مقاله از عضو هیات علمی مرکز ملی تحقیقات شوری غلامحسن رنجبر


تهران  - خبرگزاری کشاورزی ایران

گروه: تشکلهای غیردولتی

گزارشگر: فاطمه مهردادیان

در منطقه كازرون نیز كشت گوجه‌فرنگی با توجه به شرایط اقلیمی آن توسعه بسیار زیادی یافته است، به طوری كه اغلب از این شهرستان به عنوان یکی از قطبهای تولیدکننده گوجه‌فرنگی در کشور یاد می‌شود. متوسط تولید گوجه‌فرنگی در شهرستان كازرون بالاتر از متوسط كشوری و در حدود 54 تن در هكتار است.كه رقم بسیار بالایی به حساب می‌آید. با این حال در حال حاضر مشكلات عدیده‌ای بر سر راه تولید این محصول زراعی وجود دارد. كه لازم است توجه بیشتری از طرف مسئولین ذیربط به تولیدكنندگان این محصول مهم زراعی شود.

یكی از مشكلات عمده گوجه‌فرنگی هزینه بالای تولید آن و درآمد بسیار پایین آن است. متاسفانه عدم تضمین قیمت در مورد گوجه‌فرنگی به دلیل غیراستراتژیك بودن آن سبب شده است که قیمت خرید این محصول توسط دلالان و کارخانه‌های فرآوری گوجه‌فرنگی کم باشد و کشاورزان در اغلب سالها متضرر شوند.

به نظر می‌رسد عدم وجود یك تشكل صنفی مشخص در رابطه با تولید و فرآوری گوجه‌فرنگی به منظور ممانعت از نوسانات اختلاف بین تولیدكننده و مصرف‌كننده از اصلی‌ترین دلیل كاهش قیمت محصول در زمان برداشت گوجه‌فرنگی  است. اگرچه این معضل در حال حاضر در مورد بسیاری از محصولات زراعی غیراستراتژیك مانند سیب‌زمینی و پیاز نیز وجود دارد. لذا لازم است برای مدیریت تولید محصولات کشاورزی غیراستراتژیك مانند گوجه‌فرنگی از مرحله تولید تا فروش در شهرستان و استان برنامه جامع تدوین شود.

رویکرد این برنامه باید طوری باشد که کشاورزان و تولیدکنندگان اصلی حداکثر بهره را ببرند و درآمد حاصل از زحمات کشاورزی به جای اینكه به جیب دلالان و شركتهای فرآوری محصولات گوجه‌فرنگی شود، نصیب خود كشاورزان شود.

بنابراین لازم است هماهنگی مدون بین دستگاههای اجرایی و كشاورزان به وجود آید، تا از فاصله بین قیمت محصول در محل تولید و محل مصرف به دلیل سیاستهای سودجویانه شركتهای فرآوری محصولات گوجه‌فرنگی ممانعت به عمل آید.

نیاز به آب فراوان در تولید گوجه‌فرنگی از دیگر مشكلات این محصول زراعی است. مصرف آب در گوجه‌فرنگی در حدود 15 هزار مترمكعب در هكتار  است. همین نیاز بالای آبی باعث شده است كه كمبود آب در سال زراعی جاری به طور مستقیم یا غیرمستقیم به نابودی بسیاری از مزارع گوجه‌فرنگی در منطقه كازرون بیانجامد. به نظر می‌رسد با استفاده از شیوه‌های نوین آبیاری ازجمله آبیاری قطره‌ای (Tape) كه هم‌اكنون در برخی مناطق گوجه‌كاری شهرستان كازرون به كار برده می‌شود، می‌توان به میزان 30 تا 40 درصد مصرف آب را كاهش داد. در حال حاضر دولت جهت حمایت كشاورزان در استفاده از روشهای نوین آبیاری تحت فشار امكان شرایط پرداخت 70 درصد كمك رایگان به علاوه 30 درصد تسهیلات بانكی با بهره پایین مهیا كرده ولی عدم اطلاع بسیاری از كشاورزان از این تسهیلات، همچنین عدم اختصاص این تسهیلات به مزارع كوچك و خرده‌مالك، موانعی در كاریرد این روش در بسیاری از مزارع به وجود آورده است.

تامین بذر گوجه‌فرنگی از دیگر مشکلات تولید این محصول به شمار می‌رود.  هر کیلوگرم بذر خارجی حدود سه میلیون ریال است که چون بسیاری از کشاورزان امكانات مالی جهت تامین آن را ندارند، به سوی بذور خود مصرفی و بذور تهیه شده توسط زارعین روی می‌آورد که این بذور به بیماریهایی چون شانکر، قارچی و ویروسی مبتلا هستند و سبب آلودگی در مزارع و در نتیجه كاهش محصول می‌شود.

نبود یك برنامه‌ریزی منسجم برای تعیین الگوی كاشت، عدم وجود تناوب مناسب، عدم وجود دستورالعمل مناسب جهت مصرف كودهای شیمیایی و عدم كنترل مناسب آفات و بیماریها به دلیل انجام نشدن طرحهای تحقیقاتی مناسب در منطقه، از عوامل مهم دیگری هستند كه باعث هدر روی درصد بالایی از محصول می‌شود.

این تنها تعداد محدودی از مشكلاتی است كه بر سر راه تولید گوجه‌فرنگی وجود دارد. به نظر می‌رسد با توجه به مشكلات عدیده موجود در تولید گوجه‌فرنگی، جهت ممانعت از متضرر شدن كشاورزان، یكی از راهكارهای عملی و كوتاه‌مدت كه دولت می‌تواند در این رابطه انجام دهد بیمه محصول گوجه‌فرنگی باشد./

کد گزارش: 12N-8804-0301_A

جمله صیفی‌جاتی است که به دلایل فراوان کشت آن قابل صرفه است. زیرا این محصول در غذاهای مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد و آنجا که به صورت اصلی وجود ندارد به صورت رب گوجه باعث خوشمزگی غذا می‌شود. به همین دلیل است که در کشت گوجه فرنگی واریته‌هایی در نظر گرفته شده است که دقیقا با شرایط مصرف گوجه فرنگی مطابق است.

گوجه فرنگی ریز در اندازه‌های ۵ تا ۲۰ گرمی و همینطور گوجه فرنگی‌هایی با اوزان تا ۲۵۰ گرم تولید شده است که به خاطر استفاده از تکنیکهای جدید علاوه بر مقاومت بالا در برابر بسیاری از ویروسها و بیماریها استعداد دوام و تازگی را تا مدت طولانی دارا می‌باشد. شایان ذکر است که علاوه بر تنوع شکل و اندازه رنگهای زرد و نارنجی به کمک گوجه فرنگی‌های قرمز آمده است.

انواع کشت گوجه فرنگی

حال که تصمیم گرفته‌اید در گلخانه خود بذر گوجه فرنگی را کشت کنید قبل از هر چیز باید بدانید چه نوع بذری را انتخاب و تهیه نمائید. بذر گوجه فرنگی را بر اساس نحوه مصرف آن می‌توان تقسیم بندی نمود زیرا این میوه را به صورت تازه خوری ، رب ، سس یا کنسرو می‌توان مصرف نمود. به همین منظور اولین تقسیم بندی بر اساس تازه خوری و صنعتی می‌باشد. در حال حاضر در ایران برای کشت گوجه فرنگی در گلخانه تنها از ارقام تازه خوری استفاده می‌شود.

دومین تقسیم بندی بر اساس همرسی استوار است. که به سه دسته همرس ، غیر همرس و بینابین تقسیم می‌شود. معمولا در گلخانه‌های ایران از واریته‌های غیر همرس در برداشتهای طولانی مدت و از واریته بینابین در مناطقی که مدت برداشت کوتاه‌تر است استفاده می‌شود. سومین تقسیم بندی بر اساس وزن میوه است. امروزه برای مصرف تازه خوری گوجه فرنگی از گوجه چری با وزن ۵ تا ۲۰ گرم تا گوجه‌هایی به وزن ۲۵۰ گرم استفاده می‌شود. ناگفته نماند که هر چه وزن گوجه فرنگی سنگین‌تر باشد مدت بیشتری برای رسیدن به باردهی نیاز دارد.

مثلا گوجه چری که حدود ۵ تا ۲۰ گرم است پس از نشاء حدود ۶۰ روز برای برداشت محصول نیاز دارد. به تازگی در بازار تولید واریته‌های دیگری پا نهاده است که کلاستر نام دارد. اصولا چیدن میوه به صورت خوشه‌ای به اصطلاح کلاستر خوانده می‌شود. با پیشرفت تکنولوژی در تولید بذر واریته‌هایی به بازار معرفی شده است که در برابر نماتد یا ویروسهایی که در منطقه‌ای فعال هستند مقاومت داشته و می‌توان با توجه به مشکلات موجود ارقام مورد نظر را انتخاب نمود.

طول دوره جوانه زنی

طول دوره جوانه زنی تا ظهور برگهای لپه‌ای در سطح خاک معمولا ۶ روز است و از ۴ تا ۶ هفته نشاء آماده انتقال به زمین اصلی است. برای اینکه بذر گوجه فرنگی بتواند به خوبی جوانه زده و رشد نماید تا زمان رشد مطلوب بوته بهتر است آن را در محل خزانه نگهداری نمود که هم در استفاده از امکانات گلخانه بتوان صرفه جویی کرد و هم گیاه بتواند در ابتدا رشد خوبی داشته باشد.

به همین منظور قسمتی از گلخانه را برای گلدانهای نشاء در نظر گرفته و یا محلی را برای خزانه انتخاب می‌کنیم انتخاب گلدان مناسب که حجم ریشه درون آن به خوبی فعالیت کند حائز اهمیت است. دما رطوبت نور فاصله بوته‌ها نقش مهمی در رشد یک گیاه سالم در خزانه را دارد. برای مثال سطحی برابر ۱۰×۱۰ سانتی متر برای هر بوته باید در نظر گرفت. ضمنا باید از محلهایی استفاده کرد که کاملا ضد عفونی شده و آفات و بیماریها در محل نشاء موجود نباشد.

دمای مناسب

بهترین دما برای جوانه زنی ۳۰ درجه سانتیگراد می‌باشد و بعد از جوانه زنی دما را تا ۲۴ درجه در مواقع روز و ۱۸ درجه در هنگام شب تقلیل می‌دهیم. با توجه به اینکه بیشترین فعالیت ریشه‌ها در عمق ۳۰ سانتیمتری خاک می‌باشد قبل از انتقال نشاء‌های گوجه فرنگی به زمین اصلی باید بسترهای مناسب که تا عمق ۸۰ سانتیمتری قابلیت نفوذ ریشه را داشته باشد محیا نمود.

در این صورت باید علفهای هرز را پیش از انتقال نشاء حذف و پاکسازی نمود و بخصوص از دو گیاه سس و گل جالیز نباید غافل گردید که این دو مشکلات فراوانی را برای گیاه ایجاد می‌نمایند. بهتر است با رویت سس یا گل جالیز آنها را از کنار بوته جدا کرده و پاکسازی نمود آنگاه مواد آلی و کودهای شیمیایی را در اندازه مناسب و با راهنمایی آزمایشگاههای خاک شناسی تدارک دیده و استفاده نمود. بهترین Ph برای گوجه فرنگی 5.5 تا 6.8 می‌باشد.

هرس

هرس به منظور ایجاد تعادل بین رشد بوته شاخ و برگ و مقدار ریشه و میوه است. به همین منظور بوته گوجه فرنگی را تا زمانی که به ۳۰ سانتیمتری نرسیده است هرس نمی‌کنیم و اجازه می‌دهیم رشد خود را انجام دهد زمانی که ارتفاع بوته به ۳۰ سانتیمتری رسید اولین هرس را انجام می‌دهیم. این هرس شامل حذف گلها و شاخه‌های فرعی است. پس از انجام این مرحله هرس در تمام طول رشد بوته تمام شاخه‌های فرعی را حذف می‌کنیم و در کشتهای کوتاه مدت بعد از رسیدن بوته به ارتفاع ۳۰ سانتیمتری بوته را به صورت دو شاخه به نخهای مهار می‌بندیم. با انجام این کار دیگر نیازی به پایین کشی بوته نیست. بر اساس تجارب کیفیت و میزان محصول بوته‌ای که پایین کشیده شده است بهتر و بیشتر است.

بدیهی است پس از رسیدن این دو شاخه به ارتفاع مفید گلخانه جوانه انتهایی آن را حذف می‌کنیم تا گلهای موجود در بوته به میوه تبدیل شود. پس از برداشت محصول این بوته‌ها از گلخانه حذف شده و زمین برای کشت بعدی آماده می‌شود. البته کشاورزان با تجربه جهت همسان کردن اندازه میوه‌ها بر اساس بضاعت گیاه و نوع واریته گلها و یا میوه‌های اضافی بر روی خوشه را هرس می‌کنند و به تعداد مشخصی از گلها اجازه می‌دهند تا به میوه برسند. گوجه فرنگی گیاهی است اتوگارد که معمولا قبل از باز شدن گل تلقیح گل صورت گرفته است. به همین دلیل به ندرت می‌توان در شرایط خاص تلقیح خارجی را در آن مشاهده نمود.

تلقیح

در فضای گلخانه هیچ گونه عامل محرکی مانند باد و یا حشرات برای تلقیح وجود ندارد برای رفع این مشکل می‌توان به چند طریق عمل کرد. اول استفاده از زنبورهای مخصوص که عمر آنها فقط یک فصل است و عمل لقاح را باعث می‌گردد. دوم استفاده از ویبراتورهای برقی است که در هر دو یا سه روز یکبار با لرزش خوشه‌ها عمل لقاح را صورت می‌دهد. راه سوم این است که می‌توان در کشت زمستانه از هرمن تلقیح کننده استفاده نمود. و بالاخره راه چهارم این است که با ایجاد شک در سیمهای مهار و یا ضربه مستقیم بر روی گلها باعث گرده افشانی یا در نهایت عمل تلقیح گردیم. نکته حائز اهمیت در عمل تلقیح گلهای بوته گوجه فرنگی دمای موجود در گلخانه می‌باشد که باید بین ۲۰ تا ۲۵ درجه بوده و رطوبت آن نیز کم باشد.

زمان تلقیح

بهترین زمان برای این کار بین ساعات ۱۱ تا ۲ بعد از ظهر می‌باشد که فضای گلخانه از رطوبت کمتر و دمای بیشتری برخوردار است به همین خاطر امکان تلقیح در دمای ۲۸ تا ۳۰ درجه کاهش می‌یابد و در دمای ۱۳ تا ۱۵ درجه امکان تلقیح وجود ندارد و عدم تلقیح گل ریزش گل را در پی خواهد داشت. به هر حال پس از تلقیح گل میوه بین ۱۸ تا ۳۵ روز زمان لازم دارد تا قابل برداشت باشد. و حالا بوته گوجه فرنگی به زمان ثمر دهی خود رسیده و در این مرحله باید به گونه‌ای برخورد نمود که حداکثر برداشت را کسب کرد.

زمانی که برگهای نزدیک به هر خوشه میوه چیده می‌شود میوه امکان بهتری برای رنگ گیری پیدا می‌کند. نکته قابل ذکر دیگر اینکه بدیهی است ۵۰ درصد خوشه میوه رنگ بگیرد و ۵۰ درصد دیگر از حالت سبز بودن تغییر رنگ داده و رفته رفته قرمز خواهد شد. بنابراین در صورتی که نیمی از خوشه واریته کلاستر به رنگ نهایی در آمده باشد می‌توان ان را چید و به بازار عرضه نمود. چنانچه مسافت مزرعه تا بازار کم باشد و نیمه سبز خوشه فرصت رنگ پذیری نداشته باشد می‌توان از محلی که دمای آن گرمای مناسبی جهت تغییر رنگ گوجه دارد استفاده نمود. در صورتی که واریته‌ها به صورت کلاستر و یا همرس نباشد بهتر است گوجه‌های رسیده را در زمان خاص خود برداشت کرد. مسلما اندازه گوجه فرنگی هر چقدر درشت‌تر باشد زمان تبدیل گل به میوه و رسیدن آن هم طولانی‌تر خواهد بود.

امروزه بسیاری از کشاورزان به خاطر تقاضای مناسب مصرف کننده تمایل زیادی به کشت گوجه‌های چری دارند و این به دلیل میزان باردهی فراوان رنگهای قرمز صورتی و زرد و شکلهای مختلف آن است که باعث قیمت بالای این واریته شده است. زمانی که بوته‌ها به سقف مفید گلخانه می‌رسند لازم است برگهای پائین را هرس نمود و اگر نخها به صورت قرقره‌ای به سیم آویزان است می‌توان با باز کردن ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر از نخ قرقره در یک جهت نخها را روی سیم حرکت داده که این عمل باعث می‌شود ساقه از پائین روی بستر و یا شاسیهای مخصوص قرار گیرد و انتهای بوته در فاصله ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتری سقف مفید گلخانه برسد. این روش به کشت دراز مدت مربوط می‌شود.

 

ناصر صباغ‌نیا¹، محسن جان‌محمدی^*2، مهدی جودی²، محمد تقی آل ابراهیم³،مهدي محب‌الديني¹

1- دانشگاه تربیت مدرس،2-دانشگاه تهران،3- دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

گوجه‌فرنگی (Lycopersicum esculentum)یکی از مهمترین گیاهان باغی متعلق به خانواده سولاناسه می‌باشد که مصارف متنوعی در صنایع غذایی دارد. تنشهای غیرزنده نظیر خشکی، شوری و تنش سرمایی از مهمترین عوامل کاهش میزان جوانه‌زنی بذر گوجه محسوب می‌گردند.  عملیات اسمو‌پرایمینگ قادر است با ایجاد تغییراتی در سرعت جوانه‌زنی بذور باعث کاهش اثرات نامطلوب این استرس‌ها شود. در این تحقیق پتانسیل‌های اسمزی و دوره‌های زمانی برای اعمال تیمارهای مختلف بکار رفت و تأثیر آن روی جوانه‌زنی و صفات مرتبط با آن مورد مطالعه قرار گرفت. بدین منظور در هر پتری دیش 30 عدد بذر گوجه‌فرنگی قرارداده شد و سپس به هر پتری‌دیش 6 میلی لیتر از محلولهای تیماری اضافه گردید. پس ازاتمام دوره‌هاي پرايمينگ بذور شسته شده و  به منظور جوانه زنی در یک اتاقک رشد با 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی در دمای 25 درجه سانتیگراد قرار داده شدند. شمارش بذور جوانه‌زده از آغازجوانه زنی به مدت 12 روز انجام شد. در این آزمایش علاوه بر درصد و سرعت جوانه‌زنی از صفات طول ریشه‌چه و طول ساقه‌چه نيز یادداشت‌برداری صورت گرفت. نتایج حاصل نشان داد که اثر طول دوره پرایمینگ بر روی سرعت جوانه‌زنی و طول ریشه‌چه در سطح 1٪ معنی‌دار بود تأثیر پتانسیل‌های اسمزی مختلف در سطح 5٪ معنی‌دار بود در حالی سایر صفات اندازه گیری شده معنی‌دار نبود. نتایج حاصل نشان داد که درصد بذور جوانه‌زده و سایر صفات اندازه‌گیری شده در محلول‌های اسمزی بطور معنی‌داری متفاوت از شاهد حاوی آب مقطر بود .

کلمات کلیدی: محلول های اسمزی، جوانه‌زنی، گوجه فرنگی، طول دوره اسموپرایمینگ

 

مقدمه :

 

گوجه‌فرنگي (lycopersicon esculentum)  يكي از محصرلات باغي ايران ساير كشورهاي جهان محسوب مي گردد .گياه گوجه ‌فرنگي داراي سازگاري وسيع به شرايط مختلف اقليمي و خاكي مي‌باشد و جزء محصولات تابستانه بشمار مي‌رود كه تقريباً به فصل رشد طولاني نياز دارد (Yamaguchi,1983) .

سطح زير كشت اين گياه در سال 1999 ميلادي 5/3 ميليون هكتار بوده است و از اين اراضي 97 ميليون تن محصول برداشت شده است كه در بين سبزيجات بيشترين توليد را به خود اختصاص داده است (FAO , 1999).

واريته‌هاي اصلاح شده داراي قوه ناميه بالائي مي باشند ولي اين واريته‌ها هنگامي كه پس از كاشت با تنش‌هاي فيزيكي نظير دماي بالا ، افزايش يا كمبود آب ،شوري ،سله‌بندي خاك يا با تنش‌هاي بيولوژيكي همچون بيماريها ، آفات و علفهاي هرز مواجه مي‌شوندتوليد گياهچه در آنها با مشكل روبه رو خواهد بود و درصد ظهور گياهچه كاهش خواهد يافت و يا حتي در شرايط سخت‌تر اين عوامل مي‌توانند از ظهور گياهچه ممانعت بعمل آورند و اين در حالي است كه گياهان يكنواخت و همشكل براي توليد حداكثر عملكرد و بالا بردن راندمان برداشت ضروري به نظر مي‌رسد(Yeliz kirak,2003) .

افزايش انداره بذر كه به واسطه اصلاح گياهان بدست آمده و همچنين افزايش پتانسيل ژنتيكي براي بهبود ويگوريته بذور كافي به نظر نمي‌رسد بنابراين راهكارهاي ديگري كه كيفيت بذر را بالا مي‌برند مورد تأكيد قرار مي‌گيرند (Fujikura,1993).

جهت كاشت زود‌هنگام و همچنين افزايش سرعت جوانه‌زني از پيش تيمارهاي همچون هيدروپرايمينگ و اسموپرايمينگ استفاده مي‌گردد كه در اين ميان روش اسموپرايمينگ اهميت بسزايي دارد و شامل روشي است كه آب را بصورت كنترل شده و با استفاه از موادي همچون PEG و KNO₃  و غيره  در اختيار بذر قرار مي‌دهند بطوري كه موجب شروع شدن فعاليت‌هاي متابوليكي جوانه‌زني مي‌شود ولي در عمل از ظهور ريشه‌چه و ساقه‌‌چه ممانعت بعمل مي‌آورد (Leventarin, 2003; Bral, 1993; Picard, 1993).

يا به تعبير ديگر در اين روش مقدار محدودي آب در اختيار گياه قرار مي‌گيرد تا فقط مراحل مقدماتي جوانه‌زني قبل از خروج ساقه‌چه و ريشه‌چه انجام گيرد و بذور براي جوانه زني در مراحل بعدي آماده شود(Artala, 2003).

بذور پرايمينگ شده در مقايسه با شاهد در رنج وسيعي از دما جوانه مي‌زنند و حساسيت كمتري به تغييرات اكسيژن در محيط جوانه‌زني دارند (Smok, 1993).پرايمينگ بذور گوجه بامحلول 2% نيترات پتاسيم در دماي 20  درجه و به مدت  پنج روز موجب افزايش سرعت جوانه‌زني بذور شد ولي تأثيري روي درصد جوانه‌زني نداشت (Levent arin and Yeliz kiyak, 2003) .

همچنين پرايمينگ بذور فلفل به مدت 6 روز در دماي 20 درجه سانتيگراد و پتانسيل اسمزي MPa 5/1 موجب بهبود جوانه‌زني شد (Saracco, 1995).

پرايمينگ بذور گوجه‌فرنگي در پتانسيل اسمزي 1- ، 5/1-  و 2-  MPa موجب افزايش سرعت جوانه‌زني بذورشد ولي تأثيري  روي نسخه برداري DNA نداشت (Ozbingol, 1999).

همچنين اسموپرايمينگ با محلول 8-  MPa  و به مدت 72 ساعت موجب افزايش درصد جوانه‌زني در بذور

گل‌‌گاو زبان شد (مكي زاده تفتي، 1383).

اسمو پرايمينگ در بعضي از مواقع داراي محدوديت‌هاي نيز مي‌باشد نظير كمبود اكسيژن در پتانسيل‌هاي اسمزي خيلي منفي و يا جذب آب بيشتر در هنگام شستشوي مواد اسمزي از روي بذور و همچنين  كاهش طول عمر بذر پس از پرايمينگ ، كه مي‌توان با بكاربردن روشهاي همچون انتخاب پتانسيل اسمزي مناسب و خشك كردن بذور پس از شستشو و  همچنين تيمارهاي پس پرايمينگ همچون استرس گرمايي و نگهداري در شرايط خاص اين تقيصه‌ها را رفع نمود (Atkin,1999).

هدف از اين تحقيق تعيين بهترين مدت زمان و روش پرايمينگ و بررسي اثرات آن برروي برخي از صفات مربوط به جوانه‌زني در بذور گوجه فرنگي مي‌باشد . تا اينكه بتوان بهترين تركيت تيماري را جهت اسموپرايمينگ بذورگوجه فرنگي تعيين كرد .

 

موادو روشها :

اين آزمايش به منظور تعيين تأثير پرايمينگ بر جوانه‌زني بذور گوجه‌فرنگي ، در قالب طرح كاملاً تصادفي و بصورت آزمايش فاكتوريل در 3 تكرار اجرا گرديد . تيمارهاي آزمايش شامل پتانسيل‌هاي اسمزي محلول پلي اتيلن گليكول 6000 در چهار سطح ( شاهد ، 4- ، 8- و 12-  بار) و طول دوره پرايمينگ با سه سطح (24 ، 48 و 72 ساعت ) بود كه براي محاسبه مقدار PEG لازم براي تهيه محلول‌هاي اسمزي مورد نظر از فرمول وانت‌هوف استفاده گرديد بطوريكه براي تهيه پتانسيل‌هاي 4- ، 8- و 12-  در دماي 20 درجه به ترتيب 169 ، 251 و 314  گرمPEG در كيلو گرم آب بكار برده شد . قبل از انجام پرايمينگ بر روي بذور تست قوه ناميه انجام شد كه درصد قوه ناميه 93% درصد محاسبه شد و با تست تترازوليوم مشخص شد كه 7% درصد باقي مانده فاقد حيات مي‌‌باشند . در هر پتري ديش 30 عدد بذر گوجه فرنگي PS  (Peto Seed ) رقم زودرس ، قرارداده شد و به هر پتري ديشcc 6  از محلولهاي فوق اضافه گرديد بطوريكه بذور در پتري ديش معلق نبودند. پس از اتمام مدت زمان اسموپرايمينگ كه  داراي سطوح 24 ،48 و 72 ساعت بود بذور از پتري ديش‌ها خارج و با آب مقطرشسته شدند و سپس محتوي رطوبتي آنها از طريق خشك كردن با استفاده از فن به حدود 6 تا 7% كاهش داده شد . سپس بذور هر گروه را جداگانه در پتري ديش‌هاي جديد بر روي كاغذ صافي قرار داده شد و اين بار cc6 آب مقطر به هر پتري ديش اضافه گرديد . براي جلوگيري از  بيماريهاي قارچي ،ضدعفوني بذور با استفاده از قارچ كش ويتاواكس  انجام شد و سپس پتري ديش‌‌ها در داخل كيسه‌هاي نايلوني شفاف قرار داده شده و جهت جوانه‌زني به ژرميناتور منتقل شدند . شرايط اتاقك رشد به صورت 16 ساعت روشنايي و 8 ساعت تاريكي و دماي 25 درجه سانتيگراد و رطوبت نسبي 70% تنظيم شده بود.شمارش بذور از آغاز جوانه‌زني به مدت 12 روز انجام شد و معيار جوانه‌زني يك بذر رشد كلئوپتيل به ميزان 2 ميلي مترفرض گرديد، پس از پايان دوره جوانه‌زني صفاتي همچون طول ساقه‌‌چه ، طول ريشه‌چه و وزن گياهچه  بذور جوانه‌زده اندازه گيري شد ،داد‌ه‌هاي  حاصل از اندازه گيري نرمال نبودند لذا براي نرمال كردن داده‌ها كه از نوع درصد بودند از تبديل زاويه معكوس استفاده شد .

تجزيه و تحليل داده‌ها با استفاده ار نرم‌افزارهاي SPSS و EXCEL صورت گرفت .   

نتايج و بحث

نتايج تجزيه آماري آزمايش فوق نشان دادكه اثر سطوح فاكتورهاي اصلي يعني سطوح پتانسيل اسمزي بر روي سرعت جوانه زني و طول ريشه‌چه در سطح 5%معني‌دار بود(جدول 1 )  و همچنين اثر طول دوره پرايمينگ نيز بر روي طول ساقه‌چه در سطح 5% معني‌دار بود و اثر متقابل طول دوره × پتانسيل اسمزي بر روي صفت طول ساقه‌چه درسطح 1% معني‌دار بود

 

 جدول (1) تجزيه واريانس اثر پرايمينگ بر روي برخي صفات جوانه رني

ميانگين مربعات

تيمار	درجه آزادي	طول ريشه‌چه	طول ساقه‌چه	سرعت جوانه‌زني	درصد جوانه ‌زني
Dطول دوره	2	12/378*	082/1ns	42/311**	378/9ns
پتانسيل اسمزي محلولP	2	13/871*	496/1ns	0/711ns	46/1ns
P×D	4	5/464ns	875/3**	0/692ns	55/8ns

 

**معني‌دار در سطح 1% و * معني‌دار در سطح 5%

 

همچنين مقايسه ميانگين‌هاي اثر طول دوره  نشان دادكه  كه در بين شاهد و ساير تيمارها براي تما م صفات بجز درصد جوانه‌زني تفاوت معني‌دار وجود دارد(جدول 2) . مقايسه ميانگين اثر طول دوره هاي مختلف پرايمينگ برصفات طول ريشه‌چه،  طول ساقه‌چه و سرعت جوانه زني  با،طول دوره 24 و 48 ساعت تفاوت معني‌داري را نشان نداد در حالي كه طول دوره 72 ساعت بطور معني‌داري صفتهاي  فوق را كاهش داد . سطوح مختلف طول دوره پرايمينگ درمورد درصد جوانه زني تفاوت معني‌داري با هم نداشتند . كه اين با نتايجي كه(2003) Arin , Duman(1999) گزارش داده بودند مطابقت داشت.

 

جدول(2)مقايسه ميانگين اثر طول دوره بر روي صفات جوانه‌زني

 

 

 

 

مقايسه ميانگين اثر سطوح مختلف پتانسيل اسمزي در صفات مورد بررسي نشان داد كه اثر سه سطح پتانسيل اسمزي بكار برده شده بر روي درصد جوانه زني و سرعت جوانه زني و طول ساقه‌چه تفاوت معني‌داري باهم ندارد همچنين اثر پتانسيل هاي اسمزي  8- و 12-  بر روي طول ريشه‌چه تفاوت معني‌دار باهم  ندارند ولي بطور معني‌داري كمتر از اثر پتانسيل اسمزي  4-  مي باشد.

 

 

جدول (3) مقايسه ميانگين اثر سظوح پتانسيل اسمزي بر روي صفات جوانه‌زني

 

مقايسه ميانگين اثرمتقابل سطوح محتلف پتانسيل اسمزي و طول دوره پرايمينگ (تركيبات تيماري ) نشان داد كه در صفت جوانه زني ،بذوري كه با پتانسيل اسمزي 12-  پرايمينگ شده بودند سرعت جوانه زني كمتري نسبت به بقيه تيمارها داشتند و بقيه تيمارها باهم تفاوت معني‌داري نداشتند. همچنين طويلترين ريشه‌چه در تيمارهاي شماره يك( 4- بار و 24 ساعت )و تيمار شماره هشت (12- بار و 48 ساعت ) حاصل شد و بقيه تيمارها باهم تفاوت معني‌داري باهم نداشتند. در مورد طول ساقه‌چه بشترين طول در تيمارهاي شماره شش (8- بار و 72 ساعت ) و تيمارشماره هفت (12- بار و 24 ساعت ) بدست آمد و در صفت درصد جوانه زني ،تيمارها باهم تفاوت معني‌داري نداشتند.

جدول (4) مقايسه ميانگين تركيبات تيماري بر صفات جوانه‌زني

 

 

همچنين وزن ترو وزن خشك گياهچه‌هاي حاصل ازبذور پرايمينگ شده بطور قابل توجه‌اي بيشتر از گياهچه‌هاي شاهد بود (داده‌ها نشان داده نشده اند ) كه اين با نتايج Arin (2003) مطابقت داشت ولي مخالف  نتايج Cantliffe (1994)  بود.

 

نمودار خطي سرعت جوانه زني و دوره هاي زماني پرايمينگ با رابطه y = -2.085x + 9.5103 و رگرسيون خطي R= 0.924    نشان ميدهد كه با افزايش طول دوره پرايمينگ از سرعت جوانه‌زني كاسته مي‌شود.

 

همچنين بررسي سرعت جوانه‌زني با تغييرات سطوح پتا نسيل‌هاي اسمز‌ي نشان داد كه با افزايش پتانسيل اسمزي سرعت جوانه‌زني بصورت خطي افزايش مي يابد كه معادله آن بصورت  y = 0.281x + 4.776 و رگرسيون خطي آن1 R= مي باشد.

 

 (1990) Dohal, Bradfordگزارش دادند كه اثر اصلي پرايمينگ بر روي بذور گوجه فرنگي از طريق كوتاه كردن فرصت زمان لازم جهت بيدار شدن نهايي اندوسپرم(فعال شدن) و افزايش توانايي جنين در گرفتن آب صورت مي‌گيرد و Khan(1998) گزارش دادكه حضور نيترات در طول جذب آب احتمالاً موجبات سنتز پروتئين را در طول پرايمينگ باعث مي‌شودكه اين خود مي‌تواند سرعت جوانه‌زني را بالا ببرد. همچنين Cayuela (1996) اعلام كرد كه پرايمينگ سبب ايجاد برخي تغييرات فيزيولوژيكي ازقبيل مقدار قند و تركيبات آلي و يونهاي تجمع يافته در بذر و ريشه و در نهايت در برگهاي گياه بوجودآمده مي‌شود كه موجب سرعت بيشتر در جوانه‌زني و نيز مقاومت بيشتر آن به شرايط نامساعد مي‌شود .

نتايج كلي اين آزمايش نشان داد كه بهترين نتيجه در طول دوره كوتاه پرايمينگ  و با پتانسيل‌هاي متوسط بدست مي‌آيد  با توجه به نتايج اين آزمايش و با توجه به گزارشات قبلي، اهميت اسمو پرايمينگ جهت بالا بردن سرعت جوانه زني و ساير صفات جوانه زني و در نتيجه افزايش يكنواختي در سبز شدن در نهايت افزايش راندمان برداشت، تائيد مي شود.

‌

 

منابع:

 

Arin, L.E. and D.Y.Kiyak, 2003 . The effect of pre_sowing treatments on emergnce and seedling growth of tomato seed ( Liycopersicon esculentum Mill.) under several stress conditions. Pakistan Journal of Biological Sic 6(11):990-994.

 

Alvarado,A.D,.  K.J. Bradford and  J.D. Hewitt, 1987. Osmotic priming of tomato                                                                                                                            seed:Effect on germination, field  emergence, seedling growth and fruit yield.J. Amer.        Soc. Hort.Sci., 112:427-432.

 

Cavallaro, V ., G.Mauromicale and G.Di Vincenzo, 1994. Effect of seed             osmoconditioning on emergence characteristics of the tomato (Lycopersicon escolentum Mill.) Acta hort., 362:213-220.

 

Bray CM.1995. Biochemical processes during the osmoprimingof seeds. In KigelJ , Galili G, eds.seed development and germination . New York: MarccelDekker, 767-789.

 

Yamaguchi,M., 1993.World vgetables .Van Nostrand Reinhold,New York,pp:415.

 

Muhyaddin, T. and H.J. Wiebe, 1989.effect of seed treatments with  polyetylenglycol  (PEG)  on emergence of vegetable crops. Seed Sci.and Technol., 17:49-56.

 

Parera,C.A and D.J. Cantliffe, 1994. Presowing seed priming. Hort. Review, 16: 109-139.

 

Penalosa, A. P. S., and Eira, M. T. S., 1993. Hydration-dehydration treatments on tomato seeds (Lycopersicon esculentum Mill.), Seed Science and Technology, 21, 309-316