخواهد رسيد

آبياری اوليه خيار

برای آبياری گلخانه بهتر است از سيستم تحت فشار به صورت قطره ای استفاده کنيم.در اين روش که بهترين نوع آن استفاده از نوارهای آبياری است که از حدر رفتن آب جلوگيری می کند. بر اساس برنامه ای منظم به آبياری گياه خواهيم پرداخت زيرا آبياری به صورت سنتی ضمن بالا بردن مصرف آب و همچنين رطوبت گلخانه مواد غذايی در خاک را شسته و دسترسی ريشه را به اين مواد کم کرده.شايان ذکر است که آبياری گياه بر اساس سن گياه بافت خاک و زمان مصرف متفاوت است. برای مثال می توان گفت که خاک در زمستان به آب کمتری نيازمند است تا در فصل تابستان ولی در هر صورت بايد به طور يکنواخت و دوره های منظم آبياری کرد و مسلما در خاک های سبک مقدار آبياری کمتر و فاصله زمانی بين آن نيز کمتر خواهد بود. توصيه می شود در هنگام آبياری زمين را برای مدت طولانی به حالت اشباع قرار ندهيم و حتما رطوبت ۲۵ درصدی را در فاصله دو آبياری رعايت نماييد به عبارت ديگر برای تناوب آبياری٬ زمانی اقدام به آبياری نماييد که رطوبت خاک به ۲۵٪ رسيده باشد ضمنا اين را هم بدانيد که گياه خيار در زمانی که به گلدهی می رسد نياز بيشتری به آب دارد.

برخی از کشاورزان معتقدند بعد از اينکه گياه جوان ۴ برگ حقيقی خود را کامل کرد بايد يک دوره تشنگی به گياه داد.چون اعتقاد دارند ريشه گياه در حالت تشنگی به طور طبيعی به دنبال يافتن آب به عمق خاک نفوذ می کند و اين حرکت ريشه باعث افزايش حجم ريشه می شود. به هر حال گياه پس از دوره تشنگی و آبياری پس از آن رشد سريعی خواهد داشت. در زمان رشد بوته بايد نخهای گلخانه را آماده کرده و بر فراز بوته ها به سيم های مهار در فضای سقف گلخانه متصل نمود تا در هنگام رشد سريع بوته ها به طور منظم به دور نخ ها بسته شود برای بستن بوته ها به دور نخ ها روش های مختلفی وجود دارد می توان پائين نخ ها را به سيم مهار در پائين گياه بست و يا اينکه نخ اضافه را به دور قرقره های سيمی پيچانده و بر روی سيم مهار قرار داد و يا اينکه به وسيله کلیپس های مخصوص که به اندازه قطر ساقه گياه است و به انتهای نخ ها بسته می شود ارتباط ساقه و نخ را بدون گره زدن به گياه برقرار نمود شايان ذکر است که نبايد در مرحله نخ کشی بی توجهی نمود زيرا غفلت در اين کار باعث شکستن ساقه گياه می شود و سبب آسيب جدی به گياه خواهد شد

آبیاری خيار

آبياری گلخانه برای خاک های سبک می تواند به روش نشتی باشد يعنی با ايجاد جوی و پشته آبياری صورت می گيرد. در صورت استفاده از سيستم های قطره ای که با لوله های مخصوص صورت می گيرد نيازمند يک محاسبه دقيق هستيم زيرا معمولا وسط خط لوله از فشار آب کمتری برخوردار است و به اين علت آبياری به صورت يکنواخت انجام نمی شود.آبياری قطره ای بايد به صورتی باشد که پيازرطوبتی بين دو قطره چکان به يکديگر متصل شود . همانطور که می دانيد روزانه مقدار معينی اب زمين تبخير می شود که بايد در موقع مناسب تامين گردد.در صورتی که نسبت به آب يک منطقه مشکوک باشيم با آزمايش آب تصميم نهايی را اتخاذ می کنيم مقادير مجاز Ec در آب براساس ميلی موس تامين می شود Ec کمتر از ۱ بسيار خوب Ec بين ۱ تا۲ مناسب و Ec ۲ تا ۳ کمی زياد Ec ۳ تا ۴ زياد و Ec بالاتر از ۴ بسيار زياد غير قابل قبول می باشد.

هرس اولیه خيار

در بته خيار تا زمانی که ارتفاع گياه به ۳۰ سانتی متر نرسيده هيچگونه هرسی را انجام نمی دهيم . اما پس از اينکه بوته به ارتفاع ۳۰ سانتی متری رسيد شاخه های فرعی و ميوه و گلهای آن را به تدريج حذف می کنيم. با اين کار به گياه اجازه می دهيم که تمام انرژی توليدی توسط گياه صرف رشد ساقه و برگهای اوليه شود و بدين وسيله گياه قوی و شاداب باشد از ارتفاع ۳۰ سانتی متر به بعد شاخه های فرعی را حذف کنيم ولی با توجه به فصل کاشت و نظر برخی کارشناسان و کشاورزان با سابقه برخی به شاخه های فرعی اجازه می دهند رشد نمايند و بر اساس واريته و فصل کاشت طول شاخه های فرعی را تنظيم می کنند. قابل ذکر است که در فصل بهار جوانه انتهايی شاخه های فرعی را بعد از ظهور برگ پنجم حذف می کنند به ياد داشته باشيد که هرس اوليه گياه تاثير مستقيم و بسيار خوبی در رشد و بار دهی بوته خواهد داشت البته مشروط بر اينکه به طور صحيح و اصولی انجام گيرد.

پائین کشی بوته های خيار

زمانی که بوته ها به سقف مفيد گلخانه می رسند بايد پائين کشيده شوند.نکته ای که در اين دوره حائز اهميت است هرس برگهای فرسوده تر و پير تر در طول دوره برداشت است.به طوری که هنگام پائين کشيدن بوته برگهای پائينی ضمن اينکه عمر خود را سپری کرده اند تعداد کمی نيز برای هرس کردن باقی مانده باشد. بايد همواره به ياد داشته باشيد که هرس برگهای فرسوده در هر نوبت نبايد بيش از ۳ برگ در بوته باشد و حداقل ۱۸ تا ۲۵ برگ روی بوته باقی بماند. هرس برگ های فرسوده بايد در طول دوره و به تناوب انجام گيرد که در هنگام پائين کشی مشکلی پيش نيايد و ضمنا متوجه باشيم برگهايی که هرس می کنيم نبايد از تعداد برگهای توليد شده بيش تر باشد. به هر حال بعد از هرس برگ هاي مسن تر و رسيدن بوته به سقف٬ ۳ روش برای هرس بوته خيار مرسوم است. اول اينکه با حذف برگهای پائينی و شل کردن نخ ها از قرقره که به سيم مهار متصل است ساقه را به صورت گرد در روی زمين قرار داده البته گاهی ساقه ها به جای اينکه روی زمين قرار گيرند بر روی شاسی های مخصوصی که با فاصله ۵۰ سانتی متر تعبيه شده اند قرار می گيرند. زمانی که بوته به انتها می رسد به دو شاخه فرعی اجازه می دهیم که رشد خود را ادامه دهند و دوباره به سمت پائین حرکت کنند.این دو شاخه فرعی را مانند شاخه های اصلی در نظر می گيريم و پس از رشد اين شاخه ها جوانه ای انتهايی شاخه اصلی را حذف مي کنيم و سوم اگر در پايان فصل کشت با فرا رسيدن هوای گرم مصادف باشد می توان به جای پائين کشيدن بوته ها آن را بر روی سيم ها انداخته تا مانند سايبانی در گلخانه عمل کند در اين حالت بايد کاملا مراقب بود که بوته ها در موقع خم شدن شکسته نشوند و بعد ها دچار ضايعات و بيماری نگردند.

برداشت محصول خيار

از مواردی که بايد در انجام آن دقت بسياری کرد تا آسيبی به گياه وارد نشود نحوه چيدن خيار از بوته است که به دلايلی با اهميت است شيوه اصولی و صحيح چيدن خيار از بوته اين است که آن را به سمت بالا کشيده تا بدين وسيله از ساقه جدا شود اين عمل باعث می شود که بقايا يا دنباله ميوه بر روی ساقه باقی نماند زیرا باقی ماندن این قسمت بر روی ساقه باعث پوسيدگی ساقه می شود و از طرفی دنباله ميوه علاوه بر اينکه وزن ميوه را سنگين تر می کند باعث جلوگيری از نرم شدن سريع ميوه هم می شود امروزه در اکثر گلخانه ها ديده می شود که خيار را به وسيله قيچی از شاخه جدا می کنند اين کار زمانی می تواند مشکل آفرين باشد که قيچی آلوده به بيماریهای قارچی و ويروسی خاصی باشد. در اين حالت امکان انتقال بيماری از يک بوته به بوته ديگر زياد است. بد نيست بدانيد به تازگی دستگاهی اختراع شده است که به وسيله اشعه می تواند ميوه را از ساقه جدا کند.ولی تا زمانی که دسترسی به اين وسائل امکان پذير باشد بهتر است حتاالمقدور ميوه با دستکش چيده شود ضمنا از ابزارهایی استفاده کنيد که اطمينان داشته باشيد آلوده نيستند.

خبرگزاري دانشجويان ايران - تهران
سرويس: مسائل راهبردي ايران

اشاره:
آن‌چه كه درپي مي‌آيد بخش اول گزارش كارگاه بررسي «سياست‌هاي به‌كارگيري مديريت تلفيقي آفات و توليد محصول سالم» است كه در سرويس مسائل راهبردي دفتر مطالعات ايسنا برگزار شد. 
اين كارگاه كه با حضور جمعي ازفعالين توليد محصول سالم در دفتر مطالعات خبرگزاري دانشجويان ايران برگزار شد، راهكارهاي جايگزين كردن روش‌هاي مبارزاتي زيستي كم خطر با آفت‌كش‌هاي شيميايي مورد بررسي  قرار گرفت.
به گزارش خبرنگار سرويس مسائل راهبردي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، در اين نشست احمد طاهري با بيش از 30 سال سابقه در بخش اجرا و تحقيقات كشاورزي و مسوول كميته‌ي توليدكنندگان محصول سالم انجمن علمي كشاورزي بوم شناختي ايران و مديرعامل تشكل توسعه پايدار دشت گرمسار، مريم رحمانيان كارشناس موسسه‌ي توسعه پايدار محيط زيست و نماينده‌ي كميته‌ي بين المللي برنامه ريزي براي حاكميت غذا(IPS) در خاورميانه و دكتر خديجه رضوي دكتراي توسعه‌ي روستايي و رئيس موسسه‌ي توسعه‌ي پايدار محيط زيست حضور داشتند.

واژگان:
IPMيا مديريت تلفيقي آفات:
اين رويكرد پايدار بر كنترل آفات بوسيله‌ي تلفيق ابزارهاي بيولوژيكي، زراعي، فيزيكي و شيميايي در مسيري كه مخاطرات اقتصادي،‌ بهداشت و زيست محيطي را به حداقل برساند توجه بسياري دارد، IPM از شناخت آفت، محصول و شرايط زيست محيطي براي انتخاب بهترين تلفيق استراتژي‌هاي مديريتي استفاده مي‌كند.

اسپور قارچ:
سلول‌هاي جنسي قارچ‌هاست كه از نظر شكل، رنگ، اندازه، تعداد سلول نحوه‌ي تشكيل و غير متنوع مي‌باشند و از روي خصوصيات آنها مي‌توان شناخت، اسپور قارچ‌ها از نظر شكل، رنگ، اندازه، تعداد سلول نحوه تشكيل و غيرمتنوع مي‌باشند و از روي خصوصيات آنها مي‌توان شناخت، اسپور قارچ‌ها به دو طريق جنسي و غير جنسي تشكيل مي‌گردند.

*IPM(مديريت تلفيقي آفات و بيماري‌هاي گياهي)*
*بهترين راهكار مديريتي براي كاهش مواد شيميايي در عرصه‌ي كشاورزي*

خبرنگار: 
مديريت تلفيقي آفات يا IPM امروزه به عنوان يكي از روش‌هاي موثر در كاستن مصرف نهاده‌هاي شيميايي و توليدات غذايي سالم مطرح است؛ شما يکي از توليدکنندگان محصول سالم در کشور هستيد و 4 محصول توليدي شما (گوجه فرنگي، خيار گلخانه‌اي، فلفل و خربزه درختي) تائيده‌ي عدم وجود باقيمانده‌ي سموم و موادشيميايي را كسب كرده‌است، براي خوانندگان توضيح دهيد كه  چه طرح‌هايي براي ‌مديريت تلفيقي آفات و بيماري‌ها (IPM) به اجرا در آورده‌ايد؟

طاهري:
يكي از موضوعات کاري مهم در کشاورزي به کارگيري  روش مديريتي IPM است. به باور من بايد در شروع کار، نگرش‌ انجام كارگروهي را در ميان كشاورزان و جوامع روستايي بوجود آورد زيرا اکثر اين افراد نگرش و افكارشان فردي‌ست و با اين ديدگاه نمي‌توان كار مفيد و سودمندي در بخش کشاورزي انجام داد؛ پس از آن مشکلات بخش کشاورزي را بايد الويت بندي کرد، به باور من مهم‌ترين مشكل مربوط به آلودگي‌ها و پس ماند‌هاي سموم است که ما سعي كرديم از پيشروي آلودگي مواد شيميايي در بخش کشاورزي تا حد ممکن بکاهيم.
متاسفانه هر روز سموم جديد و متنوعي وارد بازار مي‌شوند و مصرف روز افزون اين مواد بسيار نگران کننده است اين درحالي‌ست که اين موضوع براي تعداد بي شماري از توليدکنندگان بي اهميت است بنابراين ما سعي کرديم موضوع كاهش آلاينده‌ها را در اولويت کاري خود قراردهيم.

دكتر رضوي:
مديريت تلفيقي (IPM) حدود 35 سال پيش براي اولين بار در دانشگاه بوعلي همدان و هم‌چنين در استان لرستان مطرح و قرار بر آن شد که در دانشگاه شمال کشور مرکزي به منظور پيگيري و اجراي اين نوع از مديريت تاسيس شود که متاسفانه اين طرح اجرا نشد.
پس از آن کارشناسان FAO به‌منظور اجراي طرحي دراين باره (بر روي گياه برنج) با ما ارتباط برقرار كردند و در ادامه توانستيم طرح‌هايي را در استان سمنان، بر روي آفت سن گندم و هم چنين محصول پسته‌ي دامغان و سيب زميني شاهرود اجرا و کارگاه‌هاي بي‌شماري نيز برگزار كنيم.
بر اساس طرح‌هاي پيشنهاد شده از سوي سازمان خواروبارجهاني (FAO) طرح‌هايي به‌صورت پايلوت بر روي محصولات انگور، خرما و برنج و هم چنين محصولات گلخانه‌اي ورامين و جواد آباد اجرا شد.
البته نمي توان ادعاي توليد محصولات ارگانيك را داشت اما مي توانيم بگوييم که محصولات ما سالم هستند.

رحمانيان:
متاسفانه مصرف سموم در کشورما بسيار بالاست هم اكنون IPM يكي از رشته‌هاي مديريتي داراي اهميت و فعاليت بالا در جهان است. در کشورما نيز چند NGO در اين زمينه فعاليت مي‌کنند. دولت و معاونت ترويج نيز بودجه‌ي مختصري براي اجراي IPM اختصاص داده‌اند.
طرح اجراي مديريت تلفيقي در توليد خيار گلخانه‌اي را با همكاري آقاي طاهري و سازمان ملل چند سال پيش انجام داديم؛ هم‌چنين طرح‌هايي در ارتباط با توليد پسته داشتيم.

خبرنگار:
وجود چه مشکلي در عرصه‌ي کشاورزي منجر شد که شما به توليد محصولات سالم بدون مصرف سم و کود شيميايي گرايش پيدا کنيد؟

طاهري:
پيش از انقلاب سبز، به‌دليل مصرف کم کود و مواد شيميايي، مشكلات بخش کشاورزي بسيار كمتر بوده است، متاسفانه افزايش انواع امراض و آفات در اوج مصرف سموم و كودهاي شيميايي مشاهده شده‌اند؛ ما نيز مدتي بود به اين نتيجه رسيديم که با وجود مصرف سموم، آفات و بيماري‌هاي گياهي از بين نمي‌روند، بنابراين تصميم گرفتيم از روش‌هاي ديگري براي برطرف کردن مشکلات پيش رو استفاده کنيم.

رحمانيان:
در حدود 40 ـ 30 سال پيش محققين سازمان‌ها و موسسات تحقيقاتي متوجه شدند كه استفاده از بذور اصلاح شده و سموم جديد توليد محصولات را بالا مي‌برد؛ بنابراين تكنولوژي توليد بذر، سموم و کودهاي شيميايي را به كشورهاي جهان سوم وارد و از آن به‌عنوان انقلاب سبز ياد کردند.
در کشورما نيز هم‌زمان با اصلاحات ارضي، انقلاب سبز مطرح شد و آمريكايي‌ها استفاده از سموم و كودهاي شيميايي را در کشور ترويج دهند که متاسفانه اين روند هم چنان ادامه دارد.

*پيدايي آفات مقاوم نتيجه‌ي مصرف بي‌رويه‌ي نهاده‌هاي شيميايي در عرصه‌ي كشاورزي*

طاهري:
استفاده از اين سموم و تكنولوژي‌هاي نوين منجر به پيدايي آفات و بيماري‌هاي جديد در اراضي کشاورزي مي شود. براساس تجربيات و علوم کشاورزي به اين نتيجه رسيديم، پس از آن که سمپاشي به منظور نابودي آفات انجام شد درصد کمي از اين آفات از خود مقاومت نشان داده و از بين نمي روند، در واقع آنها ژن مقاومت به اين نوع از سم را دارند و با توجه به آن که گونه‌هاي فاقد اين ژن از بين رفته اند بنابراين گونه‌هاي مقاوم جفت گيري کرده و قادر هستند ژن مقاومت را به نسل‌هاي جديد منتقل کنند؛ اين موضوع بسيار خطرناک است چراکه اين آفات مقاوم با سموم قديمي از بين نمي روند بنابراين کشاورزان از سم بيشتري براي نابودي آنها استفاده خواهند کرد و يا مجبور هستند سموم جديدي را در مزارع خود امتحان کنند.

خبرنگار:
استفاده از مبارزات بيولوژيك يكي از راهكارهاي بسيار مهم است كه نقش بسيار مهمي در كاهش مواد شيميايي مي‌تواند ايفا كند؛ آيا شما از حشرات مفيد و پارازيته به هنگام شيوع آفات و بيماري‌هاي گياهي در مزارع خود استفاده مي‌كنيد؟  

طاهري:
كشاورزان در گذشته بر اين باور بودند كه هر جنبنده و موجود زنده‌اي را غير از محصول هدف آفت بدانند، اين درحالي ست كه برخي از حشرات علاوه برآن که به محصولات کشاورزي آسيب نمي رسانند، مي توانند در به تعادل رساندن جمعيت آفات و امراض گياهي نيز مفيد باشند.
لازم به توضيح است ما استفاده از روش مديريت تلفيقي را با مبارزه‌ي سن گندم شروع کرديم به نحوي که در طي مدت يک سال توانستيم مناطق زمستان گذراني اين آفت را شناسايي كنيم و درنهايت 5 ـ 4 روش IPM جديد را اعمال کنيم.
ما بايد توانايي تشخيص آستانه‌ي خطر را در زمان شيوع آفت داشته باشيم و بتوانيم بهترين شيوه‌ي مديريتي را اجرا کنيم. با توجه به آن که در برخي از مواقع آفت در مزارع کشاورزي وجود دارد اما نيازي به سم پاشي نيست زيرا استفاده از اين مواد بسيار خطرناک و هزينه‌هايي که براي سمپاشي درنظر گرفته مي شود از منظر اقتصادي مقرون به صرفه نيست.
هم چنين با شناسايي عوامل پارازيته و دشمنان طبيعي موجود در منطقه مي‌توانيم روش مبارزه‌ي بيولوژيک را با روش‌هاي شيميايي جايگزين کنيم.
از ديگر روش‌هاي به کار رفته در مديريت تلفيقي تنظيم زمان کاشت محصول به شيوه‌اي‌ست که پيش از شيوع آفت بتوانيم محصولات را برداشت کنيم که استفاده از بذور زودرس و يا كشت زودهنگام در اين مواقع توصيه مي شود و با شناسايي آستانه‌ي حمله و خطر آفت مي توانيم اقدام مناسبي را اعمال کنيم؛ با توجه به شيوه‌هاي مبارزاتي مطرح شده مي‌توان مصرف سموم شيميايي را تاحد ممکن کاهش داد.

خبرنگار:
در صحبت‌هاي خود به اين موضوع اشاره كرديد که در توليد برخي از محصولات همانند گندم و جو از سم شيميايي استفاده نمي‌كنيد، براي خوانندگان توضيح دهيد به هنگام مواجه شدن با آفات و بيماري‌هاي گياهي در مراحل کاشت، داشت و برداشت چه سياست‌هايي را در اين باره اعمال مي کنيد؟

طاهري:
پيش از کشت گندم و جو برنامه ريزي مي کنيم، براي نمونه ابتدا منطقه را شناسايي و از زمان ريزش محصول و حمله‌ي نهايي آفت آگاه مي شويم، آفت هميشه وجود دارد، ما مي توانيم برداشت محصول را پيش از حمله‌ي نهايي آفت انجام دهيم.
هم چنين از زنبورها که دشمنان طبيعي سن گندم هستند مي توانيم در مبارزات بيولوژيک استفاده کنيم. گفتني ست مراحل 3 و 4 پورگي در سن گندم بيشترين آسيب را به مزرعه وارد مي کند ما بايد پيش از آن که آفت به اين سن برسد، محصول مان را برداشت كنيم. سن‌ها معمولاً به محصولات دير كشت حمله مي‌كنند، بنابراين محصولات ما آلوده خواهند شد و محصول سن زده را كارخانجات نخريده و براي دام نيز قابل مصرف نخواهد بود.
بنابراين كشاورزان تشويق به يادگيري روشي مي شوند که بدون به کارگيري از نهاده‌هاي شيميايي بتوانند محصول سالم و بدون آفت زدگي را توليد و برداشت کنند، علاوه بر آن‌که به‌دليل عدم سمپاشي در هزينه‌ها صرفه جويي شده و براي بهره‌برداران مقرون به صرفه است.
بايد به اين نکته توجه داشت که بيشتر کشاورزان به‌دليل عدم آگاهي نسبت به مسائل زيست محيطي بي توجه بوده و تنها به جنبه‌هاي اقتصادي توليد محصولات اهميت مي دهند.
لازم به توضيح است به دليل آن که گندم محصول استراتژيك و نان غذاي اصلي مردم است دولت سعي دارد راندمان توليد گندم و كيفيت آن را حفظ كند بنابراين در طرح مبارزه با سن گندم نهادهاي منطقه‌اي و دولت همکاري‌هاي مناسبي دراين باره داشتند.
باوجود سازگاري بالا و چرخه‌ي زندگي سن گندم، اين آفت توسط سم تماسي از بين مي‌رود. (سموم 2 نوع‌اند:1 ـ سيستماتيك كه جذب شيره پرورده مي‌شوند 2 ـ تماسي که در سطح گياه قرار مي گيرند)

*اجراي مديريت تلفيقي در توليد محصولات گلخانه‌اي از اهميت بالايي برخوردار است*

خبرنگار:
علاوه بر مبارزه با سن گندم، طرح مديريت تلفيقي را در ارتباط با چه محصولات ديگري اجرا کرده‌ايد؟

طاهري:
مديريت گلخانه‌ها نيز درعرصه ي کشاورزي و باغباني از اهميت بالايي برخورداراست؛ حدود 5 ـ 4 سال است که گلخانه‌ها توسعه‌ي قابل توجهي داشته‌اند. شايد براي خوانندگان جالب باشد که بدانند ميان سال هاي 80-1379 تعداد گلخانه‌هاي دشت گرمسار 5 ـ 4 بودند و پس از گذشت دو سال اين تعداد به 90 تا 120 گلخانه رسيد. الگوي غذايي مصرف كنندگان به شيوه‌اي تغيير كرده بود كه آنها در تمام وعده‌هاي غذايي خود از محصولات گلخانه‌اي استفاده مي‌كردند.
با درنظر گرفتن استقبال بي نظير از محصولات گلخانه اي، اما متاسفانه درمحيط هاي توليد اين محصولات دو عامل مساعد براي رشد آفات و بيماري‌ها يعني گرما و رطوبت وجود دارد اين درحالي ست که هوا به ميزان مورد نياز جريان ندارد بنابراين گلخانه محيط بسيار مناسبي براي رشد عوامل بيماري زا به‌ويژه قارچ‌هاست؛ توليد كننده درك و آگاهي مناسبي از آفات و امراض گياهي ندارد و اين موضوع منجر به پيدايي مشکلاتي در محيط هاي گلخانه‌اي مي‌شود.
متاسفانه بيشتر كشاورزان ما از مبارزات شيميايي پيش از بروز و شيوع آفات و بيماري‌ها استفاده مي کنند به شيوه‌اي که پيش از کشت محصول خود سموم را با ميزان مشخص و در برخي از مواقع دلخواه باهم مخلوط مي کنند و مزارع خود را سمپاشي مي کنند؛ اين در حالي ست که توليدکنندگان ما بايد بتوانند آستانه‌ي خطر را بشناسند تا بتوانند تصميمات درستي در ارتباط با زمان و شيوه ي مبارزه بگيرند.
يکي ديگر از مشکلات اراضي كشاورزي استفاده‌ي توليدکنندگان از سموم قارچ كش‌ و آفت کش با دوره‌ي كارنس بالاست، بسياري از توليدکنندگان خيار گلخانه‌اي اين محصول را از هنگام گلدهي تا ميوه دهي سمپاشي مي کنند که با توجه به آن‌که آفات در بخش زيرين برگ هستند و محصول در هنگام سمپاشي و پس از آن در معرض مستقيم باد و آفتاب وجود ندارند بنابراين هيچ گونه عامل طبيعي براي كاهش اثر سموم وجود ندارد.
مصرف اين سموم علاوه بر آن‌که تاثيري در کنترل جمعيت آفات موجود در گل‌خانه ندارند منجر به جذب بخش عمده‌اي از آن توسط گياه و هم چنين ورود به آب و خاك و بدن توليد كننده و كارگر سم پاش مي شود.
اين مواد منجر به آسيب رساندن به بدن توليدکنندگان و مصرف کنندگان و هم چنين آلودگي منابع آب سفره‌هاي زيرزميني و خاک مي شوند؛ شايان ذکر است با آزمايش خاك‌هاي کشاورزي مي توان مواد موثره سمومي را پيدا كرد كه سال‌هاي بسياري ست که در کشور مصرف نشده‌اند.
در گذشته مردم از سم DDT به عنوان معجزه گر در بخش کشاورزي ياد مي کردند اين درحالي ست که درحال حاضر استفاده از اين سم ممنوع بوده و از محصولات سرطان زا محسوب مي‌شود.
در حال حاضر ما از راهکار مديريت تلفيقي آفات (IPM ) براي توليدات خود استفاده مي کنيم و توانسته ايم در اين باره ساير كشاورزان در شهرستان‌هاي ديگر را نيز با خود همراه کنيم.

خبرنگار:
در گفته‌هاي خود به اين موضوع اشاره كرديد؛ با توجه به آن‌كه محيط گلخانه بسته مي‌باشد، شرايط بسيار مناسبي را براي شيوع آفات و بيماري‌هاي گياهي فراهم مي‌كند، شنيده‌ها حاكي از آن است كه مصرف مواد شيميايي در توليد محصولات گلخانه‌اي بسيار بالاست و باتوجه به آن‌كه بيشتر اين محصولات مصرف تازه خوري دارند در بسياري از مواقع توليدكننده پس از استفاده از نهاده‌هاي شيميايي و بدون توجه به گذراندن دوره‌ي كارنس در اين محصولات آنها را برداشت كرده و به بازار عرضه مي‌كند، بنابراين مديريت تلفيقي محصولات گلخانه‌اي از اهميت ويژه‌اي برخوردار است شما در توليد محصولات گلخانه‌اي از چه راهكارهايي براي كاهش نهاده‌هاي شيميايي استفاده مي‌كنيد؟

طاهري:
ما فعاليت خود را با مديريت گلخانه‌ و آفات گلخانه‌اي آغاز كرديم، از عوامل مهمي که منجر به پيدايي آفات و بيماري در گلخانه مي شود گرما و رطوبت است که بايد به درستي کنترل شوند.
باتوجه به آن‌که آفتاب‌دهي براي ضدعفوني خاک محصولات گلخانه‌اي فايده ندارد بنابراين کشاورزان در بيشتر مواقع براي نابودي آفات گلخانه اي از قارچ كش و سموم خطرناك شيميايي در خاك استفاده مي کنند.
گفتني‌ست به دليل آن‌که محيط گلخانه محدود و محصور است پس مانده‌ي سموم و قارچ كش‌ها در خاك ‌باقي مانده و با گذشت زمان خاك آلوده‌تر مي‌شود.
متاسفانه در برخي از موارد مشاهده مي شد با وجود آن‌که كشاورزان از قارچ‌كش به ميزان زياد استفاده مي کردند اما هم چنان بيماري‌هاي گلخانه‌اي همانند بوته ميري که عامل آن در خاک است، گلخانه را از چندين جهت آلوده مي کرد.
در اين مواقع ما به کشاورزان متذکر مي شديم که باتوجه به وضعيت موجود گلخانه (آلودگي 90 ـ 80 درصدي محصولات) تنها مي‌تواند از سموم شيميايي ديگر يا دز بالاتر استفاده کند.
مديريت کشاورزي بايد به صورت پايه‌اي و اساسي باشد، به شيوه‌اي که مي توانيم با برنامه‌ريزي مناسب در جهت کاهش توانمندي‌هاي آفات و بيماري‌ها حرکت کنيم. با توجه به آن که اسپورهاي قارچ يا عوامل بيماري زاي قارچ بوته ميري در خاك باقي مي ماند در زماني که پيش از کشت خاك هوادهي نشود، رطوبت فراوان بوده و خاك زه‌كش مناسب نداشته باشد بنابراين اسپور داخل خاک فعال شده و شروع به رشد و تکثير خواهد کرد.
ما براي مديريت بيماري بوته ميري تصميم گرفتيم در يك واحد 400 متري در 10 تيمار، همراه با شاهد کار را شروع كرديم، بنابراين ترکيبات گوناگوني را توانستيم فراهم کنيم؛ در ابتدا عوامل و عناصر خاك را تحت کنترل قرارداديم و از ماسه‌ي شسته و كود حيواني موجود در منطقه استفاده کرديم.
گفتني ست هنگامي که کشت محصول در گلدان انجام شود به دليل محدود شدن فضا، اسپورها نمي‌توانند به راحتي منتقل شوند و ديگر محصولات را آلوده کنند به عبارت ديگر هر گلدان نقش يك واحد را پيدا کرده و چنان‌چه دچار مشكل شود مي‌توانيم گلدان را از گلخانه خارج کنيم تا بيماري شيوع پيدا نكند؛ هم چنين هوادهي خاک نيز پيش از کشت محصول مي تواند نقش بسزايي در نابودي اسپورهاي باقيمانده در خاک و رشد تغذيه‌ي ريشه هاي گياهي داشته باشد.
از سويي با اصلاح ساختار گلخانه آن‌را به شيوه‌اي طراحي كرديم تا بتوانيم دماي مناسب را در اختيار بوته‌ها قراردهيم؛ مديريت دريچه‌ها و هوادهي خاک و محيط گلخانه کمک مهمي در تنظيم رطوبت خاك و فضاي گلخانه و جلوگيري از تنش حرارتي داشت.
با تاسيس اتاقك استريلي توانستيم رفت و آمد افراد را کنترل و مانع از انتقال آلودگي توسط اين افراد به محوطه شويم. ما علاوه بر آن که پس مانده‌ي فرعي در ارتباط با محصولات گلخانه‌اي نداشتيم، بلکه در انتهاي كار کاهش 65 ـ 60 درصدي مصرف آب و هم‌چنين کاهش مصرف كودهاي محلول و شيميايي از دستاوردهاي ما بود که اين موضوع توانست تاثير بسيار مثبتي بر روي کشاورزان داشته باشد.
از سوي ديگر در تعداد بسياري از گلدان‌ها کمپوست را جايگزين کودهاي قديمي كرديم؛ اين امر منجر به آن شد كه علاوه بر استفاده‌ي بهينه از آب و كود، بستر نيز آلوده نشود.
هنگامي‌که بستر رشد، زه‌كش مناسب داشته باشد، منجر به حرکت و نفوذ آب از ميان ذرات خاک و در نهايت خروج آب‌هاي اضافي محبوس و بازگشت آن به چرخه‌ي بازيافت مي‌شود؛ گفتني ست زه‌كش مناسب علاوه بر صرفه جويي در مصرف آب محيط را براي رشد و تكثير قارچ‌هاي بيماري‌زا نامساعد خواهد كرد.
بايد درنظر داشت افزايش آبياري منجر به شيوع بيماري‌هاي قارچي در زمين‌هاي كشاورزي مي‌شود، اين درحالي ست که عدم آبياري نيز موجب تنش خشکي و در نتيجه تنش محصول و گل همراه است و باعث پايين آمدن راندمان مي‌شود و اين موضوع براي توليد کننده مطلوب نيست.

خبرنگار:
الگوها و روش‌هايي را كه براي اعمال مديريت تلفيقي به‌كار مي‌بريد داخلي و بر اساس شرايط کشور طراحي مي شوند يا از الگو و مدل‌هاي بين المللي دراين باره استفاده مي کنيد؟

طاهري:
الگوها ابتكار كشاورزان و كارشناسان داخلي است.

ادامه دارد...