الف- نحوه کاشت: کاشت گياه به چند صورت بذر، غده، ريشه، نهال و قلمه صورت مي کيرد. براي اين منظور ابتدا محل بستر کشت را که از پرليت و يا ماسه و يا تواما پر شده با محلول غذايي بسيار رقيق و حتي با آب تنها کاملا خيس نموده آنگاه بذر را کاشته و روي آنها با همان مواد مصنوعي بستر 2 تا 3 سانتيمتر پوشانده مي شود. اگر قرار است غده، ريشه، نهال يا قلمه کاشته شود محل آنها را کمي گود کرده تا براحتي در جاي خود مستقر شود. آنگاه اطراف آن بميزان 2 تا 3 سانتيمتر از مواد مصنوعي بستر پر مي گردد. براي آبياري بذر و يا نهالهاي کاشته شده گلها مي توان چند روزي آنها را تا استقرار کامل با آب تنها آبياري نمود و همين شيوه را ميتوان براي کاشت بذر و نهال سبزيجات بکار بست، با اين تفاوت که با شروع رشد رويشي آنها بخصوص در مورد گياهان نور پسند بايستي آوند کشت را در محلي مستقر نمود که از نظر تابش نور مشکلي نداشته باشد و حداقل نور مورد نياز روزانه به گياهان کاشته شده بتابد يا از نور مصنوعي استفاده گردد. در صورتيکه براي اغلب گلهاي آپارتماني بعلت عدم نياز به نور مستقيم خورشيد آوند کشت را مي توان در سايه و هر نقطه مناسب از منزل نگهداري نمود.

براي تهيه انواع نشاء چون بصورت متراکم تهيه مي گردد لازم است مسير کاشت پيوسته و فواصل بين رديف هاي کشت نيز کوتاهتر باشد. همچنين بستر ها را مي توان بصورت ناوداني و به عرض و عمق 5 تا 10 سانتيمتر و طول دلخواه تهيه و فضاي آنها را از پشم سنگ مخصوص کشت هيدروپنيک پر نمود، آنگاه بذر کاري کرد.همچنين مي توان از مکعبهاي فشرده شده پشم سنگ استفاده نمود که در اين حالت در زمان انتقال نشاء مکعب ها همراه نشاء منتقل مي گردند.

اينگونه مکعبها کوچک قابل جايگذاري در بستر هاي کاشت اصلي مي باشند ولي از همين مکعب هاي پشم سنگ نوع بزرگتر و فشرده تر تهيه شده اند که اطراف و کف آنها با لفافهايي پوشيده شده و به عنوان بستر اصلي تا پايان رشد گياه به تنهايي باقي مي مانند.

ب- عمليات داشت:

1-تنظيم دور آبياري: براي جذب عناصر غذايي توسط گياه محيط ريشه بايستي هميشه مرطوب بوده و اين رطوبت با مواد غذايي مورد نياز گياه همراه باشد. در اينصورت جمع آب و مواد غذايي بصورت محلول غذايي تهيه شده و به محيط ريشه ها منتقل مي گردد. اينکه اين محلول غذايي در چه دفعاتي به محيط ريشه برسد بستگي به روش تهيه بستر دارد.

در سيستم N.F.T محيط ريشه خالي و اطراف آن را صرفا هوا فرا گرفته و محلول غذايي همراه با اکسيژن لازم به عمق 3 تا 5 ميليمتر بطور مرتب از ناحيه انتهاي ريشه ها عبور مي کند در اين روش چون نياز به جريان دائم محلول غذايي هست و مراقبت هاي مکرر و  هوا دهي ريشه ها ضروري مي باشد، براي استفاده در منازل مناسب نبوده توصيه نمي گردد. براي کاهش زمان آبياري و سر کشي ها و مراقبت هاي مکرر و اينکه بتوان آبياري را دوره اي کرد و بوسيله دستگاه فرمان سيستم محلول رساني را هوشمند نمود داخل بستر هاي کشت را از مواد مصنوعي (نگهدارنده) پر نموده و پس از کاشت گياه آبياري انجام مي گيرد، مواد مصنوعي محلولهاي غذايي را در خود جذب نمود و آنگاه بتدريج در اختيار ريشه قرار مي دهند. در نتيجه تا زمان وجود رطوبت در محيط ريشه نيازي به آبياري نمي باشد.

پرورش قارچ در منزل

فصل کاشت:
بهترين موقع براي پرورش قارچ در خانه بين ماههاي مهر تا آذر است ولي چنانچه امکانات تهويه هوا و متعادل نمودن درجه حرارت محيط محل پرورش وجود داشته باشد مي توان قارچ را در ماههاي ديگر سال تعميم داد.
بطور کلي طرز پرورش قارچ مخصوص به خود آنست و مي توان آنرا در محيط تاريک پرورش داد و بجز نور مستقيم آفتاب، هر مقدار نور را تحمل مي کند. در هر صورت در محل پرورش قارچ علاوه بر آنکه، بايستي تهويه هوا به خوبي انجام گيرد، درجه هواي محيط پرورش نيز بايد بين 15 - 10 درجه نگهداري شود. علاوه بر اين محل پرورش بايستي کاملا تميز، قابل شستشو و فاقد درز يا محلي براي پرورش باکتريها، حشرات و قارچهاي مضر باشد.

اطاق پرورش قارچ:
عرض اطاق پرورش بايستي بحدي باشد که بتوان از راهروهايي که براي آن تعبيه مي گردد، براحتي عبور نمود( حدود 70 سانتي متر) عرض طبقات پرورش قارچ را نيز حداکثر 180 سانتي متر در نظر مي گيرند تا بتوان از دو طرف به وسط بستر قارچ دسترسي پيدا نمود و چنانچه طبقات پرورش قارچ در کنار ديوار باشد عرض آنرا حداکثر 90 سانتي متر قرار مي دهند. همچنين مي توان قارچ را در جعبه هاي چوبي در اندازه 60 در 90 سانتي متر و عمق 20 تا 25 سانتي متر پرورش داد. به منظور صرفه جويي در هزينه اوليه مي توان، هر طبقه را با تخته هاي سه سانتي متري به عرض 90 تا 180 سانتي متر پوشانده و کود را مستقيما کف هر طبقه ريخته و قارچ را در آن کاشت و به اين طرتيب احتياجي به جعبه هاي چوبي نخواهد بود. طبقه بندي ها معمولا در طول اطاق پرورش انجام مي گردد. روي سطح زمين نبايستي طبقه اي مستقر نمود، حداقل فاصله بين طبقه اول تا کف زمين 15 سانتي متر و فاصله هر طبقه از هم 60 سانتي متر مي باشد.
بطور معمول براي پرورش قارچ در خانه فقط سه طبقه در نظر مي گيرند و چنانچه اطاق به حد کافي وسيع باشد يک رديف در طول اطاق در مجاور ديوار و يک طبقه (دو طرفه) در وسط و يک طبقه در طرف ديگر اطاق قرار مي دهند بطوريکه دو راهرو به عرض 70 سانتي متر در دو طرف طبقه وسط، 180 سانتي متر باشد.
در يک اطاق بزرگ به طول 9 و عرض 5/6 متر مي توان مساحتي در حدود يکصد متر مربع براي پرورش قارچ آماده نمود که از اين سالن در هر فصل برداشت مي توان استفاده نمود. و به 8 تا 850 کيلو قارچ دست يافت و چنانچه کاشت قارچ در جعبه هاي چوبي انجام گيرد توليد محصول از اين ميزان تا حدي بيشتر خواهد شد و در سالني به ابعاد 5/9 و عرض 5/6 متر تعداد 180 جعبه جايگزين مي گردد که محصول آن در يک فصل برداشت به حدود يک تن مي رسد.
چنانچه محل پرورش قارچ محدود و کوچک باشد ميزان احتياج به کود و محليکه بايد آنرا تخمير نمود، متناسب مي باشد. لذا ترجيح داده مي شود يک محوطه بتوني به ابعاد 5/1 متر ساخته و در مجاور آن محلي براي خروج آب مازاد کود در نظر بگيرند که فاضل آب را بتوان داخل سطل يا يک مخزن بتوني کوچک به ابعاد 40 سانتي متر وارد نمود. کف مخزن اصلي را به ضخامت 15 سانتي متر کاه ريخته و روي سطح کاه يک جعبه اي به ابعاد يک متر از جنس تور سيمي ضخيم که شبکه سوراخهاي آن 5/0 سانتي متر باشد بطوري قرار مي دهند که از هر طرف با ديواره مخزن بتوني 25 سانتي متر فاصله داشته باشد و اطراف اين توري را از کاه پر نموده و داخل توري را از پهن اسبي مخلوط با کاه پر نموده و پهن را خوب متراکم نموده و سطح کود را نيز بطور کنبد مانند توده نموده تا آب باران به داخل توده کود نفوذ ننمايد.
پس از 3 تا 4 روز به علت فعاليت باکتريهاي تخمير، درجه حرارت محيط توده به 70 درجه مي رسد و مقداري از حجم توده کم مي شود و در اين موقع تمام توده کودي را که در مخزن قرار دارد براي هوادهي به محوطه مجاور توده برمي گردانند و در موقع برگرداندن کود بايستي سعي کرد حتي الامکان به تمام ذرات کود، هوا برسد تا اکسيژن مورد نياز باکتريهاي مخمر تامين گردد و پس از چند ساعت اين توده را مجددا به داخل مخزن بذري ريخته و سطح آنرا با کاه بحد کافي انباشته تا سطح کود گنبدي شکل بشود. چنانچه در مخزن کوچک مجاور محل تخمير فاضل آب جمع شده بوسيله سطل آنرا روي سطح کود مي پاشند تا رطوبت توده تامين گردد مدت عمليات بين 15 - 10 روز به طول مي انجامد و در اين مدت 3 - 4 مرتبه بايستي کود برگردان بشود. و در خاتمه دوره سوم يا چهارم کود به رنگ قهوه اي تيره در آمده و ذرات آن ترد و شکننده شده و بوي مطبوعي از آن به مشام مي رسد و چنانچه اين شرايط در کود مشاهده نشود دليل بر آن است که عمليات تخمير به خوبي انجام نگرفته و در نحوه کار اشکالي وجود داشته است.
نحوه اسکلت بندي:
اسکلت بندي طبقات از نبشي 10 -12 که با ضد زنگ رنگ شده باشد و يا از الوار چهار چوب 10 سانتي متري ساخته مي شود و بين ستونها چهار چوبي 5 سانتي متري پيش بيني مي گردد. فاصله ستونهاي عمودي از يکديگر 5/1 متر و اين فاصله در دو طرف بستر، بايستي حفظ گردد.
تهيه بستر براي پرورش قارچ:
بهترين ماده براي پرورش قارچ، پهن اسبي و کاه مي باشد. براي تهيه کود جهت پرورش قارچ مقداري پهن اسبي و کاه را مخلوط نموده و در ابعاد مناسبي در حدود 3 متري آنرا انبار نموده و آنها را روي هم بخوبي بکوبيد.(لگد کنيد) تا متراکم شود بطوريکه از نفوذ باران به داخل آن جلوگيري گردد. پس از مدتي کوتاه عمليات تخمير داخل توده کود شروع مي شود و درجه حرارت محيط کود بالا مي رود. همچنين مي توان قبل از توده کردن کود مقداري آهک در حدود يک پنجم حجم پهن به آن اضافه و کاملا مخلوط کنيد. سپس آنرا توده نمود اين عمل باعث مي گردد که عمل تخمير به تعويق بيافتد و در عين حال آمونياک توليد شده را جذب و علاوه بر آن مقداري از رطوبت اضافي کود را جذب نمايد. بعد از سه روز مجددا اين توده را برگ و هوا داده و آنرا مانند دفعه اول، انباشته و روي آنرا بکوبيد. سطح آنرا شيب دهيد تا آب باران به داخل آن نفوذ نکند و اين عمل به فاصله 4 - 2 روز، چهار تا شش مرتبه بايد تکرار گردد. لازم به يادآوريست که چنانچه در مرحله اول به کود، آهک داده شده فاصله برگردان کود چهار روزه و در صورتيکه آهک داده نشده باشد فاصله برگردان کود دو روز مي باشد.
بايد توجه داشت که بايستي دقت و مراقبت در نگهداري ميزان رطوبت و حرارت داخل توده به عمل آيد. زيرا هر اندازه مقدار رطوبت پهن زياد باشد، محيط داخل کود، اسيدي شده و کود غير قابل استفاده مي گردد. بخصوص در موقع برگردان کردن کود، چنانچه مشاهده شود که کود بسيار خشک است، بايستي مقدار کمي غبار آب روي آن پاشيد، از علائم مشخصه ميزان رطوبت کود، آزمايش آنست، چنانچه مقداري کود را در دست بفشاريد، نبايستي قطرات آب، از لاي انگشتان(در هنگام فشار دادن) بچکد و فقط کافي است در اثر فشار به کود، کف دست، تر بشود. پس از آماده شدن بايستي اطاق پرورش را مجهز نمود.
طرز کاشت قارچ در اطاق پرورش:
پس از آماده شدن کود آنرا به داخل سالن انتقال داده و روي سطح هر رديف به ضخامت 15 سانتي متر کود را گسترده و سطح آنرا کاملا مسطح مي نمايند و اين عمل را بايستي خيلي به سرعت و بدون آنکه کود حرارت خود را از دست بدهد انجام داد. پس از تکميل و انجام کار کليه درها و منافذ را بسته و مدت چهار روز کود را بحالت خود واگذار کنيد تا درجه حرارت کود و محيط اطاق بالا برود و حدود 54 تا 60 درجه برسد و اين حرارت به مدت 30 -48 ساعت ثابت باقي بماند، بعد از آن درجه حرارت کود پائين آمده و به 54 درجه مي رسد. اين عمل را عرق کردن محيط کشت مي نامند در حقيقت در اين حرارت قسمت اعظم از محيط در اثر حرارت زياد ضد عفوني شده و لارو حشرات و غيره از بين ميروند.
از اين تاريخ به بعد تا مدت 5 روز درجه حرارت محيط بستر 10 - 12 درجه پائين مي آيد تا آنکه درجه حرارت به 23 الي 24 درجه مي رسد. اين درجه حرارت براي کاشت قارچ مناسب خواهد بود.

اسپر آماده کاشت:
اسپر قارچ را نمي توان مستقيما کاشت زيرا امکان دارد همراه با اسپر قارچ تعداد زيادي قارچهاي سمي و غير مفيد وجود داشته باشد. بنابراين بايستي از اسپر آماده کاشت بنام اسپون که در محيط کاملا استريل، محفوظ و سلکته شده رشد کرده و به حالت خواب در آورده اند استفاده نمود.
طرز عمل و تهيه آن بدين ترتيب است که اسپر قارچ خالص شده را در محيط کاملا استريل آزمايشگاه قبلا پرورش داده، بطوريکه ميسليوم قارچ رشد خود را شروع نمايد. سپس آنرا در حالت عقيم برده و مانع رشد بيشتر آن مي شوند و در محيط کاملا استريل و محفوظ بنام اسپون قارچ به فروش مي رسانند.

طرز کاشت اسپون:
يک قطعه اسپون را که در محيط بسته و کاملا استريل محفوظ است باز کرده و به دوازده قطعه کوچک تقسيم نموده و قبلا سطح خاک بستر را به فاصله 25 سانتي متر، قطعه چوبهاي در خاک بستر فرو برده و علامت گذاري کنيد. در محل هر سوراخ قسمتي از خاک را تا عمق 5 سانتي متر با وسيله اي خارج کرده و با دست چپ يک قطعه اسپون بجاي آن گذاشته و روي آنرا بپوشانيد بطوريکه عمق کاشت 3-5 سانتي متر از سطح خاک باشد و به همين ترتيب پيش برويد تا کليه بستر کاشت شود.

پوشاندن سطح بستر:
ده تا چهارده روز بعد از تاريخ کاشت اسپون، بايستي سطح کشت را به وسيله يک لايه دو سانتي متري خاک استريل شده پوک و منفذدار پوشانده و کاملا آنرا مسطح و يکنواخت نمود. در اين موقع درجه حرارت بستر بايستي 5/15 درجه باشد. بايد توجه داشت که در موقع روکش کردن بستر، اسپون ها بايد رشد خود را شروع کرده باشند و ميسليوم قارچ در اطراف محلي که اسپون کاشته شده رشد نموده و گسترش پيدا نموده باشند. در اين موقع بوي مطبوع قارچ در محوطه و در محل بستر به مشام مي رسد و در اين موقع بايد کاملا دقت شود تا به هيچ وجه، بستر کشت تکان نخورد و جابجا نشود و مخصوصا اگر تخته کف و طبقات شکم داده و يا قدرت نگهداري بستر خاک را نداشته باشد ميسليوم قارچ ها پاره شده و تمام محصول از بين مي رود.
پس از پوشش نمودن سطح بستر، ميسليوم رشد سريع خود را شروع کرد و براي تسريع در رشد ميسليوم، درجه حرارت محيط بايستي بين 5/16 - 14 درجه باشد. در صورتيکه درجه حرارت محيط کشت خيلي بالا باشد، بکار بردن آهک در مخلوط خاک پوشش بستر صلاح نمي باشد.


شرايط براي پرورش و رشد قارچ:

تهويه:
تهويه در محيط اتاق کشت بايد بطور يکنواخت انجام شود و نبايستي روي سطح کشت را بيش از حد نياز هوا داد و تهويه در کليه نقاط اطاق بطور يکنواخت باشد.
درجه حرارت:
چنانچه درجه حرارت بستر کشت به کمتر از 14 درجه برسد و درجه حرارت محيط اطاق به حدود 5/7 درجه برسد بايستي اطراف بستر را با پارچه ضخيم پوشاند تا مانع تبادل حرارت به محيط شود. براي سرعت رشد قارچ مي توان درجه حرارت محيط را به 5/14 درجه رساند و ميزان تهويه را بالا برد ولي بايد دقت شود که جهت حرکت هوا به طرف سطح قارچ نباشد.
رطوبت هوا و آبياري:
در موقع تشکيل قارچ، محيط اطاق احتياج به رطوبت دارد. بطور متوسط بهترين درجه رطوبت براي کشت بين 70 - 80 درصد مي باشد. چنانچه درجه رطوبت هوا از اين مقدار کمتر شود سطح کلاهک ها ترک برداشته يا سطح کلاهک قارچ لک دار مي شود علاوه بر اين سطح بستر خشک شده و احتياج به آبياري بيشتري دارد. براي تقليل ميزان رطوبت هوا لازم است در نقاط مختلف اطاق، رطوبت سنج هاي کار گذاشته شود و بطور مرتب مورد بازديد قرار گيرد. در صورتي به علت خشک شدن خاک سطح بستر، احتياج به آبياري است. بايستي به وسيله غبار پاش روي سطح خاک آنهم بحدي که آب در سطح بستر جريان پيدا نکند و يا در يک جا جمع نشود آبپاشي کنيد. آبياري را با آب خالص و با درجه حرارت 32 درجه و بسيار با احتياط انجام دهيد.

درجه حرارت محيط:
چند هفته پس از روکش کردن سطح بستر، ميسيليوم هاي قارچ تمام سطح بستر را پر نموده و بطور متوسط 7-8 هفته پس از کاشت اسپون، قارچ هاي کوچک سر سنجاقي در تمام سطح کشت ظاهر مي شوند. در اين موقع درجه حرارت بستر بايستي بين 10 -14 درجه باشد ولي هر اندازه قارچها رشد بيشتري پيدا نمايند مي توان درجه حرارت را از 14 به 5/16 رساند و ميزان تهويه را نيز بالا برد ولي بايد دقت کرد که جهت حرکت هوا، به طرف سطح قارچ نباشد.
تقويت خاک بستر:
پس از آنکه قارچها بزرگ شده و نزديک به برداشت شوند مي توان روي سطح بستر کود مايع پاشيد ولي بايد دقت نمود که روي کلاهک قارچ پاشيده نشود اين عمل در بالا بردن ميزان محصول بسيار موثر است.

برداشت محصول:
به محض آنکه رشد قارچ بحد کافي رسيد و تاج آن شکل کامل خود را پيدا نمود بايستي قارچهاي رسيده را جمع آوري نمود و بطور مرتب در طول بستر کشت، بررسي کرد و قارچهاي رسيده را جمع آوري کرد. قارچهايي که ترک برداشته و چتر آن باز شده باشد ارزش بازاريابي ندارند. علاوه بر اين وزن آن کم مي شود و همچنين قارچهايي که زودتر از موقع چيده شوند وزن آنها سبک بوده و از قارچهاي درجه دو محسوب شده و ارزش غذايي کمتري دارد.
در موقع جمع آوري نبايد از سبدهاي بزرگ براي اين منظور استفاده نمود. زيرا فشار قارچهاي روي سبد موجب مي گردد که قارچهاي زيرين خراش برداشته و سياه شوند براي جمع آوري قارچ، کافي است کلاهک را در دست گرفته و يک پيچ به آن داده تا پايه آن از زمين جدا شود و بلافاصله ساقه کثيف و آلوده را با چاقوي تيز قطع کرد. و قارچ تميز را داخل سبد گذاشته و حتي المقدور جمع آوري با دستکش انجام گيرد. بهره برداري هر 15 روز يکبار انجام مي گيرد و اين برنامه مدت دو تا سه ماه به طول مي انجامد.
بسته بندي:
قارچهاي چيده شده را به اطاق سرد و خنک انتقال داده و در اسرع وقت نسبت به درجه بندي آن اقدام نموده و قارچهاي لک دار و ناقص و کج و ناجور را جدا کرده و براي مصارف تهيه پودر در قارچ و کچ آپ فرستاده و قارچ هاي سالم را در بسته هاي درجه يک و درجه دو به بازار عرضه کنيد.

- توضيحات فوق بصورت کلي و در مورد ايجاد شرايط لازم جهت توليد و برداشت بود.حال بايد شرايط بازار جهت ارائه ي محصول به بازار را نيز بررسي کرد.که متاسفانه به علت عدم آشنايي برخي از فعالان بخش توليد قارچ صدفي به فنون بازاريابي صحيح و ارايه نامناسب قارچ، ويا ارايه قارچهايي با كيفيت پايين به بازار و همچنين وجود رقابت ناسالم در بين توليد كنندگان قارچ صدفي، درحال حاضرتوليد قارچ به صورت صنعتي عليرغم نياز بازار، سودآوري پاييني دارد.

عدم اطلاع رساني صحيح وبعضا ارايه اطلاعات غلط و ناكافي و خودداري از تصوير وضعيت حال و آينده بازار قارچ صدفي در زمان ارايه مشاوره و ... از سوي برخي از واحدهاي ارايه خدمات مشاوره توليد قارچ نيز بر اين بازار آشفته ، دامن زده است .
لذا توصيه مي شود قبل از اقدام به توليد قارچ صدفي اطلاعات كاملي از وضعيت بازار و فروش آن در منطقه مورد نظرتان به دست آوريد .حال به بررسي چگونگي پرورش قارچ صدفي مي پردازم:
روش توليد قارچ صدفي:
ابتدا مواد سابستريت ( مانند كاه گندم ، برنج و...) را در آب مي جوشانيم تا كاملا استريل شوند . سپس با بذر قارچ صدفي تلقيح نموده ودر داخل كيسه هاي پلاستيكي كه از قبل آماده كرده ايم ميريزيم و به اتاق رشد منتقل ميكنيم. قارچ صدفي معمولا پس از سه هفته نمايان مي شود . در صورتيكه اتاق مورد نظر شرايط مناسبي از نظررطوبت ، دما ، نور و ... داشته باشد واز بذر مرغوب استفاده شود ، كيسه هاي كمپوست تا مدت سه ماه به طور اقتصادي قارچ توليد خواهند كرد.هر كيسه در طول دوره سه ماهه بين سه تا شش كيلو قارچ توليد خواهد.
مكانهاي مناسب براي توليد قارچ صدفي:
شما ميتوانيد قارچ صدفي رادر هر نقطه از ايران كشت كنيد . براي اين منظور فقط نياز به يك فضاي مسقف داريد تا شرايط مورد نياز توليد را كنترل كنيد .كشت وپرورش قارچ صدفي بسيار ارزان وكم هزينه است وميتوان در گوشه ايي از پاركينگ ،انباري يا اتاقك بلا استفاده ايي آنرا توليدكرد . اصولا قارچ صدفي رطوبت بسيار بالايي براي رشد نياز دارند ودردماي معمولي( بين 20-30 درجه سانتيگراد) وكمي نور ، رشد قابل توجهي دارد . قارچ صدفي به راحتي ميتواند برروي كاه گندم وجو ، تفاله چاي ، ، پوست غوزه پنبه ، بقاياي زيتون ، بقاياي نيشكر ، درخت در حال پوسيدن و بسياري از مواد ليگنوسلولزدار رشد كند ولي كاه معمول ترين ، ارزانترين و دردسترس ترين ماده براي توليد قارچ صدفي است.
فيزيولوژي رشد قارچ صدفي قارچ صدفي بر روي بقاياي كشاورزي رشدكرده وآنها را كلونيزه كرده وبه بازيديو كارپ يا كلاهك تبديل ميكند. به گونه اي كه قادراست اين مواد راقبل از تخمير كاملا تجزيه نموده ومورد استفاده قرار دهد . آنچه در مورد قارچ صدفي مهم و قابل توجه است ، تبديل توده سابستريت بستر به اندامهاي باردهي قارچ وراندمان بيولوژيكي آن است كه اغلب در حدود 100 درصد عمل ميكند كه از نظر توليد قارچ در دنيا حداكثر ميزان توليد محسوب مي شود .
كيت قارچ چيست ؟
كيت قارچ به شما امكان پرورش قارچ خوراكي رادر منزلتان مي دهد شما مي توانيداز فضاهاي غيرقابل استفاده درمنزل مانند : پاسيو، گوشه اي از حمام ، بالاي كمد و كابينت ، پاركينگ انباري ، وهرمكان ديگري ( داراي كمي نور بوده وتهويه مناسبي هم داشته باشد) كه در همه منازل وجوددارند وتقريبا استفاده مفيدي ازآنها نمي توان كرد در جهت كمك به اقتصادوسلامت خانواده قارچ صدفي توليد نمائيد. شما مي توانيد به روشي ساده وآسان وباكمترين هزينه قارچ صدفي مورد نيازتان را در منزل پرورش دهيد.شما براي توليد كيت دقيقا مانند روش توليد قارچ صدفي كه در بالا ذكر شد عمل كنيد . سپس يك كيسه زباله يا كاور لباس كاملا تميز كه چند سوراخ نيز برروي آن ايجاد كرده ايد روي كيت بكشيد وروزانه چندين بار آب اسپري نماييد.
روش نگه داري از قارچ صدفي:
ابتدا مواد سابستريت ( مانند كاه گندم ، برنج و ...) را در آب مي جوشانيم تا كاملا استريل شوند . سپس با بذر قارچ صدفي تلقيح نموده ودر داخل كيسه هاي پلاستيكي كه از قبل آماده كرده ايم ميريزيم و به اتاق رشد يا اتاق انكوباسيون منتقل ميكنيم. در صورتيكه محيط مناسبي فراهم كرده باشيد و تنش حرارتي و رطوبتي نداشته باشيد قارچ صدفي معمولا پس از سه هفته نمايان مي شود . در صورتيكه اتاق مورد نظر شرايط مناسبي از نظر رطوبت ، دما ، نور و ... داشته باشد واز بذر مرغوب استفاده شود ، كيسه ها ( كمپوستها ) تا مدت سه ماه به طور اقتصادي قارچ توليد خواهند كرد.هر كيسه در طول دوره سه ماهه بين سه تا شش كيلو قارچ توليد خواهد كرد پرورش قارچ صدفي شامل دو مرحله است :
1- مراقبت تا ظهور كلاهكهاي قارچ 2- مراقبت از قارچها تا رشد كامل آنها
در مرحله اول ، قارچ نياز به نور ندارد ومي بايد در محلي نسبتا تميز و در دماي معمولي(20-30 درجه سانتيگراد) نگه داري شود. در اين مرحله درون كيسه ها دراثر رشد ميسليوم قارچ صدفي ، سفيد شده وتمام درون كيسه را پر مي كندواين پايان مرحله اول است
پس از گذشت بيست الي بيست وپنج روز از تاريخ تلقيح ، قارچ صدفي شروع به رويش بيروني يا تشكيل كلاهك مي كند كه در واقع آغاز مرحله دوم مراقبت است .در اين مرحله قارچها نياز به نور،تهويه مناسب هوا و همچنين رطوبت دارند. دراين مرحله بر روي پلاستيك شيارهايي به صورت عمودي ايجاد نمائيد تا قارچها اندام زائي خارجي نموده و رشد نمايند.

مشكلات احتمالي درپرورش ونگه داري قارچ صدفي:
لازم به ذكر است قارچ صدفي بسيار مقاوم هستند وهيچ يك از موارد مذكور در زير نمي توانند اين قارچها را غير قابل مصرف كنند زيرا كليه مشكلات مذكور در زير واكنشهاي فيزيولوژيك قارچ صدفي در مقابل شرايط محيطي نا مناسب است كه به محض تامين شرايط مورد نياز مجددا قارچهاي سالمي توليد خواهد كرد .
.1 قارچها به شكل توده مرجاني رشد مي كنند .
علت : تهويه نامناسب - كمبود نور
رفع مشكل : كمپوستها رابه مكاني كه داراي نور كافي وغيرمستقيم باشدمنتقل نمائيد.قارچ صدفي نيازبه نور مستقيم وشديد ندارند نورفضاي داخل آپارتمان و اتاقها با نور يك لامپ معمولي (800تا1000لوكس در 12 ساعت ) كاقي است ضمنا براي مشكل تهويه نيز مي توانيدهريك ساعت يكبار هواي سالن را تهويه كنيد .
2.قارچها داراي ساقه بلند و كلاهك ريز و بعضا فاقد كلاهك هستند .
علت : تهويه مناسب نيست و تجمع گاز كربنيك در محيط زياد است.
قارچ صدفي راي رشد نياز به اكسيژن دارد كه با تهويه مناسب ( هر يك تا دوساعت يكبار ) اين مشكل حل ميشود . بلند شدن ساقه ها بعضا به علت كمبود نور نيز عارض ميشود.
3. قارچها چند سانتي متر بيشتر رشد نمي كنند.
علت: كلاهكهاي قارچ در اثر كمبود رطوبت خشك شده اند - دركنار قارچهاي قوي تر رشد كرده اند - برخي از قارچها از ابتدا ضعيف هستند.
رفع مشكل : با افزايش كار رطوبت سازها ميتوانيد كمبود رطوبت راجبران نمائيد ( رطوبت مطلوب بين90% -80 % است ) ضمنا كاهش دما به 18 درجه (شوك حرارتي (در اين مرحله مفيد است. قارچهايي هم كه در كنار قارچهاي قوي تر رشد مي كنند،قدرت رقابت با آنها را ندارند وطبيعي است كه كوچك باقي بمانند. ضمنا قرار نيست تمام قارچها بسيار قوي و بزرگ باشند .
4.روي كلاهكها تيره و سياه مي شود.
علت : نور موجود در فضاي نگهداري قارچ صدفي بيش از حد نياز قارچ است.
رفع مشكل : اگركمپوستها را به مكاني با نور كمتر وغير مستقيم منتقل نمائيد مطمئنا بازهم قارچهاي سفيدرنگ و زيبايي توليد خواهيد كرد.

5.ديگر قارچ توليد نمي شود.
علت :توده داخلي كمپوستها خشك شده است .
- قارچهاي آن تمام شده وقدرت رويش ندارد .
رفع مشكل : قارچها نيز مانند تمام موجودات زنده براي ادامه حيات خود نياز به آب دارند . وقتي آب توده داخلي كمپوست كاهش مي يابد رشد نمي كنند.براي حل اين مشكل توده داخلي كمپوست را از پلاستيك خارج نموده به مدت 10-12 ساعت در داخل آب تميز قراردهيد. در اين حالت يك جسم سنگين - و تميز ـ برروي توده قراردهيد تاكاملابه زيرآب فرو رود .پس از آن از آب خارج كرده اجازه دهيد آب مازاد آنها خارج شود. سپس مجددا در داخل كيسه (بهتراست از كيسه ديگري استفاده کنيد ) قرار دهيد. اكنون كمپوست آماده است تا مجددا قارچ توليد نمايد.اگر مجددا اين كار را انجام داديد و ديگر قارچ توليد نشد ، متاسفانه ميسليومها قدرت توليد ندارندمعمولا مدت زمان اقتصادي هر كمپوست را سه ماه درنظر ميگيرند. ولي جاي نگراني نيست ،چون اكنون شما يك خوراك دام با ارزش پروتئيني بالا وخاك گلدان بسيار خوب براي گلدانها و باغچه تان در دست داريد .
6. برروي توده داخلي كمپوستها ، توده هاي سبز آبي و يا سياه رنگي مشاهده ميشود.
علت: كمپوستها مورد حمله قارچ هاي پارازيت قرار گرفته است.
رفع مشكل : قارچ صدفي قدرت ساپروفيتي بالايي دارند وبه راحتي مي توانند با پارازيتهاي مزاحم مقابله كنند ولي شما مي توانيد توده را از داخل پلاستيك خارج نموده قسمت آلوده را همراه با توده زير آن ) به عمق و شعاع 10 سانتي متري ) از توده جدا نمائيد و قسمت آلوده را معدوم نماييد اگر آلودگي كيسه زياد باشد كل كيسه را معدوم كنيد.سپس كمپوست رابا آب تميز اسپري نموده و حتما درون يك كيسه جديد قرار دهيد زيرا كيسه قبلي آلوده است.
7. قارچها زرد و پلاسيده مي شوند.
علت : بر روي كلاهكهاي قارچ آب ريخته وجذب بافت آن شده است.
رفع مشكل: قارچهاي صدفي براي رشد نياز به رطوبت بالاي 80 درصد دارند ولي اين به معناي اسپري نمودن آب بر روي كلاهكهاي قارچ به صورت مستقيم نيست.

منبع:پارس بیولوژی

مقاله ارسالی توسط خانم:هليا پاوندپور

محصولاتي كه در گلخانه ها قابل توليد است

بسته به اقليم و بازار مي توان به راحتي براي توليد انواع سبزيجات و گياهان زير در گلخانه هايي كه با روش هي متفاوتي تجهيز شده اند اقدام نمود :

خيار – گوجه فرنگي – فلفل – طالبي – توت فرنگي – تربچه و برخي از يبزيجات برگي و انواع گياهان زينتي .

نوع  خاكو شرايط اسيديته و اي سي .... و غيره در گلخانه ها قابل اصلاح مي باشد ولي براي توفيق كامل به چند شرط اساسي زير نياز است :

1-  فعاليت در گلخانه بسيار دقيق و احتياج به حضور مستمر دارد ، افرادي كه بخواهند فقط با سرمايه گذاري به توليد كافي برسند و خود نظارت برتوليد نداشته باشند موفقيت خود را از دست خواهند داد.

2-  در اقليم نيمه سردسير احتياج مبرمي به سيستمهاي گرم كننده وجود دارد تا بتوان در فصل مورد نظر به توليد پرداخت ولي در پاره اي مناطق گرمسيري كشور بدون اين سيستم نيز توليد مس تواند ادامه داشته باشد.

3-  استفاده از سيستمهاي آبياري قطره اي دركاهش رطوبت هواي موجود در فضاي گلخانه و كنترل دماي خاكي اثرات مثبتي به جاي مي گذارد .

4-    سستمهاي تهويه جهت خروج رطوبت اضافينقش عمده اي در سلامت محصول خواهد داشت .

در زير خيار به عنوان يكي از انواع محصولاتي كه مي توان در گلخانه پرورش داد  توضيح داده خواهد شد .

گياهشناسي خيار

نام علمي :    كوكوميس ساتيوس

نام گياه در زبانهاي خارجي :

فرانسه        كوكومبورو

انگليسي      كيوكامبر

آلماني         گورك

اصل و قدمت گياه – اصل اين گياه نيز مانند ديگرگياهان خانواده كدوئيان از جنوب شرق آسيا مي باشد يعني درهندوستان وچين جنوبي و مركزي كاشت خيار از 3 تا 4 هزار سال قبل معمول بوده است .

مشخصات گياه شناسي بوته خيار – بوته خيار گياهي است يكساله از خانواده كدوئيان و نام علمي آن كوكوميس ساتيووس مي باشد .

برگ بوته خيار نسبتا كوچك و رنگ آن سبز روشن است . بريدگيهي كم عمقي برگ خيار را به پنج قسمت يا لوب مثلثي شكل تقسيم مي كند و قسمت وسط داراي نوك تيزي مي باشد. گلها نر يا ماده هستند كه روي يك پايه قرار دارند يعني گياه خيار يك پايه است . تعداد گلهاي نر هميشه زيادتر از گلهاي ماده بوده و قبل از گلهاي ماده ظاهر مي شود . طول عمر بوته خيار كوتاهتر از طول عمر ساير گياهان اين خانواده بوده و احتياج آن به گرما نيز كمتر مي باشد به حدي كه پاره اي از متخصصين آن را بين گياهان فصل خنك قرار مي دهند در عمل هم خيار ميوه بهار و پاييز است مخصوصا در نواحي گرم كه بوته خيار در تابستان خشك شده از بين مي رود .

تمام انواع خيار داراي هفت جفت كروموزوم مي باشد .

در خيارهاي اصلاح شده و مخصوص كشت در گلخانه ، بوته هاي خيار توليد گلهاي ماده مي نمايد و اين ارقام به نام ماده گل معروف مي باشند . به دليل ماده گل بودن اين ارقام راندمان در بوته ها نسبت به انواع يك پايه اي كه داراي گله هاي نر و ماده بر روي يك بوته مي باشد بسيار بالا مي باشد .

گلخانه مناسب جهت توليد خيار

خيار گلخانه اي را تقريبا در همه جا مي توان كاشت زيرا هر جا كه عواممل طبيعي متاسب نباشد مي توان شرايط مناسب را مصنوعا با استفاده تاسيسات و دستگاههاي لازم ايجاد نمود . بسياري از گلخانه هايي كه خيار در نزديكي شهرهاي بزرگ و بازارهاي مصرف وجود دارد زيرا خيار توليدي در وضعيت مطلوب با طراوت و تازگي كافي به بازار مي رسد و نسبت به محصول توليدي مناطق دوردست با قيمت مناسب تري به فروش مي رسد.

از نظر هزينه توليد ،  مناسبترين منطقه براي كشت خيار گلخانه اي منطقه اي است كه زمستان ملايم داشته باشد و در فصل سرد بتوان فقط با استفاده از انرژي آفتاب و بدون احتياج به گرماي مصنوعي ، حرارت كافي براي رشد خيار را در داخل گلخانه فراهم نمود.

در مناطق جنوبي ايران مانند خوزستان ، جيرفت و جنوب استان فارس اين شرايط فراهم است و تعداد روزهاي سرد و يخبندان ، زياد نيست . اگر چند روزي هم هوا سر باشد رشد بوته خيار موقتا كاهش يافته يا متوقف مي شود . و پس از گرم شدن هوا به حال عادي بر مي گردد. بديهي است در اين مناطق اگر در هواي سرد ، به خصوص شبها وسيله اي براي گرم كردن گلخانه تعبيه شود بوته هاي خيار به مراتب بهتر رشد كرده و محصول زودرس تر ، مرغوب تر و با فراواني توليد مي شود . عامل محدود كننده در جنوب ايران كوتاه بودن فصل سرد است و عملا نمي توان بيش از حدود  4  ماه  پوشش پلاستيكي را روي گلخانه نگه داشت . بعد ها از اين مدت با اينكه بوته هاي خيار در بهترين وضعيت توليد قرار دارد هوا در گلخانه به شدت گرم مي شود و بايد پوشش پلاستيكي را كنار زد .

از آنجا كه  ارقام پارتئوكارپيك براي كاشت در هواي آزاد مناسب نيست بعد از برداشتن پوشش تدريجا كيفيت وكميت محصول كاهش مي يابد و افزايش تدريجي درجه حرارت بوته ها از بين مي رود .

در نقاط ساحلي گيلان ومازندران نيز هوا در زمستان نسبتا ملايم است و با هزينه كم
 مي توان خيار زمستاني را در گلخانه پرورش داد . عامل منفي در اين نقاط و در بعضي از سالها كمبود آفتاب است و تداوم هواي ابري و باراني ممكن است باعث كاهش محصول و تاخير برداشت شود.

در نقاطي مانند تهران و ورامين ، اصفهان ، يزد ، كرج ، مشهد و غيره گرم كردن گلخانه در شبهاي سرد و همچنين در روزهاي ابري و باراني ضروري است . در هنگام سرماي ديد ، حتي در روزهاي آفتابي نيز گرم كردن گلخانه لازم مي شود . بنابراين تهيه وسايل مناسب وكافي براي ايجاد گرما از ضروريات اصلي ايجاد گلخانه در اين قبيل مناطق به شمار مي آيد .

بوته خيار را مي توان در گلخانه هاي دايمي يا گلخانه هاي موقت پرورش داد . گلخانه هاي ثابت يا دايمي گلخانه اي است كه معمولا از شيشه و فلز ساخته مي شود و تاسيسات دايمي مانند سيستم حرارت مركزي ، آبياري قطره اي ، درچه هاي تهويه يا هواكش هاي متصل به ترموستات در آنها نصب گردد .

گلخانه هاي موقت كه به آنها تونلهاي مرتفع نيز اطلاق مي شود گلخانه هايست كه از اسكلت سبك و ساده آهن گالوانيزه يا ندرتا اسكلت چوبي ساخته مي شوند و پوشش آنها پلاستيكي است . تونل مرتفع بايد آنقدر بلند باشد بتوان به طور ايستاده در آن رفت و آمد كرد . اسكلت اين گلخانه ها را طوري ساخته شده است كه در صورت نياز بتوان آن را در فصل گرم جمع آوري كرد و در فصل سرد مجددا برپا نمود . در تونلهاي مرتفع ، هم از سيستم حرارت مركزي و ساير تاسيسات دايمي  و هم  سيستم گرمايي موقت استفاده مي شود.

بسياري از تونلهاي پلاستيكي در مناطق مناسب ، بدون گرماي مصنوعي مورد استفاده قرار مي گيرد و  به آنها تونلهاي سرد گفته مي شود . كشت زير پلاستيك كه در جيرفت و خوزستان و بعضي ديگر از مناطق كشاورزي ايران معمول است نوعي استفاده از تونل سرد است منتهاي ارتفاع اين تونلها مخصوصا نوع يك رديفي آنها نسبتا كم است و گياه فقط قسمتي از عمر خود را درآم مي گذراند حال آنكه در تونلهاي مرتفع رشد و بار دهي زير تونل پلاستيكي سپري مي شود .

 روشهاي تهويه در گلخانه كشت خيار

وقتي هوا گرم مي شود وزن مخصوص آن كاهش مي يابد و به طرف بالا مي رود در نتيجه هواي گرم هميشه در بالاترين قسمت گلخانه جمع مي شود . به همين جهت دريچه هاي سقفي بهترين وسيله براي خارج كردن سريع هواي گرم است . اگر در ديواره هاي گلخانه نيز به اندازه كافي دريچه وجود داشته باشد باز كردن دريچه هاي جانبي و سقفي با هم باعث مي شود هوا ، از دريچه هاي حانبي وارد شد و از قف خارج شود . بدين ترتيب جريان هواي كافي و مداوم در گلخانه برقرار مي شود .

هنگامي كه باد ملايم مي وزد بايد دريچه هاي سقفي را كه در سمت مقابل جهت باد قرار دارد كاملا باز كرد . وزيدن باد از روي اين دريچه ها نوعي مكش ايجاد مي كند و هواي داخل گلخانه با سرعت بيشتري خارج مي شود . در گلخانه هاي كوچك كه عرض آنها بيش از 6 متر نباشد دريچه هاي سقفي به تنهايي براي خنك كردن گلخانه كافي است  ولي در گلخانه هاي بزرگ وجود دو رديف دريچه سقفي  1*1 متر و دو رديف دريچه هاي جانبي ضرورت دارد كه ممكن است به صورت دستي وبرقي باز و بسته شود .

در گلخانه هاي پيشرفته ، اين دريچه هاي به ترموستات وصل شده است و وقتي هواي گلخانه گرم مي شود دريچه ها به طور اتوماتيك باز شده پس از خنك شدن هوا مجددا بسته مي شود . تهويه گلخانه با هواكش برقي هم ميسر است به شرطي آن كه ظرفيت هوا كش با فضاي گلخانه تناسب داشته باشد . قاعده اينست كه هواكش بتواند در هر دقيقه يكبار تمام هواي گلخانه را خارج نمايد .

خنك كردن گلخانه با كولر

 در منطق گرم كشت خيار در گلخانه بدون استفاده از كولر ممكن نيست زيرا فصل معتدل فوق العاده كوتاه است و درجه حرارت محيط خيلي زود از ميزان قابل تحمل براي خيار تجاوز مي كند . در مناطق خشك ايران كه درصد رطوبت نسبي پايين است . مي توان از كولر هاي آبي استفاده كرد منتها كولر هاي معمولي خانگي براي گلخانه هاي متوسط و بزرگ كافي نيست و نمي توند به اندازه لازم هوا را جابجا نمايد .

ضد عفوني خاك گلخانه و خزانه هاي توليد نشاء

ضد عفوني خاك در گلخانه هايي كه هر ساله مورد بهره برداري واقع مي شود امري ضروري به نظر مي رسد ، در غير اينصورت خاك آلودگي قارچي يافته و مشكلات عديده اي را بوجود خواهد آورد . براي ضد عفوني خاك بايد با استفاده از مواد شيميايي و غير شيميايي توصيه شده استفاده نمود :

-        ضد عفوني خاك بوسيله حرارت

-        ضد عفوني خاك با مواد شيميايي ‌(متيل برومايد و دازومِت)

 كشت و تعيين فواصل

توليد نشاء

 بالا بودن قيمت بذور هيبريد سبزي و صيفي به دليل دارا بودن كيفيت بالا ، امكان استفاده از روشهاي سنتي در كشت اين بذور را غير ممكن مي سازد . كشورهاي پيشرفته بذور F1 توليد و به كشورهاي ديگر صادر مي نمايند . در مورد خيار پس از تهيه بذور دو رگ
 مي توان اقدام به كست بذر و سپس استفاده از نشاي آن نمود .

محاسن استفاده از نشاء در خيار

1-    با توجه به ارزش بذور دو رگ به خصوص انواع گلخانه اي مصرف بذر را به حداقل مي رساند .

2-    رشد سريع نشا پس از انتقال به زمين اصلي به دليل عدم جابجايي ريشه ها بدون هيچگونه صدمه اي اامه خواهد يافت .

3-  دستيابي به محصول  زودرس به دليل آن كه در شايس توليد نشاء امكان رسيدگي و تنظيم درجه حرارت و رطوبت در رشد سريع بذر دوره توليد را كوتاهتر
 مي نمايد .

4-    به دليل نشاي سالم مزرعه اي يكنواخت خواهيم داشت كه مسلما توليدي بالاتر و عرضه اي بيشتر مي گردد .

آبياري

بذور را در گلدان كاشته و پس از آماده شدن به زمين اصلي منتقل مي شود . خاك گلدان هرروز بايد  از نظر رطوبت مورد بررسي قرار يرد ودر صورت نياز آبياري گردد ، در تابستان ممكن است روزي چند بار آبياري انجام شود ولي در زمستان هر چند روز يكبار اين نياز پديد خواهد آمد ، در هر حال با استفاده از شلنگهايي كه در سر آن نازل وجود دارد ، براي آنكه آب به نرمي خاك گلدان را مرطوب نمايد ويا آبياري باراني از طريق سقف عمل آبياري انجام مي گيرد .

آماده سازي نشاء براي انتقال

قبل ازآن كه  نشاء از محيط كنترل شده خزانه وارد زمين شود ، بايد چند روز گياه را با شايط محيط بيروني تطبيق داده و سپس اقدام به انتقال آن نمود . اين مسئله در بهار جهت عادت به سرما و در پاييز براي عادت به گرما انجام مي شود ، در اين صورت هواي گلخانه را  روزي چند تا چندين ساعت در شرايط عادي از هواي بيرون از گلخانه قرار مي دهند تا در مان جابجايي  به نشا صدمه وارد نگردد .

 برنامه ريزي جهت كشت بذر

 زمان كشت بذر در گلخانه بايد طبق برنامه ريزي قبلي با آماده شدن زمين اصلي و دماي مساعد در محيط كشت انجام پذيرد در غير اينصورت ، توقف نشا بيش از حد در خزانه باعث ايجاد مشكلات عديده اي خواهد شد ، كه مهمترين آن ضعف بوته وكاهش عملكرد آن خواهد شد .

مشكلاتي كه در خزانه ممكن است بوجود آيد به شرح زير است :

توليد نشاء با معضلاتي برخورد دارد كه رئوس آن در زير آورده مي شود :

-        زرد شدن برگها و كمي رشد نشاء

-        جوانه زدن غير يكسان در خزانه

-        پوسيدگي ريشه

-        كندي رشد در خزانه

 فواصل كشت

بسيارس از پرورشدهندگان تصور مي كنند افزتيش تعداد بوته در واحد سطح ، قادر به برداشت محصول بيشتري خواهند بود ولي اشتباه مي نمايند زيرا نه تنها امكان برداشت بيشتر محصول ميسر نيست بلكه عمليات نگهداري كندتر و امكان بروز بيماريها بيشتر خواهد شد .

در هر حال تراكمكشت بستگي به عواملي مانند نوع خاك و زمان كشت دارد ، در خاك قوي ، كشت تابستانه كه شاخ و برگ گياشهان بيشتر از حد معمول از نرمكال است تراكم بوته كمتر خواهد بود .

ولي در كشت زمستانه و خاك سبك اين تراكم مي تواند كمي بيشتر شود ، كه متوسط پيشنهادي بين 2 تا 5/2 بوته در متر مربه خواهد بود ، بدين ترتيب كه به ازاي هر سه خط كش بلافاصله 70 سانتي متر يك راهرو دسترسي يك متري بايد در نظر گرفت.

بستن بوته

با ظهور 4 برگ حقيقي گياه ، ساقه بايد به نخهاي آويزان شده از سقف بسته شود ، بوته ها در يك جهت به دور نخ كنفي پيچانده شده و هر چند روز يكبار تجديد خواهند شد ، در غير اينصورت ساقه خم شده و پس از زماني كوتاه برگرداندن مجدد آن باعث خسارت به قسمتهاي ميوه دهنده انتهايي گياه خواهد شد .

 هرس بوته هاي خيار

حذف شاخه هاي اضافه به بوته اجازه رشد طولي و توليد ميوه هرچه نزديكتر به ساقه اصلي را داده ، بعلاوه تهويه و برداشت را تسهيل مي نمايد .

هرس شامل قطع كليه شاخه هاي فرعي كه بين برگ و ساقه اصلي رشد مي نمايد تا ارتفاع 40-35 سانتي متري از محل يقه و بعذاً قطع جوانه انتهايي اين شاخه ها بعد از ظهور دو برگ مي باشد ، زيرا كه ميوه هاي تحتاني داراي كيفيت مناسب نبوده و با خاك و گل در تماس خواهند بود ، در مورد بخش دوم هرس لازم به ذكر است كه ميوه هاي نزديك ساقه اصلي داراي كيفيتي مناسبتر از ميوه هاي ساقه فرعي بوده ، بنابراين با اين روش عملاً سعي شده كه ميوه مرغوبتري توليد شود .

هرس بعدي شامل قطع برگ هاي زرد شده ابتدايي بوته هايي است ك توليد را به پايان رسانده در تغذيه گياه اثر ندارند، ولي بايد توجه داشت كه هرس برگ و شاخه هاي فرعي نمي تواند يكباره انجام گيرد و بايد به تدريج و در طول رشد گياه قسمت هاي اضافي را حذف نموده ، در غير اينصورت پس از چند هفته اگر يكبار ساقه و برگ هاي اضافي حذف شوند،به بوته شوك وارد شده و قادر به عرضه ميوه مناسب نخواهد شد .

مشخصات ارقام گلخانه اي خيار

ارقام خيار گلخانه اي از نوع بكر بار  و ماده گل مي باشد و مهمترين خصوصيات اين ارقام به قرار زير است  :

1-    سازگار با شرايط كشت در گلخانه هستند .

2-    احتياج به زنبور يا ديگرعوامل تلقيح كننده ندارند.

3-    راندمان محصول زياد مي باشد .

4-    با انجام هرس و جوان نمودن بوته ، عمر گياه را مي توان چنديد بار تجديد نموده و مجدداً بهره برداري نمود .

كود دهي خيار

خيار گلخانه اي به كود زياد و متناسب احتياج دارد زيرا مقدار محصول گلخانه در واحد سطح به مراتب از هواي آزاد بيشتر است. بنابراين مواد غذايي موجود در خاك خيلي زود توسط بوته هاي خيار جذب و مصرف مي شود .

كود هاي مورد نياز خيار عبارتند از :

1-  ازت : ازت از مهمترين عناصر غذايي گياه است و در رشد و باردهي آن تاثير مستقيم دارد . در صورت كمبود ازت ابتدا برگ هاي پاييني كمرنگ شده و در صورت ادامه كمبود ازت رنگ برگ ها در تمام گياه بطور يكنواخت به زردي تمايل پيدا مي كند .

2-  فسفر : فسفر در توسعه ريشه ها و رشد عمومي و باردهي گياه تاثير دارد . به همين جهت بايد قبل از كاشت به زمين داده شود تا در مراحل اوليه رشد بوته در دسترس گياه باشد .

3-  پتاس : پتاس در اغلب خاك هاي ايران بقدر كافي وجود دارد و در صورت دادن كود دامي نيز مقدار زيادي پتاس به خاك اضافه مي شود.

4-  منيزيم : كمبود منيزيم در خيار بسيار شايع است . علامت آن بدين صورت است كه در برگهاي مسن، فاصله بين رگبرگها از حاشيه به طرف داخل زرد مي شود. اگر اين كمبود ادامه پيدا كند ، در قسمتهاي زرد شده لكه هاي قهوه اي پيدا مي شود و برگ تدريجا حالت سوخته به خود مي گيرد.و اين امر باعث كندي رشد عمومي گياه مي شود .

5-  آهن : در خاك هاي آهكي و قليايي كه قلياييت بالاتر از 8 داشته باشد آهن موجود در خاك به صورت غير محلول در مي آيد و گياه دچار كمبود آهن
 مي گردد. در خيار، به صورت زردي برگه هاي تازه و جوان بروز مي نمايد و رگبرگ ها سبز باقي مي ماند. در مراحل بعدي ، رگبرگ ها نيز زرد شده و زردي از سر گياه به طرف پايين توسعه پيدا مي كند.

ميزان كود مورد نياز خيار

احتياج خيار به كودهاي مختلف بستگي به نوع خاك و ذخيره مواد غذايي موجود در آن دارد. براي تعيين مقدار كودهاي مورد احتياج گياه بايد قبل و بعد از كاشت خيار در فواصل معين از خاك نمونه برداري شده و ميزان مواد غذايي در آن توسط آزمايشگاه اندازه گيري شود.

علاوه بر مقدار كودي كه به مصرف گياه مي رسد مقدار قابل ملاحظه اي كود نيز توسط آب شسته شده و از دسترس ريشه خارج مي گردد. ضمناً بعضي از عناصر غذايي مانند فسفر در خاك تثبيت شده و فقط بخشي از آن قابل استفاده گياه مي گردد. بنابراين با در نظر گرفتن تلفات مزبور بايد مقدار كافي كود شيميايي به طور منظم و به دفعات به خاك داده شود تا گياه بتوانمد عناصر غذايي مورد احتياج خود را به اندازه لازم جذب نموده و محصول كافي توليد نمايد .

آفات و بيماريهاي مهم خيار

نكات مهم در پيشگيري از امراض و آفات

1-  رعايت بهداشت در گلخانه براي جلوگيري از سرايت بيماريها بسيار مهم است . هر چه رفت و امد اشخاص مختلف به گلخانه بيشتر باشد احتمال سرايت امراض بيشتر است .

2-  جلوي در ورودي ، يك قطعه بزرگ اسفنج گذاشته و آن را بايد مرتباً با محلول ضد عفوني كننده خيس نمود تا از انتقال خاك آلوده و عوامل بيماري زا  بداخل گلخانه جلوگيري كرد.

3-  بعد از خاتمه دوره بهره برداري ، تمام بوته هاي خيار دوره قبل بايستي از گلخانه خارج نمود . وجود بوته ها در زمين تا دوره بعدي موجب تكثير بيماري و انتقال آن به دوره بعد مي شود .

4-    اگر سال بعد در همان زمين قبلي خيار كشت مي گردد حتما خاك قبل از كشت  ضد عفوني گردد .

5-    علفهاي هرز داخل گلخانه مرتباً حذف و علفهاي هرز دور گلخانه را حداقل تا شعاع 2 متر مبارزه شيميايي گردد.

6-    وقتي خاك رطوبت كافي دارد از آبياري اضافي خودداري گردد.

آفات مهم خيار و طرق مبارزه باآنها

نباتات جاليزي توسط تعدادي از آفات عمومي و آفات اختصاصي صدمه مي بيند از آفات عمومي شته ، كنه ، عنكبوتي ، لارو انواع سوسكها و پروانه ها بيش از همه به نباتات جاليز آسيب مي رسانند ار آفات اختصاصي مي توان به عناوين زير اشاره كرد :

1-   شته جاليزي :  اين آفت بويژه در مناطق جنوبي و جنوب شرقي ايران صدمه و زيان شديدي به جاليزكاريها وارد مي نمايد . شته ها به گياهاني مثل خيار وحتي علفهاي هرز صدمه وارد مي كنند .شته جاليزي ابتدا به صورت گروهي در زير برگها مستقر شده و بعد تمام گياه را به اشغال در مي آوردو با مكيدن شيره نباتي گياه را دچار فقر مواد كربوهيدراته نموده و‌آنرا از رشد و نمو باز مي دارد .در گياهان آلوده برگها پيچيده و گلها ميريزند.

طرق مبارزه : در مبارزه با شته جاليزي يكي از اقدامات مهم زراعي وجين علفهاي هرز مزرعه است . زيرا علفهاي هرز مزرعه اولين مكاني است كه شته ها پس از سپري كردن زمستان روي آن مستقر شده و از آن تغذيه مي كنند. براي مبارزه مي توان از سموم زير استفاده كرد :

-        انابازين سولفات يا سولفات نيكوتيك (10-20 گرم سم + 40گرم روغن در 10 ليتر آب)

-     سم  تيفوس كه سم فسفره اي است به نسبت 4 گرم در ده ليتر آب مخلوط
 مي گرددو يا به صورت گرد پاش .

2-   كنه عنكبوتي : اين آفت ثكي از شايع ترين و خطرناك ترين افات عمومي
 مي باشد .در تابستان رنگ كنه عنكبوتي زرد و يا زرد مايل به سبز ميباشد ولي مقارن پاييز و اوايل بهار رنگ آن نارنجي مايل به قرمز است .در طرفين بدن آن دو لكه سياه مشاهده مي شود . كنه ها معمولا در زير برگها به سر برده و به كمك نيش خود از شيره گياهان تغذيه مي نمايند . در گياهان آلوده كنه ابتدا نقطه هاي ريز و بيرنگي در سطح برگها ظاهر شده و پس از آن برگها به تدريج به زردي گراييده و خشك مي شوند.

طرق مبارزه : براي مبارزه شيميايي با اين آفت ، بوته هاي را با گُل گوگرد گرد پاشي مي كنند . مقدار از 15 تا 30 كيلو در هكتار بسته به سن گياه متغير است . در مبارزه با كنه عنكبوتي مي توان از محلول ، مخلوطي از گوگرد و آهك استفاده كرد . براي سمپاشي محلول غليظ را با مقداري آب مخلوط كرده و غلظت آن را تا 5/0 درجه بومه مي رسانند.

3-   سوسكهاي خانواده الاتريده :  بسياري از سوسكهاي اين خانواده به جاليزها و ساير نباتات زراعي صدمه و زيان ميرسانند و شا يع ترين آنها عبارتند از :

سوسك تيره ؛ مخطط ، مزرعه ، سوسك صحرايي ، سوسك سياه ، سوسك پهن ، اين آفت زمستان را به صورت سوسك بالغ يا به صورت لاروهاي سنين مختلف در داخل خاك به سر مي برد . سوسكها در اوايل بهار از خاك كه در آمده و شروع به تخم ريزي مي كنند و تخمها را معمولاً به صورت كپه هاي كوچك و يا تك تخم در زير كلو خه هايا تركهاي زمين در عمق كمي قرار مي دهند . لاروها پس از در آمدن از تخم 20- 40 روز از بذرهاي كاشته شده و ريشه هاي نازك گياهان تغذيه كرده و گياه را ضعيف مي كنند محصول را تقليل مي دهند.

طرق مبارزه : مبارزه با اين كرمها به علت طور مدت زندگي در داخل خاك خيلي مشكل است اقدامات اساسي بايد متكي بر عمليات زراعي باشند.مانند شخم عميق ، سله شكني و وجين علفهاي هرز ، استعمال كود بويژه پتاس و ازته در حد لازم باشد. مبارزه شيميايي با اين آفت به قدر كافي بررسي و تكميل نشده است و بهترين نتيجه را در حال حاضر سم كلرو پيكرين مي دهد .

براي از بين بردن كرمها مي توان از طعمه هاي مسموم نيز استفاده نمود ومعمولاً به يك كيلو طعمه (سيب زمينس – چغندر قند) مقدار 500 گرم ارسنيك سديم اضافه مي شود.

4-    سوسكهاي سياه خانواده تنبريوينده : سوسكهاي اين خانواده بيش از 10 نوع هستند كه مهمترين آنها عبارتند از :

-        سوسك صحرايي

-        سوسك شني

-        سوسك سياه

لاروهاي اين سوسك به علت شباهتي كه با كرمهاي مفتولي دارد بنام كرم مفتولي كاذب خوانده مي شود و تفاوت آن با كرم مفتولي فقط در اينست كه يك جفت پاهاي قدامي اينها درازتر و كلفتر از پاهاي مياني و عقبي است . ضرر و زيان اساسي اين سوسكها توسط لاروهاي آنها با خوردن بذرهاي كاشته شده و ريشه گياهان متوجه  جاليزكاريها مي شود . سوسكهاي بالغ هم با خوردن قسمت هوايي گياه هم كم و بيش صدمه و آسيب مي رسانند.

طرق مبارزه : براي گرفتن و جمع آوري اين كرمها تله هايي از كاه و شاخ و برگ و با علفهاي هرز بشكل كپه هايي درست مي كنند . كرمها در زير كپه ها جمع شده و بعد با دست جمع آوري مي شوند. براي هر هكتار حدود 100 كپه كافي خواهد بود . گاهي زير كپه ها طعمه هايي از كپك و تفاله ها كه به نسبت 5/2 % با سم آرسنيك دو سود آلوده مي شود. جهت مبارزه با سوسك شني هم علاوه بر اقدامات بالا ، بوته ها را با سموم داخلي يعني سمومي كه از راه دستگاه گوارشي تاثير مي نمايد پودر پاشي مي نمايند.

5-   شب پره : اين آفت بويژه ئر سالهايي كه به طور دسته جمعي تكثير مي شود بسيار خطرناك مي باشد. پروانه هاي نسل اول در حرارت متوسط 15 درجه شروع به پرواز كرده و پس از تغذيه ، تخمهاي خود را در زير برگها و علف هرز با نياتات و گاهي روي بقاياي خشك گياهي مي گذارند . در اين سن لاروها برگها را تراشيده و سوراخهاي كوچكي در آن ايجاد مي كنند . لاروهاي مسن تر ، برگها را كاملا خورده و فقط رگبرگها را باقي مي گذارند . و گياهان لطيف جوان را به طور كلي خورده و از بين مي برند .

طرق مبارزه : در مبارزه با اين آفت ، قبل از ظهور لاروها ، از بين بردن علفهاي هرز در حال گل كه منبع تغذيه پروانه ها و تخم ريزي آنها و محل پرورش نسل اول لاروها
 مي باشد اهميت زيادي دارد . براي گرفتن لاروها تله هاي لار.گيري تعبيه مي شود . سله شكني و شخم سطحي بين رديفها باعث از بين رفتن تخم ها و لاروها مي شود. در مواقعي كه لاروها از مزرعه اي به مزرعه ديگر مهاجرت مي كنند ، طعمه مسموم را بكار ميبرند براي اين كار عمود بر جهت حركت لاروها جويهايي با گاو آهن حفر كرده و در ته آن طعمه مسموم را كه از علفها هرز تازه برداشت شده آغشته به سم آرسنيك دو سود است قرار مي دهند .

بيماريهاي مهم خيار

الف) عامل بيماري :  سپتوريا كوكوربيتاسيروم

ميزبان : خانواده كدوئيان

نام بيماري : سپتوريوز كدوئيان

علائم‌ : لين بيماري كه به خانواده كدوئيان حمله مي كند روي برگها و گاهي روي ساقه ها سبب پيدايش لكه هاي تقريبا كروي به قطر 3 الي 10 ميلي متر و به رنگ خاكستري در مركز و زيتوني در حاشيه با لك يم هاله متمايل به زرد ظاهر مي شود.

ب) عامل بيماري : كالكتريوم اوليگوكاتوم

 ميزبان : كدوئيان (خيار و ...)

نام بيماري : آنتراكنوز

علائم: اين پاتوژن عامل آنتراكنوز خانواده كدوئيان مي باشد و بويژه به خيار ، هندوانه و طالبي حمله مي كند . ميزبان در تمامي مراحل رشد مورد حمله قرار گيرد گاهي اوقات صدمات زود هنگام بوده و سبب از بين رفتن برگهاي لپه اي و پيدايش لكه هاي نكروتيك روي ساقه چه و در پايان عامل مرگ گياه مي باشد. اغلب آلودگي حاصل از اين بيماري به صورت خطرناك در مرحله گلدهي و ميوه مي باشد كه سبب از بين رفتن برگها – ساقه ها و ميوه ها خواهد بود .

علائم روي برگها به صورت لكه هاي كروي در آغاز سبز رنگ پريده با ظاهر روغني كه با مرور زمان از قسمت مركزي به رنگ قرمز و بعد قهوه اي در آمده و به طوري كه سطح آن از قارچ پوشيده مي شود .

بافتهاي برگ الوده خشكيده و شكننده مي شوند . و در صورت افزايش لكه ها سبب خشك شدن تمامي برگ مي شود .در ساقه ها پيدايش صدمات شبيه برگ خواهد بود لكه هاي ساقه اغلب به صورت كمربندي ظاهر شده و بدين طريق سبب مرگ قسمت فوقاني خواهد بود .

كنترل : بهره گيري از بذر سالم يا بذر ضد عفوني شده و سم پاشي گياه با سموم حاوي مس و سموم فاقد مس مانند زينب و فريام .

خانواده كدوئيان به سموم حاوي مس حساسيت دارند.

ج) نام بيماري : موزاييك خيار

عامل بيماري : سي- ام - وي

ميزبانان : خيار – كدو خورشتي – طالبي – گوجه فرنگي – بادمجان – كرفس – كدو – پياز – توتون وگلهاي زينتي .

علائم : لين بيماري بر روي برگها به صورت لكه هاي زرد متمايل به سبز به ابعاد مختلف ظاهر مي شود و گاهي اوقات زود هنگام سبب خشكاندن برگها مي شود. ميوه هاي آلوده ناصاف ، نامنظم داراي لكه هاي زرد خواهند بود كه اين لكه ها عامل بيماري كاهش ارزش تجاري آنان مي باشد. رشد ميزبان در اثر بيماري كاهش يافته و محصول كمتري توليد مي كند . عامل انتشار بيماري توسط باد و باران به مناطق مختلف انتقال مي يابند.

كنترل : پس از مشاهده علائم از سموم تيرام – زيرام به فاصله 10-7 روز تا زماني كه شرايط آلودگي وجود دارد استفاده شود . بذر مي تواند با بنوميل – تيوفانات – متيل – يا يكي از سموم بالا ضد عفوني شود . ضد عفوني گلخانه با تناوب زراعي 2ساله پيشنهاد مي گردد.

د) نام بيماري : سفيدك دروغي خيار

 عامل بيماري : پسودوپرونوسپوراكوبن سِس

علائم : طالبي و خيار بيش از هندوانه – كدو – خورشتي مورد حمله اين بيماري قرار
 مي گيرند . روي برگها لكه هاي براق روغني به قطر 1-2 سانتي متر با حاشيه زاويه دار ظاهر مي شود. بعد از گذشت چند روز قسمت آلوده زرد شده و مي خشكد و برنگ قهوه اي در مي آيد. اگر هوا مرطوب باشد در سطح پاييني برگها كپك خاكستري متمايل به بنفش ظاهر مي شود . آلودگي شبب سقط گلها و توقف رشد ميزبان مي شود . ميوه ها به طور غير مستقيم به دليل خشك شدن برگها صدمه مي زند .

كنترل : براي مبارزه بايد بقاياي آلوده از بين رفته و از آبياري سطح بالاي ميزبان ممانعت گردد . از تراكم ميزبان جلوگيري شود و در صورت مشاهده بيماري هر 8 روز سم پاشي انجام گيرد و تا زماني كه شرايط بيماري زدايي وجود دارد سم پاشي قطع نشود. سموم پيشنهادي اتيل فويفيت آلومينيم گياهان آلوده بايد سوزانده شوند.

ه) عامل بيماري : فوزاريوم اكسيزپوروم

نام بيماري : گموز

علائم : در مراحل قيل از ظاهر شدن گلها ، بيماري سبب زردي و خشكيدن برگهاي تعداي از ساقه ها مي شود.علائم اين بيماري ، خروج مواد ترشحي به رنگ قهوه اي متمايل به نارنجي از ساقه است .ميوه ها نيز مورد حمله پاتوژن قرار گرفته و آلودگي از محل اتصال ميوه به ساقه شروع مي شود. در سطح ميزبان مرده يا ميزباني كه شديدا صدمه ديده است كپك سفيد متمايل به صورتي قابل مشاهده است و انتقال بيماري مي تواند توسط بذر نيز انجام گيرد. مناسب بيماريزايي حدود 20 درجه سانتي گراد است .

كنترل : ضد عفوني بذر با يكي از سموم تيرام و بنوميل صورت مي گيرد.

بيماري فيزيولوژيك ريزش گل

ريزشگل در خيار ، بخصوص در زمستان مسئله اي است كه غالبا اتفاق مي افتد دليل اصلي آن به خواص ژنتيكي گياه ومسائل اقليمي مربوط مي شود .

مسائل ژنتيكي هر رقم توسط توليد كنندگان بذر بايد كنترل گردد و كشاورزان نقشي در آن ندارند ، فقط مي توانند با مقايسه انواع واريته بهترين آنها را انتخاب كنند. به دليل يك پايه بودن خيار گلهاي نر ريزش مي يابند بنابر اين اگر ارقامي داراي گلهاي نر زياد باشد ريزش نيز بوفور به چشممي خورد لذا بايد از ارقام مناشب استفاده كرد .

اما در مورد مسائل محيطي و اقليمي به نكات زير مي توان اشاره كرد :

-    ريزش گل ممكن است در اثر نامناسب بودن حرارت داخل گلخانه باشد بهترين دما حدود 23 درجه سانتي گراد در روز  و 17 درجه يانتي گراد در شب است .

-        كمي مدت روشنايي در روز و يا ابري بودن روزها باعث ريزش گل خواهد شد .

-    عمر گياه نيز تاثير گذار است ، بوته هايي در حالت رشد حداكثر كمترين گل ريزي را در صورت مساعد بودن ساير شرايط دارند و بلعكس.

-        مصرف ازت بيش از حد و آبياري بيش از نياز هر دو مي توانند در تخريب گل هاي يك بوته اثر گذار باشند .

-    هرس كامل گياه باعث بوجود آمدن هورمون رشد كافي براي گل ها در نزديكي ساقه اصلي گياه مي شود . در غير اينصورت هورمون در تمام اندام هاي غير فعال نيز حضور يافته و نمي تواند به وظيفه خود عمل نمايد .

برداشت خيار

به  محض اينكه خيار به اندازه مطلوب رسيد بايد برداشت شود . در صورتيكه شرايط گلخانه عادي باشد ميوه ها خيلي زود رشد مي كنند و به همين جهت حداقل 2 تا 3 بار برداشت در هفته ضروري است و هر چه فاصله برداشت طولاني تر باشد تعداد خيارهاي درشت كه خارج از اندازه مطلوب بازار است بيشتر مي شود و از طرف ديگر ماندن خيارهاي رسيده روي بوته مانع رشد خيارهاي كوچك مي شود و محصول كاهش مي يابد. بنابر اين فاصله طولاني بين برداشت ها ،هم كيفيت خيار را كاهش مي دهد و هم تعدادكل خيار هاي قابل برداشت را كم مي كند . فاصله بين برداشت ها بايد طوري تنظيم شود كه اگر يك خيار رسيده روي بوته ناديده بماند و برداشت نشود در برداشت بعدي هنوز قابل عرضه به بازار باشد.

خيار گلخانه اي را بايد با چاقوي تيز يا قيچي ، از دم گل بريده بطوريكه حدود يكسانتي متر از دم ميوه روي خيار بماند . كندن خيار بوسيله كشيدن يا پيچاندن ، كيفيت خيار را كاهش مي دهد و به بوته آسيب مي رساند. ضمناً خيار با دم گل مشتري بيشتري دارد .

خيار گلخانه اي بايد با احتياط و ظرافت كامل برداش كرد تا ميوه هيچ گونه فشاري وارد نشود . بعد از برداشت بايد خيار را به آرامي در كارتن يا صندوق گذاشته و از انداختن آن خودداري شود . هرگونه خراش يا ضربه هر چقدر هم كه سطحي باشد به كيفيت خيار لطمه وارد مي كند زيرا خراش و ضربه وارده در طول زمان توسعه پيدا كرده و ظاهر بازار پسند آن را خراب و نا مرغوب مي سازد.

كيفيت خيار گلخانه اي و قيمت بالاي آن تا حد زيادي به صافي و خوش رنگي و شفافيت آن بستگي دارد. بهمين جهت نبايد آن را به طور درهم و چپ و راست در صندوق هاي بزرگ بسته بندي كرد زيرا در اين صورت فشار وزن خيار ها و فرو رفتن هر خيار در دل خيار ديگر باعث مي شود كه وقتي خيار به بازار مي رسد صافي و زيبايي اوليه خود را از دست بدهد و كاهش قيمت پيدا كند . توصيه مي شود كه خيار گلخانه اي را در كارتن هاي كوچك و با لفاف كاغذ ، بسته بندي كنند و خيار ها را تماما در يك جهت در كارتن قرار دهند. براي افزايش بازار پسندي خيار بايد سعي شود كه حتي المقدور خيارهاي ريز و درشت را از هم جدا كرده و خيارهاي هم اندازه را در يك كارتن بسته بندي نمايد.

تهران - خبرگزاری کشاورزی ایران
سرويس کشاورزي

با توجه به اجباری شدن پیمان‌نامه بهداشت غذایی (SPS) از ابتدای سال 2009 میلادی در بین کشورهای عضو که ایران نیز جزو آنهاست، تجارت و صادرات پسته ایرانی رونق می‌یابد.    

کشت گوجه فرنگی در گلخانهگوجه فرنگی از جمله صيفی جاتی است که به دلايل فراوان کشت آن قابل صرفه است. زيرا اين محصول در غذاهای مختلف مورد استفاده قرار می گيرد و آنجا که به صورت اصلی وجود ندارد به صورت رب گوجه باعث خوشمزگی غذا می شود.به همين دليل است که در کشت گوجه فرنگی واريته هايی در نظر گرفته شده است که دقيقا با شرايط مصرف گوجه فرنگی مطابق است. گوجه فرنگی ريز در اندازه های ۵ تا ۲۰ گرمی و همين طور گوجه فرنگی هايی با اوزان تا ۲۵۰ گرم توليد شده است که به خاطر استفاده از تکنيک های جديد علاوه بر مقاومت بالا در برابر بسياری از ويروس ها و بيماری ها استعداد دوام و تازگی را تا مدت طولانی دارا می باشد. شايان ذکر است که علاوه بر تنوع شکل و اندازه رنگ های زرد و نارنجی به کمک گوجه فرنگی های قرمز آمده است. انواع کشت گوجه فرنگی: حال که تصميم گرفته ايد در گلخانه خود بذر گوجه فرنگی را کشت کنيد قبل از هر چيز بايد بدانيد چه نوع بذری را انتخاب و تهيه نمائيد. بذر گوجه فرنگی را بر اساس نحوه مصرف آن می توان تقسيم بندی نمود زيرا اين ميوه را به صورت تازه خوری, رب, سس يا کنسرو می توان مصرف نمود. به همين منظور اولين تقسيم بندی بر اساس تازه خوری و صنعتی می باشد. در حال حاضر در ايران برای کشت گوجه فرنگی در گلخانه تنها از ارقام تازه خوری استفاده می شود. دومين تقسيم بندی بر اساس همرسی استوار است . که به سه دسته همرس - غير همرس و بينابين تقسيم می شود . معمولا در گلخانه های ايران از واريته های غير همرس در برداشت های طولانی مدت و از واريته بينابين در مناطقی که مدت برداشت کوتاه تر است استفاده می شود. سومين تقسيم بندی بر اساس وزن ميوه است . امروزه برای مصرف تازه خوری گوجه فرنگی از گوجه چری با وزن ۵ تا ۲۰ گرم تا گوجه هايی به وزن ۲۵۰ گرم استفاده می شود. نا گفته نماند که هر چه وزن گوجه فرنگی سنگين تر باشد مدت بيشتری برای رسيدن به باردهی نياز دارد . مثلا گوجه چری که حدود ۵ تا ۲۰ گرم است پس از نشاء حدود ۶۰ روز برای برداشت محصول نياز دارد. به تازگی در بازار توليد واريته های ديگری پا نهاده است که کلاستر نام دارد .اصولا چيدن ميوه به صورت خوشه ای با اصطلاح کلاستر خوانده می شود . با پيشرفت تکنولوژی در توليد بذر واريته هايی به بازار معرفی شده است که در برابر نماتد يا ويروسهايی که در منطقه ای فعال هستند مقاومت داشته و می توان با توجه به مشکلات موجود ارقام مورد نظر را انتخاب نمود. طول دوره جوانه زنی: طول دوره جوانه زنی تا ظهور برگ های لپه ای در سطح خاک معمولا ۶ روز است واز ۴ تا ۶ هفته نشاء آماده انتقال به زمين اصلی است . برای اينکه بذر گوجه فرنگی بتواند به خوبی جوانه زده و رشد نمايد تا زمان رشد مطلوب بوته بهتر است آن را در محل خزانه نگهداری نمود که هم در استفاده از امکانات گلخانه بتوان صرفه جويی کرد و هم گياه بتواند در ابتدا رشد خوبی داشته باشد. به همين منظور قسمتی از گلخانه را برای گلدان های نشاء در نظر گرفته و يا محلی را برای خزانه انتخاب می کنيم انتخاب گلدان مناسب که حجم ريشه درون آن به خوبی فعاليت کند حائز اهميت است . دما رطوبت نور فاصله بوته ها نقش مهمی در رشد يک گياه سالم در خزانه را دارد . برای مثال سطحی برابر ۱۰×۱۰ سانتی متر برای هر بوته باید در نظر گرفت . ضمنا بايد از محلهايی استفاده کرد که کاملا ضد عفونی شده و آفات و بيماری ها در محل نشاء موجود نباشد. دمای مناسب: بهترين دما برای جوانه زنی ۳۰ درجه سانتی گراد می باشد و بعد از جوانه زنی دما را تا ۲۴ درجه در مواقع روز و ۱۸ درجه در هنگام شب تقلیل می دهیم.با توجه به اینکه بیشترین فعالیت ریشه ها در عمق ۳۰ سانتی متری خاک می باشد قبل از انتقال نشاء های گوجه فرنگی به زمین اصلی باید بسترهای مناسب که تا عمق ۸۰ سانتی متری قابلیت نفوذ ریشه را داشته باشد محیا نمود در این صورت باید علف های هرز را پیش از انتقال نشاء حذف و پاکسازی نمود و بخصوص از دو گیاه سس و گل جالیز نباید غافل گردید که این دو مشکلات فراوانی را برای گیاه ایجاد می نمایند .بهتر است با رویت سس یا گل جالیز آنها را از کنار بوته جدا کرده و پاکسازی نمود آنگاه مواد آلی و کودهای شیمیایی را در اندازه مناسب و با راهنمایی آزمایشگاه های خاک شناسی تدارک دیده و استفاده نمود . بهترین Ph برای گوجه فرنگی ۵/۵ تا ۸/۶ می باشد و تراکم کشت را بین ۲ تا ۵/۲ بوته در متر مربع می توان انتخاب نمود. علاوه بر مسائلی که در مورد تراکم کشت خیار عنوان شد نحوه پایین کشی بوته گوجه فرنگی دلیل دیگری است برای انتخاب تراکم بوته. شکل بستر را می توان به صورت ذوزنقه که در بالا ۴۰ سانتی متر و در پایین ۷۰ سانتی متر در نظر گرفته و به فاصله حدود ۵۰ تا ۶۰ سانتی تر از یکدیگر روی بستر حفره هایی به اندازه گلدان های نشاء در ۲ طرف به صورت زیکزاک و یا در یک خط ایجاد نمود. سپس نشاء گوجه فرنگی را در حفره ها قرار داده و با اضافه کردن خاک یا پیت موس به اطراف آن بوته را در محل انتخاب مستقر کرده و سپس آبیاری نمود تا نفوذ آب جایگزین هوای اضافی اطراف ریشه گردد. هرس :همه می دانيم که هرس به منظور ايجاد تعادل بين رشد بوته شاخ وبرگ و مقدار ريشه و ميوه است به همين منظور بوته گوجه فرنگی را تا زمانی که به ۳۰ سانتی متری نرسيده است هرس نمی کنيم و اجازه می دهيم رشد خود را انجام دهد زمانی که ارتفاع بوته به ۳۰ سانتی متری رسيد اولين هرس را انجام می دهيم. اين هرس شامل حذف گل ها و شاخه های فرعی است پس از انجام اين مرحله هرس در تمام طول رشد بوته تمام شاخه های فرعی را حذف می کنيم و در کشت های کوتاه مدت بعد از رسيدن بوته به ارتفاع ۳۰ سانتی متری بوته را به صورت دو شاخه به نخ های مهار می بندیم, با انجام این کار دیگر نیازی به پایین کشی بوته نیست .بر اساس تجارب کیفیت و میزان محصول بوته ای که پایین کشیده شده است بهتر و بیشتر است بدیهی است پس از رسیدن این دو شاخه به ارتفاع مفید گلخانه جوانه انتهایی آن را حذف می کنیم تا گل های موجود در بوته به میوه تبدیل شود. پس از برداشت محصول این بوته ها از گلخانه حذف شده و زمین برای کشت بعدی آماده می شود . البته کشاورزان با تجربه جهت همسان کردن اندازه میوه ها بر اساس بضاعت گیاه و نوع واریته گلها و یا میوه های اضافی بر روی خوشه را هرس می کنند و به تعداد مشخصی از گلها اجازه می دهند تا به میوه برسند . گوجه فرنگی گياهی است اتوگارد که معمولا قبل از باز شدن گل تلقيح گل صورت گرفته است. به همين دليل به ندرت می توان در شرايط خاص تلقيح خارجی را در آن مشاهده نمود. تلقيح : در فضای گلخانه هيچ گونه عامل محرکی مانند باد و يا حشرات برای تلقيح وجود ندارد برای رفع اين مشکل می توان به چند طريق عمل کرد. اول استفاده از زنبورهای مخصوص که عمر آنها فقط يک فصل استو به طور غير مستقيم باعث شک به گياه شده و عمل لقاح را باعث می گردد. دوم استفاده از ويبراتورهای برقی است که در هر دو يا سه روز يکبار با لرزش خوشه ها عمل لقاح را صورت می دهد. راه سوم اين است که می توان در کشت زمستانه از هرمن تلقيح کننده استفاده نمود. و بالاخره راه چهارم اين است که با ايجاد شک در سيمهای مهار و يا ضربه مستقيم بر روی گلها باعث گرده افشانی يا در نهايت عمل تلقيح گرديم. نکته حائز اهميت در عمل تلقيح گلهای بوته گوجه فرنگی دمای موجود در گلخانه می باشد که بايد بين ۲۰ تا ۲۵ درجه بوده و رطوبت آن نيز کم باشد. زمان تلقيح : بهترين زمان برای اين کار بين ساعات ۱۱ تا ۲ بعد از ظهر می باشد که فضای گلخانه از رطوبت کمتر و دمای بيشتری برخوردار است به همين خاطر امکان تلقيح در دمای ۲۸ تا ۳۰ درجه کاهش می يابد و در دمای ۱۳ تا ۱۵ درجه امکان تلقيح وجود ندارد و عدم تلقيح گل ريزش گل را در پی خواهد داشت. به هر حال پس از تلقيح گل ميوه بين ۱۸ تا ۳۵ روز زمان لازم دارد تا قابل برداشت باشد٫ و حالا بوته گوجه فرنگی به زمان ثمر دهی خود رسيده و در اين مرحله بايد به گونه ای برخورد نمود که حداکثر برداشت را کسب کرد. زمانی که برگ های نزديک به هر خوشه ميوه چيده می شود ميوه امکان بهتری برای رنگ گيری پيدا می کند. نکته قابل ذکر ديگر اينکه بدیهی است ۵۰ درصد خوشه ميوه رنگ بگيرد و ۵۰ درصد ديگر از حالت سبز بودن تغيير رنگ داده و رفته رفته قرمز خواهد شد. بنابراين در صورتی که نيمی از خوشه واريته کلاستر به رنگ نهايی در آمده باشد می توان ان را چيد و به بازار عرضه نمود. چنانچه مسافت مزرعه تا بازار کم باشد و نيمه سبز خوشه فرصت رنگ پذيری نداشته باشد می توان از محلی که دمای آن گرمای مناسبی جهت تغيير رنگ گوجه دارد استفاده نمود. در صورتی که واريته ها به صورت کلاستر و يا همرس نباشد بهتر است گوجه های رسيده را در زمان خاص خود برداشت کرد. مسلما اندازه گوجه فرنگی هر چقدر درشت تر باشد زمان تبديل گل به ميوه و رسيدن آن هم طولانی تر خواهد بود. امروزه بسياری از کشاورزان به خاطر تقاضای مناسب مصرف کننده تمايل زيادی به کشت گوجه های چری دارند و اين به دليل ميزان باردهی فراوان رنگ های قرمز صورتی و زرد و شکل های مختلف آن است که باعث قيمت بالای اين واريته شده است. زمانی که بوته ها به سقف مفيد گلخانه می رسند لازم است برگ های پائين را هرس نمود و اگر نخ ها به صورت قرقره ای به سيم آويزان است می توان با بازکردن ۳۰ تا ۵۰ سانتی متر از نخ قرقره در يک جهت نخ ها را روی سيم حرکت داده که اين عمل باعث می شود ساقه از پائين روی بستر و یا شاسی های مخصوص قرار گیرد و انتهای بوته در فاصله ۳۰ تا ۵۰ سانتی متری سقف مفید گلخانه برسد. این روش به کشت دراز مدت مربوط می شود.
منبع : واحد آموزش شرکت دشت ناز جيرفت

Anthesis  :آخرین مرحله رشد و نمو جوانه گل با باز شدن کامل گلها

Apomixis :تولید بذر غیر جنسی از بافتهای دیپلوءید جداره تخمدان با سلول تخم مادری بدون عمل گرده افشانی و لقاح

Caprification :گرده افشانی گلهای انجیر بوسیله دانه گرده انجیر وحشی وبذرها توسط زنبوررنجبر

Carpel:حفره های داخل تخمدان که از تغییر شکل برگها بوجود آمده در آنها قرار می گیرند

Cleistogamy : تسهیل خودباروری بوسیله بسته بودن گل

Compatible-pollen :سازگاری دانه گرده برای جوانه زدن در سطح کلاله و رشد لوله گرده و نفوذ آن به داخل خامه مادگی

Dehiscence : شکافتن کیسه گرده و آزاد شدن دانه های گرده

Determinate: گل آذین رشد محدود.گل انتهایی(مرکزی)اول باز می شود و گلهای جانبی بدنبال آن باز می شود و گل انتهایی رشد گل آذین را متوقف می سازد.

Dichogmy: حالتی که پرچم و مادگی همزمان نمی رسند

Diploid: سلول با یک گیاه که دارای دو گروه کرومزومی می باشد.

Period :عمل گرده افشانی و رشد لوله گرده

Embryo :جنین -فرم اولیه گیاه در داخل بذر

Embryo sac:کیسه جنینی که تولید سلول تخم می نماید و در آن جنین در اثر عمل لقاح تشکیل می شود.

Fertilization:باقیمانده گامت نر(سلول نر)یا سلول تخم

Fruit set :باقیمانده میوه تشکیل شده بعد از باز شدن گل روی درخت

Initiation :تشکیل جوانه گل

Pollination: انتقال دانه گرده به سطح کلاله مادگی

باغبانی -استاد کریمایی  دانشگاه آزا د اسلامی واحد رشت

محصولاتی چند از باغبانی با اسم انگلیسی و علمی با ذکر خانواده.تهیه کشاورز تنها

سیب

اسم انگلیسی:apple

اسم علمی: Malus domestica

خانواده:Rosaceae

به

اسم انگلیسی: Quince

اسم علمی: Cydonia oblanga

خانواده:Rosaceae

گردو

اسم انگلیسی:Walnut

اسم علمی: juglans regia

خانواده:juglandaceae

زیتون

اسم انگلیسی:olive

اسم علمی: olea europea

خانواده:oleaceae

پسته

اسم انگلیسی:pistachio

اسم علمی: pistacia vera

خانواده:Anacardiaceae

هویج

اسم انگلیسی:carrot

اسم علمی: Daucus carrota

خانواده:Umbelifereae

سیر

اسم انگلیسی:Garlic

اسم علمی: Alium sativum

خانواده:Amarylidaceae

کاج

اسم انگلیسی:Pine

اسم علمی: Pinus spp.

خانواده:Pinnaceae

عشقه

اسم انگلیسی:Lvy

اسم علمی: Hedra helix

خانواده:Araliaceae

شمعدانی

اسم انگلیسی:Geranium

اسم علمی: Pelargonium

خانواده:Geraniaceae

شمشاد

اسم انگلیسی:Boxwood

اسم علمی: Buxus hyracana

خانواده:Buxaceae

هندوانه

اسم انگلیسی:Watermelon

اسم علمی: Citrulus vulgaris

خانواده:Cucurbitaceae

روش های پیوند زنی :

 از کتاب گیاه افزایی(ازدیات نباتات)-برگرداننده: دکتر مرتضی خوشخوی استاد بخش باغبانی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز-بازنگری پنجم-انتشارات دانشگاه شیراز 241/2 دارای 2 جلد می باشد.

1-پیوند زبانه ای   Whip or tongue grafting  :

برای پیوند شاخه های به نسبت نازک یعنی با قطر بین 6 تا 13 میلیمتر مناسب می باشد.

2- پیوند نیمانیم  Spilce grafting :

همانند پیوند زبانه ای است با این تفاوت که برش دوم یا زبانه در پایه و پیوندک زده نمی شود.

3- پیوند جانبی  Side grafting :

این روش برای افزایش انبوه درختان خزانه ای مفید است.پیوند جانبی دارای سه نوع است:

پیوند کنده ای  Stub graft:  برای شاخه هایی مفید است که نه برای پیوند زبانه ای کافی قطور هستند و نه به اندازه ای هستند که بتوان با دیگر روش ها مانند پیوند اسکنه ای و یا پیوند پوست آن ها را پیوند زد.

پیوند زبانه ای-جانبی  Stub graft :برای گیاهان کوچک و به ویژه بعضی از گونه های همیشه سیز پهن برگ و باریک برگ مفید است.

 پیوند جانبی زیر پوست  Side-veneer graft(spliced side graft) (پیوند جانبی نیمانیم):

برای پیوند گیاهان گلدانی کوچک مانند دانهال های گیاهان همیشه سبز مورد استفاده قرار می گیرد.

4- پیوند اسکنه ای  Cleft grafting:یکی از قدیمی ترین پیوند ها است.برای سر شاخه کاری درختان کوچک و یا شاخه های قطور درختان بزرگ مناسب است.

5- پیوند برشی یا ترصیعی Saw-kerf(notch)grafting : می تواند به جای پیوند اسکنه ای مورد استفاده قرار گیرد.برای سرشاخه کاری درختانی که شاخه هایشان 5 تا 10 سانتیمتر یا بیشتر قطر دارند مفید است.

6- پیوند گاوه ای  Wedge grafting :مشابه پیوند برشی بوده ولی اجرای آن ساده و آسان تر است.

7-پیوند پوست(تاجی) Bark grafting:روشی سریع و آسان بوده و به وسیله افراد غیر حرفه ای نیز به آسانی انجام می شود.

8-پیوند پوست(روش 1 و روش 2)

9-پیوند مجاورتی Approach grafting :در این روش گیاه مستقل متکی به خود به یکدیگر پیوند زده می شود.در هر موقع از سال میتوان زد.سه روش دارد:1-پیوند مجاورتی نیمانیم  Splicedbapproach graft  2-پیوند مجاورتی زبانه دار  Tongued approach graft  3- پیوند مجاورتی نشاندنی  Inlay approach graft  

10-پیوند اتصالی  Inarching: با پیوند مجاورتی هماهنندی دارد-بطور کلی نوعی پیوند ترمیمی محسوب میشود.

11- پیوند پلی  Bridge grafting :نوعی پیوند ترمیمی است.هنگامی بکار میرود که سیستم ریشه درخت سالم بوده اما به پوست تنه آسیب رسیده است.

در تمام انواع پیوند ها باید توجه کرد که سر پیوندک رو به بالا باشد.یعنی نوک جوانه های پیوند ک می بایستی به طرف مخالف پایه باشد.عدم توجه به این موضوع به منزله جوش نخوردن نهایی پیوند خواهد بود.

این مطلب نیز همچون بیشتر دیگر مطالب از کتب کشاورزی جمع آوری و نوشته شده توسط محمد آروین (کشاورز تنها) و برای وارد کردن اینها از جزوات و کتاب ها به اینترنت زحماتی کشیده می شود پس لطفا برای استفاده از این مطالب  در سایت یا وب لاگ خود منبع را ذکر کنید. با تشکر کشاورز تنها.

لیست بخشی از مواد تجاری ریشه زا و شکل فوش و مواد تشکیل دهنده آنها:

کریزوپون Chryson - شکل فروش:پودر (تالک)-مواد تشکیل دهنده:0/1 تا 0/08 IBA(یکسری)

سی-مون c-mone - مایع (الکل ایزو پروپیل) - 0/01 ,  0/02  IBA

دیپ ان گرو  dip N grow- مایع (الکل)

هورمکس Hormex -پودر (تالک)

هورمودین  Hormodin -پودر (تالک)

هورمو-روت  Hormo-root-پودر (تالک)

رایزون پون  Rhizopon  - پودرو قرص های محلول در آب

روتون  Rooton -پودر (تالک)

روتز Roots  مایع

سینر گول Synergol  مایع

ترکیب ریشه زایی وودز Woods مایع اتانول+ DMF(دی اتیل فرمامید)-0/0 1 IBA +0/5 % NAA

موادی که در پودر تالک وجود دارد دارای این مزیت است که به آسانی در دسترس بوده و کاربرد انها آسان است.

ریشه زایی بیشتر با فرو بردن قلمه ها در محلول استون-اتانول یا متانول پیش از کار برد اسید ایندول بوتیریک در تالک به دست می آید.

انواع ناسازگاری پیوند با مقابله های آنها:

سه نوع ناسازگاری در پیوند وجود دارد.

1-ناسازگاری موضعی :

 گلابی (بارتلت)bartlett(williams) روی پایه به

2-ناسازگاری منتقل شونده :

هلوی"هلزا ارلی" Hales early روی پایه آلوی"میرو بالان بی" Myrobalan

بادام "نانپاریل"  Nonpareilروی آلوی"ماریانا 2624" Mariana 2524

ارقام هلو روی آلوی "ماریانا 2624"

3-ناسازگاری ویروس انگیخته:

زوال سریع مرکبات

زوال گلابی

خط سیاه گردو

این مطلب نیز همچون بیشتر دیگر مطالب از کتب کشاورزی جمع آوری و نوشته شده توسط محمد آروین (کشاورز تنها) و برای وارد کردن اینها از جزوات و کتاب ها به اینترنت زحماتی کشیده می شود پس لطفا برای استفاده از این مطالب  در سایت یا وب لاگ خود منبع را ذکر کنید. با تشکر کشاورز تنها.

افزونش غیر جنسی(رویشی) عبارتند از تولید یک گیاه جدید از یک یاخته (سلول).بافت و یا اندام یک گیاه اولیه.

ازدیاد بوسیله نامیزیدن Apomixis-مرکبات  نامیزیدن=(آمیزیدن=مخلوط شدن=mixis)+(نا=بدون=Apo)

ازدیاد بوسیله ساقه رونده-توت فرنگی

ازدیاد بوسیله پاجوش-گل محمدی

افکندن(خوابانیدن) یکی از روشهای افزونش گیاهان (ازدیاد نیاتات) است که در آن ساقه را در حالی که به گیاه مادری متصل است در خاک مرطوب یا گیالوش(پیت)قرار میدهند تا ریشه دار شود و پس از آنکه ریشه کافی تولید کرد آنرا از گیاه مادری جدا می کنند تا به عنوان گیاهی مستقل به رشد خود ادامه دهد.

انواع آن:

افکندن انتهایی-تمشک سیاه.

افکندن ساده-پیچ امین الدوله

افکندن شیاری(نهری)-گیلاس

افکندن کپه ای(تپه ای)-سیب

افکندن هوایی(چینی)-فیکوس

افکندن مارپیچی(مرکب)-انگور.

عكس هاي از باغ انگور-vineyards:

منبع عكس هاي بالا

تهيه عكس ها:كشاورز تنها محمد آروين

کشمش:

کشمش هايي مورد پذيرش استاندارد مي باشد و مشمول درجه بندي مي شوند که داراي ويژگي هاي زير باشند:

1ـ کشمش بايد عاري از آفت زنده و مرده باشد.

2ـ تعداد شن و سنگريزه نبايد از يک عدد در يک جعبه مشمول استاندارد تجاوز کند.

3ـ ميزان رطوبت نبايد از شانزده درصد بيشتر باشد.

4ـ ميزان انيدريد سولفور و دود گوگرد در کشمش نبايد از 2 در هزار بيشتر باشد.

5 ـ تعداد کشمش آلوده نبايد از 5 درصد بيشتر باشد.

6 ـ تعداد کشمش آفت زده نبايد از 3 درصد بيشتر باشد.

7ـ تعداد کشمش دانه دار نبايد از يک درصد بيشتر باشد.

8 ـ تعداد کشمش دم دار نبايد از 10 درصد بيشتر باشد.

9ـ جمع طول چوب خوشه (ساقه) نبايد از 10 سانتي متر در يک کيلوگرم بيشتر باشد.

10ـ ميزان کشمش نارس نبايد از 5/2 درصد بيشتر باشد. (در مورد کشمش ريز دانه حداکثر نارسي نبايد از 5 درصد بيشتر باشد).

11ـ ميزان کشمش هاي لهيده نبايد از 5 درصد بيشتر باشد.

12ـ ميزان کشمش هاي شکرک زده نبايد از 15 درصد بيشتر باشد.

13ـ مانده سموم در کشمش نبايد از حداکثر ميزان قابل اغماض تعيين شده برحسب نوع سم طبق استاندارد باقيمانده سموم تجاوز نمايد. آزمون باقيمانده سموم در صورت تقاضاي خريدار و فروشنده انجام مي شود. براي اين منظور, ابتدا از کشمش عصاره تهيه مي شود, سپس عصاره را به دستگاه GC (Gas Chromatograph) تزريق کرده و منحني بدست آمده را با منحني استاندارد مقايسه نموده و مقدار سم باقيمانده در نمونه محاسبه مي شود.

نوشته شده توسط محمد آروین-مدیریت وب لاگ کشاورز تنها).در تاریخ 1386/4/7).

چکیده:

بررسی وضعیت مدیریت و عوامل موثر درمکانیزاسیون اراضی کشاورزی
(مطالعه موردی روستاهای شهرستان نیشابور)

نگارش : اویس محمدی
oveis80@yahoo.com
استادان راهنما: دکتر شاپور ظریفیان، دکتر جعفر حقیقت
استاد مشاور: دکتر رسول محمدرضایی
مقطع تحصیلی: کارشناسی ارشد رشته: مدیریت کشاورزی گرایش: مدیریت مزرعه
دانشگاه: تبریز دانشکده: کشاورزی تاریخ فارغ التحصیلی:20/4/1385 تعداد صفحه106

چکیده:
سیاستگذاری، برنامه ریزی و استفاده بهینه از ماشین در کشاورزی و توسعه آن در منطقه، اصولا نیازمند در دست بودن اطلاعات صحیح از وضعیت مکانیزاسیون منطقه و شناسایی عوامل موثر در بکار گیری آن توسط کشاورزان در عملیات کشاورزی است. پایین بودن هزینه استفاده از ماشین در مقابل استفاده از نیروی کار، کیفیت مطلوب‌تر عملیات و محصولات حاصل از آن و مدیریت سهل‌تر ماشین آلات، مکانیزاسیون را جزئی جدا ناپذیر از کشاورزی نموده است. هدف این تحقیق شناسایی وضعیت مکانیزاسیون و عوامل موثر بر آن در منطقه نیشابور در استان خراسان رضوی بود. هم­چنین مسایل و مشکلات کشاورزان در مکانیزه کردن کشاورزی مورد بررسی قرار گرفت. تحقیق از جنبه هدف کاربردی، از جنبه جمع آوری اطلاعات، پیمایشی، از نظر زمانی مقطعی، و بر اساس میزان نظارت و درجه کنترل، از نوع تحقیق میدانی بود. جامعه آماری تحقیق شامل 1346 کشاورز روستاهای تابعه شهرستان نیشابور که دارای تراکتور با عمر زیر 15 سال بودند که حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 150نفر محاسبه گردید و بصورت نمونه گیری طبقه­ای متناسب از روستاهای مختلف بطور تصادفی نمونه گیری شدند. جهت جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه­ای در سه بخش با سوالات بسته و باز استفاده شد. نتایج حاصل نشان داد سطح مکانیزاسیون منطقه در حد 46/0 بود که در مقایسه با میانگین کشوری (7/0) اختلاف زیادی داشت. برای آزمون فرضیه‌ها از ضرایب همبستگی پیرسون، اسپیرمن و برای تبیین تغییرات متغیر وابسته از طریق متغیرهای مستقل از رگرسیون چندگانه به روش گام‌به‌گام، تلخیص داده‌ها و تحلیل‌های آماری ذکر شده با استفاده از نرم‌افزارهای Excel. 2003 و Spss. 15 استفاده شد. بین متغیرهای میزان تحصیلات زارعین، تعداد افراد خانوار، نوع و میزان مالکیت ماشین آلات، سطح زیر کشت، عملکرد محصولات، دفعات شرکت در کلاسهای ترویجی، ارتباط اجتماعی، رضامندی، مهارت فنی و استفاده مطلوب از ماشین آلات در دسترس و درجه مکانیزاسیون واحد زراعی رابطه مثبت و معنی‌داری وجود داشت. بین متغیرهای سن و میزان کمک اعضای خانواده با درجه مکانیزاسیون واحد زراعی رابطه معکوس و معنی‌داری برقرار بود. نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون چند متغیره به روش گام­به­گام نیز نشان داد که 80 درصد از تغییرات متغییر وابسته توسط متغیر های مستقل وارد شده در معادله رگرسیونی شامل شرکت در کلاسهای ترویجی، مهارت فنی، تعداد، فاصله و اندازه قطعات واحد زراعی پیش بینی ‌گردید.

زیره سیاه

زیره گیاهی است علفی و دو ساله، به ارتفاع 60 سانتی متر. ساقه های زیره تو خالی، شیاردار و از قاعده، دارای انشعاباتی است. برگ های این گیاه دارای بریدگی زیاد است، به طوری که به صورت نخ مانند درآمده و به رنگ سبز روشن می باشند.

برگ هایی که در قاعده ی گیاه قرار دارند، دارای دم برگ کوتاه و غلاف مانند هستند. گل های این گیاه، کوچک، سفید و گاهی صورتی، به صورت مجتمع چتر مرکب هستند. میوه های زیره، کشیده و نوک تیز، به طول تا 6 میلی متر و به رنگ قهوه ای و گاهی قهوه ای شکلاتی یا مایل به زرد می باشند. تمام قسمت های گیاه به ویژه میوه ها، دارای بوی خوب و معطر هستند. قسمت مورد استفاده ی زیره، میوه های آن است که به طور مستقیم از آن و یا از اسانس آن، استفاده های بسیار زیاد به عمل می آید.

ترکیبات مهم

زیره ی سیاه حدود 7-3 درصد اسانس دارد. بیش تر اوقات دانه ها را قبل از رسیدن کامل، برداشت می کنند که در این صورت، دارای درصد بالایی اسانس خواهند بود. ماده ی اصلی اسانس، کارون(CARVONE) است که تا 65 درصد اسانس را تشکیل می دهد.

لیمونن، ماده ی مهم دیگر اسانس می باشد که تا 50 درصد اسانس را ممکن است تشیکل دهد. ترکیبات دیگر، شامل 20 -10 درصد روغن ثابت، 20 درصد پروتئین، 20 درصد قندها و مقداری فلاوونویید هستند.

اثرات مهم

مقوی معده ، محرک اشتها، محرک ترشح غدد معده، ضد نفخ، ضد اسپاسم، معرق و ضد قارچ است و در طب عوام، از آن به عنوان شیرافزا استفاده می شود.

یکی از مصارف مهم زیره، به عنوان چاشنی و ادویه در صنایع غذایی است.

طریقه و میزان مصرف

از زیره، محصولاتی به صورت تنتور و به شکل قطره وجود دارد که به عنوان ضد نفخ، ضد درد و ضد اسپاسم، مصرف زیادی دارد. میزان مصرف این گونه فراورده ها، بر حسب کارخانه ی سازنده و غلظت دارو در راهنمای همراه دارو ذکر گردیده است.

نگه داری

چون اسانس ها فرار هستند، لذا باید میوه ها را موقع استفاده، خرد یا آسیاب کرد تا از هدر رفتن آنها جلوگیری شود. هم چنین چون اسانس ها جزو حلال های بسیار خوب بوده و ظروف پلاستیکی را سوراخ می نمایند، لذا باید برای نگه داری، از ظرف فلزی یا شیشه ای رنگی استفاده شود.

نکات ضروری

تا کنون از عوارض جانبی و محدودیت مصرف زیره ی سیاه، گزارشی به چاپ نرسیده است.

قسمت مورد استفاده ی زیره ی سیاه، در حقیقت میوه ی آن است که در عوام به دانه نیز مشهور شده است.

قسمت عمده ی محصول زیره ی ایران، مربوط به میوه ی گیاهی به نامی زیره کوهی(Bunium Persicum) می باشد که از نظر ظاهری، به زیره ی سیاه شبیه است، در صورتی که محصول زیره ی سیاه موجود در ایران محدود بوده و گیاه مربوطه در مناطقی از جمله مازندران، گیلان، آذربایجان، همدان، کرمان، تهران و قزوین رویش دارد.

استفاده از زیره به طور مستقیم و یا از پودر آن، اثراتی شبیه فراورده های صنعتی آن دارد.

   پرورش و تولید گل شاخه بریده مریم

                                 تهیه و تنظیم:

                              منصوره حسن زاده نعیمی

                     کارشناس واحد امور گل و گیاهان زینتی

                                         آبان 87

مقدمه:

     امروزه بسیاری از کشورهای دنیا در تولید گل و گیاه موفقیت های زیادی را بدست       آورده اند زیرا با صادرات گل درآمد زیادی کسب می کنند. کشور پهناور ایران نیز آب و هوای مناسبی برای تولید و پرورش انواع گل و گیاهان زینتی دارد که برای اینکار به آموزشهای لازم تولیدکنندگان و تهیه بسترهای مناسب کشت نیازمندیم. که از عوامل موثر افزایش عملکرد و کیفیت گل تولید شده می باشند و از این راه می توانیم به جایگاه مناسبی در بازارهای جهانی گل دست یابیم.

     گل مریم یکی از گلهای شاخه بریده مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری است. این گل دارای پتانسیل بالای عمر پس از برداشت می باشد که در زمانهای گذشته در میان اقشار مردم به عنوان گلی مقدس شناخته شده که نه تنها از عطر آن استفاده می کردند بلکه از اثرات مثبت روانی آن نیز بسیار بهره می بردند.

خصوصیات گیاهشناسی:

     گل مریم گیاهی دائمی، پیاز دار با نام علمی Polianthes tuberose و از تیره Amaryllidaceae بوده و دارای یک گونه گیاهی است که بومی مناطق مکزیک می باشد. این گل یکی از منابع اولیه مهم در صنایع عطرسازی است و در کشورهائی از قبیل هندوستان، فرانسه و مکزیک سطح زیر کشت وسیعی را به خود اختصاص داده است. این گیاه دارای گلهایی به صورت خوشه های بلند می باشند.  این گل یکی از اقلام صادراتی ایرانل می باشد:

 انواع  گل مریم :

    الف)  پر پر پا کوتاه یا پا بلند                                                          ب) کم پر پا بلند

     که هر دو به رنگ سفید بوده و فوق العاده معطر اند. ارتفاع نوع  پابلند آن به 70 سانتیمتر   می رسد. در برخی از مناطق ایران به دلیل سرمای زمستان، پیاز مریم را  همه ساله در آبان ماه از خاک درآورده و در انباری نسبتا خشک نگهداری و در بهار مجددا کشت می کنند. در مناطق نیمه گرمسیری از هر بوته آن 20-15 پیاز و پیازچه تولید می شود. برگها در این گیاه در سطح زمین به صورت رزت قرار گرفته اند و از وسط آنها ساقه گل دهنده ای به طول  80  سانتیمتر خارج می شود. خوشه گل مجتمع و در انتهای ساقه گل دهنده قرار دارد. گلبرگها گوشتی و ستاره ای شکلند و گل آذین به صورت سنبله می باشد و  هر سنبله ممکن است تا30 گل داشته باشد.

     طول گل آذین 38-14 سانتیمتر و شامل 30-10 جفت گلچه می باشد که از قسمت پائین باز می شوند. در این گیاه گلها به صورت جفت بوده و پوشش گل به شکل لوله ای است که در قسمت بالا حالت بازشده دارد. هر گل دارای شش پرچم است. طول برگها گاهی تا 60 سانتیمتر هم می رسد و پهنای برگ 2-1 سانتیمتر می باشد. برگها مانند یک غلاف گل را دربر گرفته اند. گل مریم دارای سیستم ریشه ذخیره ای و غده مانند است که به آن پیاز می گویند. ارتفاع تجاری خوشه ها  100-60    سانتیمتر  می باشد.

روشهای تکثیر:

1-    تقسیم پیاز (روش تجاری)

2-   استفاده از بذر (موارد بهنژادی)

     تکثیرگل مریم از طریق پیاز (روش رویشی) و یا بذر( روش جنسی)  صورت می گیرد. هر پیاز مریم فقط 1 بار گل می دهد لذا در سالهای بعد باید از پیاز چه های اطراف پیاز اصلی (مادر) استفاده کرد. پیازچه ها را در فصل بهار در زمین اصلی روی خطوطی به فاصله 30-10 سانتیمتر از همدیگر کشت می کنند. عمق کاشت پیازچه ها نباید زیاد باشد چون سبز شدن آنها چند ماه طول می کشد.  

گونه های مهم تجاری:

P. densiflora                      P. durangensis                      

P. geminiflora                   P. pringlei                              

P. elongata                        P. ensifolia

P. revoluta                        P. pygmaea

عوامل موثر برای نگهداری پیاز مریم:

     دمای مناسب برای نگهداری پیاز در انبار 5/4 درجه سانتیگراد می باشد. برای افزایش کیفیت پیازها بهتر است 8 هفته قبل از کاشت، آنها را در هوای آزاد قرار داد. گاهی هم به مدت 6 هفته پیازها را در دمای 30 درجه سانتیگراد نگهداری می کنند. چنانچه پیازها به مدت بیشتری در دمای 30 درجه سانتیگراد نگهداری شوند تعداد سنبله گل بیشتر می شود ولی کیفیت سنبله و تعداد پیازچه های تولیدی کم خواهد شد. تعداد پیازچه های تولیدی به زمان کاشت، عمق و فاصله کاشت و حاصلخیزی خاک بستگی دارد. به علاوه توانائی گلدهی پیازهای جانبی هم مهم است. برای بالا رفتن این توانائی باید تعداد پیازهای جانبی در هر پیاز مادری کم باشد. برای اینکار از هورمون های گیاهی استفاده می شود. کاربرد هورمونهائی مانند اسید جیبرلیک و کلرومکوآت ، رشد پیازهای جانبی را تحریک کرده و به این ترتیب اندازه آنها بزرگ می شود.

                                                             (پیاز گل مریم)

روشهای کاشت مریم:

پیاز مریم را در زمین و یا گلدان می کارند.

1- کشت در زمین:

     تاریخ کاشت به اندازه پیازچه ها بستگی دارد. محل کاشت مریم باید مکانی کاملا آفتابی و دور از باد باشد. برای کاشت ردیفی با استفاده از فارور زمین را به صورت جوی پشته در می آورند. عمق کاشت باید طوری باشد که قسمت بالای پیاز به مقدار بسیار کمی با خاک پوشانده شود، بطوریکه نوک پیاز هم سطح خاک باشد. پیازچه های ریز بصورت سطحی به فاصله 20-15 سانتیمتر از هم کاشته می شوند و پیازچه های درشت،  عمیق تر و به فواصل   25-20 سانتیمتر از یکدیگر کاشته می شوند. بعد از کاشت باید فوری آبیاری انجام شوند. در هنگام کاشت باید پیازهای درشت و رسیده را انتخاب نمود. پیازها را در بهار موقعی که هوا گرم       می شود می کارند. گیاهان در هوای آزاد، در تابستان گل خواهند داد ولی اگر هدف تغییر دادن زمان گل دادن آنها باشد پیازها را در زمان های مختلف میتوان کاشت. چنانچه پیازها در فصل پاییز کشت شوند لازم است آنها را تا موقع کاشت، در انبار خنک در دمای 5/4 درجه سانتیگراد نگهداری نمود تا از جوانه زدن آنها جلوگیری شود.

2- روش کاشت در گلدان:

     برای کاشتن گل مریم در گلدان باید پیازهائی را که گل نداده اند، جدا کرده و آنها را در گلدان مملو از خاک تازه، مخلوط با خاک برگ، کاشت و در گلخانه سرد و یا در اتاق، بدون اینکه گلدانها را آبیاری کنند تا اواسط اسفند نگاهداری نمایند.

گلدهی:

     گل مریم بسته به فصل کاشت، در بهار، تابستان، پاییز و یا زمستان گل می دهد. در حالت عادی پیازی که در بهار کشت شده، گلدهی آن از اواسط تابستان شروع می شود که برحسب رقم گلدهی می تواند تا اواسط پائیز ادامه یابد. در مناطقی که زمستان زیاد سرد نیست و فصل سرما زود شروع نمی شود می توان پیاز مریم را در بهار دیرتر کاشت تا گیاهان در اوایل پائیز گل بدهند. برای تولید گل مریم در فصل سرما می توان از گلخانه ای با دمای حدود 18-16 درجه سانتیگراد استفاده نمود که پیازها پس از 8 هفته به گل خواهند نشست.    

خاک :

     خاک مریم باید سبک ، شنی ، حاصلخیز و با زهکشی خوب باشد.pH  مناسب خاک برای کاشت گل مریم 7-6 می باشد. در صورتی که خاک سنگین باشد برای داشتن رشد غده ای خوب لازم است ابتدا خاک اصلاح شود.

آبیاری:

     در طول دوره رشد، رطوبت خاک باید حفظ شود اگر خاک خشک باشد شاخ و برگ گیاه به رنگ، سبز یا آبی تیره در آمده و به علاوه کیفیت گل هم پایین می آید. مقدار آب لازم و دوره آبیاری به آب و هوا ، نوع خاک و میزان بارندگی بستگی دارد. در آبیاری مریم نباید زیاده روی کرد چون این گیاه به رطوبت حساس است. در خوزستان در فصل های بهار و تابستان آبیاری باید 4-3 روز در میان انجام شود و در فصل های پائیز و زمستان به صورت یک هفته در میان و در نهایت باید هر 15 روز یک بار باید گل مریم آبیاری شود. آب با  7-5/6 pH= وEC 1000 میکروموس بر سانتی متر برای گل مریم مناسب می باشد.

دما:

     پیاز مریم به سرما حساس بوده و در زمستان باید از خاک خارج گردیده و در انبار نگهداری شود. اگر دمای هوا در فضای باز، بین 30-20 درجه سانتیگراد باشد میزان تولید پیاز به بالاترین مقدار خود می رسد. دمای بهینه نگهداری بوته مریم 5/29-5/15 درجه سانتیگراد می باشد و چون گیاه به سرما حساس است دمای پائین 10 درجه سانتیگراد به آن آسیب می رساند.

نیاز نوری : گل مریم نیاز به نور زیاد و کامل دارد و هرگز در سایه قادر به رشد نمی باشد.

تغذیه:

     برای تولید گل مرغوب، گیاه به مواد غذایی زیادی نیاز دارد. کودهای پایه ( N.P.K) شامل: kg250 فسفات آمونیوم، kg160 سولفات پتاسیم و kg 165 اوره قبل از کاشت به هر هکتار زمین اضافه می شود. چون پیاز علاقه به کود دارد نباید زیاد عمیق کاشته شود عمق 3 سانتی متر کافی است و پس از سبز شدن هرچه به پیاز کود داده شود بهتر است. کودهای فسفره و ازته به صورت سرک همراه آب آبیاری و یا به صورت محلول پاشی  60-30 روز پس از کاشت مصرف   می شوند کودهای میکرو، سکوسترون آهن و کودهای مایع نیز به صورت محلول پاشی و همراه آب آبیاری استفاده می شوند.

     کمبود ازت و فسفر باعث کم شدن تعداد برگها می شود در حالی که زیادی این دو عنصر باعث افزایش تشکیل پیاز و تعداد آنها می گردد. ازت باعث زیاد شدن تولید پیازچه هائی که کمتر از 2 سانتیمتر قطر دارند می شود ولی بر تعداد پیازهای گل دهنده اثری ندارد. مصرف  کودهای آلی به تنهائی، باعث ازدیاد تولید غده های بزرگتر از 6 سانتیمتر می شود. به منظور تولید پیاز های درشت گل دهنده لازم است گیاه به مقدار کافی پتاسیم دریافت کند. در پرورش گل مریم از کود مرغی به مقدار 1 تا 2 تن در هکتار نیز استفاده می کنند. این کود همراه با آب آبیاری به زمین اضافه می شود. ابتدا کود مرغی را در گودالها و حوضچه های بزرگ با آب مخلوط        می کنند که بعد از انجام عمل تخمیر ، شیره ای بدست می آید (شیره کود) که از آن برای تغذیه گیاه استفاده می کنند.

برداشت :

     90 تا 100 روز بعد از کاشت پیاز، گل مریم آماده برداشت است. برداشت گل برای مصارف بازارهای دوردست، زمانی انجام می گیرد که پائین ترین جفت گلچه ( 2-1 گلچه انتهائی) باز شده باشند و برای مصارف محلی وقتی برداشت گل انجام می شود که نیمی از گلچه ها باز شده اند.

 آفات ، بیماری ها و علف های هرز مهم :

   کنه ها از جمله آفات مهم گل مریم هستند و در شرایطی که فاصله کاشت خیلی کم و تراکم کشت بالا باشد به گل مریم خسارت وارد کرده و باعث قهوه ای شدن جوانه انتهائی می شوند. تریپس ها و شته ها نیز از جمله آفات مهم این گل محسوب میشوند.

برخی علف های هرز مانند  اویارسلام، پنیرک و پیچک هم به گل مریم خسارت وارد می کنند که لازم است به منظور جلوگیری از خسارات آنها، این علف ها به وسیله کارگر در دو تا سه مرحله وجین شوند. اگر میزان آلودگی مزرعه زیاد باشد تا چهار نوبت هم وجین علف های هرز انجام می شود.

چکیده:

-        دمای مناسب برای نگهداری پیاز گل مریم در انبار 5/4 درجه سانتیگراد است.

-        پیاز گل مریم باید در آفتاب کامل و در مکانی دور از باد کاشته شود.

-        مقدار تولید پیازچه ها به زمان کاشت، عمق، فاصله کاشت و حاصلخیزی خاک بستگی دارد.

-        زمان کاشت پیازها با توجه به اندازه آنها تعیین می شود.

-        خاک مناسب برای کشت گل مریم باید سبک، حاصلخیز و با زهکشی خوب باشد.

-        اگر آبیاری به موقع انجام نشود کیفیت گلهای تولید شده پایین می آید.

-        وجین علف های هرز و کنترل آفات و بیماریها در پرورش گل مریم ضروری است.

-    زمان برداشت گل برای بازارهای دور زمانی است که 2-1 گلچه تحتانی باز شده اند و برای بازارهای محلی زمانی است که نیمی از گلچه ها باز شده باشند.

*************

منابع فارسی:

1-   مهندس کاگر،م. کتاب پرورش گلها و گیاهان زینتی

2-   آمار دریافتی از استانهای تولید کننده. سال 1385. دفتر امور گل و گیاهان زینتی و داروئی.

3-   سازمان جهاد کشاورزی استان خوزستان، 1381، نشریه ترویجی چگونگی کاشت، داشت و برداشت گل مریم. انتشارات مدیریت ترویج و مشارکت مردمی جهاد کشاورزی خوزستان. 16 صفحه.

منابع خارجی:

 http://Postharvest.ucdavis.edu/datastorefiles/234-83.pdf  - 3

4- http://www.actahort.org/books/261/261_41.htm

5- http://www.Caladiumbulbs.com/product/28

6- http://En.wikipedia.org/wiki/Tuberose

7- http://www.pfaf.org/database/plants.php?Polianthes+tuberosa

خشكسالي

و

توصيه هايي براي كاهش خسارت آن در توليد گل و گياهان زينتي

تهیه و تنظیم:

معصومه حبشي

کارشناس ارشد گروه گل و گیاهان زینتی

شهریور87

عنوان مطالب                                                                                            صفحه

مقدمه ....................................................................................................................................................               3

مفهوم خشكسالي  ..............................................................................................................................                            4

عوامل ايجاد خشكسالي  ...................................................................................................................                            5

بهره وري آب در كشاورزي  ..........................................................................................................                            7

قيمت گذاري آب .......................................................................................................................................                      10

سيستم آبياري قطره اي...........................................................................................................................                     11

 روش آبياري زير سطحي سفالي ................................................ .................................................               12

استفاده از مواد اصلاحي و نگهدارنده رطوبت در خاك .............................................................                13

استفاده ازمالچ مصنوعي (پوشش پلاستيكي) ..................... ............................................................            15   

هدایت تولید محصول در محیط های کنترل شده ( گلخانه ها) .........................................................           16

  اصلاح ژنتيكي گیاهان......................................................................................................................              17 

استفاده از سيستم بي خاك ورزي يا كم خاك ورزي...........................................................................        18

توصيه هايي براي كاهش خسارت خشكسالي در رابطه با توليد گياهان زينتي در گلخانه ها........         20  

توصيه هايي براي كاهش خسارت خشكسالي در رابطه با توليد گياهان زينتي درفضاي باز...........       21

منابع...........................................................................................................................................................                        22

مقدمه

خشکی و خشکسالی پدیده جدیدی در کشور ما نیست و طی سالیان گذشته در کشور ما رخ داده و آثار و پیامدهای نامطلوب خود را نشان داده است.  وضعیت بارندگی،  محدودیت منابع آبی و شرایط اقلیمی کشور این واقعیت را نشان می دهد که باید برای پدیده خشکسالی برنامه داشت و به صورت انفعالی تنها در زمان وقوع این پدیده با آثار و پیامد های آن مقابله ننمود. ایران با متوسط نزولات آسمانی حدود 252 میلیمتر در سال در زمره مناطق خشک جهان محسوب مي شود.  حدود  65 درصد مساحت کشور ما را مناطق خشک و نیمه خشک  تشکیل  می دهد که به طور متوسط مقدار بارندگی در آن ها از 150 میلیمتردر سال كمتر است. به طور كلي ريزش هاي جوي ايران 413 ميليارد متر مکعب می باشد که از این مقدار 296 میلیارد متر مکعب آن مستقیماً تبخیر شده و باقيمانده آن حدود 92 میلیارد متر مکعب به صورت جریان های سطحی جاری شده و 25 میلیارد متر مکعب آن مستقیماً به آبخوان های آبرفتی نفوذ کرده و بخشی از منابع آب های زیرزمینی را تشکیل می دهد. علاوه بر بارندگی ها، 13 میلیارد متر مکعب آب از طریق رودخانه های مرزی وارد کشور می شود  که در مجموع منابع آب تجدید پذیر کشور به 130 میلیارد متر مکعب می رسد. در حال حاضر، از کل منابع آب تجدید پذیر کشور حدود 88 میلیارد مترمکعب برای مصارف کشاورزی ،  صنعتی و شرب  برداشت می شود  که 93 درصد آن به بخش کشاورزی اختصاص دارد(حيدري شريف آباد، 1383). از طرفی اطلاعات نشان می دهد که سالانه بیش از 10 هزار متر مکعب آب در هر هکتار از اراضی آبی کشور به مصرف می رسد که این امر بیانگر تلفات زیاد آب در این بخش است. از سوی دیگر در زمان خشکسالی، کمبود آب های سطحی و تخلیه بیش از حد آب های زیرزمینی باعث شوری آب و خاک می شود و نیز برداشت بی رویه از منابع آب های زیرزمینی در مناطق حاشیه منابع آب های شور باعث هجوم سفره های آب شور به آن ها و شور شدن منابع آب شیرین می شود. با این وضعیت دو راه حل برای چاره جویی در پیش رو قرار دارد : کاهش سطح کشت  و يا استفاده بهینه از آب موجود. کاهش سطح کشت از نظر اجتماعی، اقتصادی و سیاسی به صلاح نمی باشد و دارای عوارض گسترده ای است  زیرا در حال حاضر کشاورزی 27 درصد تولید  ناخالص ملی،  23 درصد اشتغال و 80 درصد غذای افراد جامعه را تأمین می کند. از طرفی با توجه به این مسئله که بهره وری مصرف آب در کشور پایین است و با 82 میلیارد متر مکعب آب مصرفی در بخش کشاورزی حدود 57 میلیون تن محصول تولید می شود                      (حيدري شريف آباد، 1383) ، می توان نتیجه گرفت که بهره وری مصرف آب در اراضی کشاورزی آبی تقریباً 7/0 کیلوگرم محصول در اثر مصرف یک متر مکعب آب می باشد و لازم است  جهت پایداری تولیدات کشاورزی راه حل دوم یعنی استفاده بهینه از آب یا بهره وری مصرف آب را افزایش داد (حيدري شريف آباد، 1383) .

مفهوم خشكسالي :  

1- جريان پايه (Base Flow):  بخشي از جريان  آب رودخانه ها است كه عمدتا از جريان حاصل از سفره هاي آب زير زميني مرتبط با حوضه آبريز تشكيل مي گردد.

خشكسالي كشاورزي  به دنبال انواع اول و دوم رخ مي دهد. شديد ترين حالت در خشكسالي كشاورزي، قحطي است. در هر صورت خشكسالي از هر نوعي كه باشد، خاتمه آن با آغاز بارش ارتباط مستقيم دارد كه در اينجا نيز شدت و مدت  بارش داراي اهميت است.

خشكسالي در برگيرنده سالي است كه متوسط سالانه ترازنامه آبي يك منطقه،  يعني ورودي، خروجي و به خصوص تغييرات ذخيره آب نسبت به ميانگين، كاهش نشان مي دهد لذا مي توان گفت اگر مجموع بارش يك ماه از ميانگين آن كمتر باشد اين به منزله خشكسالي نبوده بلكه "خشكي ماهانه " محسوب مي شود اما ماههايي كه بارش زير نرمال دارند در نهايت كاهش بارش سالانه يا خشكسالي را سبب مي شوند. از طرف ديگر سالهاي متمادي داراي بارش زير ميانگين را نمي توان  خشكسالي ناميد بلكه دوره خشكسالي"( Drought Duration) هستند.

عوامل ايجاد كننده خشكسالي:

   مهم ترين عوامل ايجاد كننده خشكسالي عبارتند از:

الف -  فرونشيني هوا در اشكال مختلف :

   جريان هوا چه پر فشار پويا ((Dynamic باشد وچه پر فشار دمايي (سرد) ((Thermal، سبب رانش و پخش هوا شده و درنتيجه باعث دور شدن مراكز كم فشار از منطقه مي گردند. جريان هاي پر فشار پويا كه از حركات جو ايجاد مي شوند سهم عمده اي در ايجاد خشكسالي و دوره هاي خشك دارند. جريان هاي پرفشاردمايي كه از سرمايش سرزمين هاي شمالي، جنوبي و نواحي كنار قطب  شكل مي گيرند، نقش ضعيفتري دربروزخشكسالي و دوره هاي خشك دارند.

ب -  دماي سطح اقيانوسها :

   سيستم جو– اقيانوس  بطور كامل به هم پيوسته بوده و انواع آب و هوا و تغييرات آب  و هوايي از تاثير تركيبي اين مجموعه همراه با آرايش بادهاي سطوح فوقاني، مياني و زيرين جو حاصل مي شود.

ج – لكه هاي خورشيدي :

   موتور گرداننده جو– اقيانوس توسط انرژي تابشي خورشيد تامين مي شود. هم زماني نسبي فعاليت خورشيدي بالا و پايين و اوضاع آب و هوايي توجهات زيادي را به خود معطوف نموده است  بطوريكه عده اي بر اين عقيده اند كه دوره هاي آب و هوايي ويژه،  نظير وقوع سيلابها، خشكسالي و غيره  ناشي از فعاليت خورشيدي ( تعداد لكه هاي آن) ميباشد. افزايش تعداد  لكه هاي خورشيدي بطور نسبي سبب سرد گرايي سطح كره زمين و تغييرات افزايشي يا كاهشي در ميزان بارش نقاط مختلف جهان مي شود.

د – آلبيدو ( سفيدايي) :

   اختلاف در دريافت انرژي خورشيد توسط سطوح مختلف از نظر رنگ، سرشت، پوشش گياهي، ذخيره رطوبتي و غيره سبب رژيم هاي گوناگون گرمايي و تابشي مي گردد كه اين به نوبه خود به حركت و جابجايي توده هاي هوا و آب منجر ميشود. آلبيدو در واقع تجديد اوليه بخشي از انرژي طول موج كوتاه خورشيد است كه بطور مستقيم به فضاي خارج بازتابش ميگردد. لازم به توضيح است كه آلبيدو عامل بروز  خشكسالي يا تر سالي نيست بلكه سازوكارهاي موجب خشكسالي يا  تر سالي را تشديد و تسريع مي كند.

ه- تاثيرگذاري انسان :

   تاثيرات انسان در بروز تغييرات آب و هوايي به دو شيوه : مستقيم (يعني وارد كردن مواد و انرژي به جو زمين كه در حالت طبيعي در آن موجود نيست)  و غير مستقيم ( يعني تغيير كاربري اراضي و در نتيجه تغيير رطوبت خاك و تغيير رژيم آب نگاري ( Hydrografic Regime) ) صورت مي گيرد. آزاد سازي گازهاي گلخانه اي در قرن بيستم سبب افزايش دماي جو بين 3/0 تا 6/0 درجه سانتيگراد شده كه اين حالت سبب پس رفت مرز يخبندان مناطق قطبي و كوهستان ها گرديده است. مهم ترين تاثير مستقيم افزايش گازهاي گلخانه اي را مي توان  وقوع خشكسالي هاي توام با افزايش درجه حرارت دانست. تغيير شكل نزولات جوي، تغيير زمان وقوع و شدت بارش ها، وقوع سيلاب هاي ناگهاني نيز از ديگر عوارض آن به شمار مي روند.

بهره وری آب در کشاورزی :

بهره وری آب مفهومی است مربوط به مقدار درآمدی که از هر واحد آب مصرفی در کشاورزی عاید می شود. شاید نزدیک ترین واژه ای که بتواند آن را توصیف کند کارآیی مصرف آب باشد. کارآیی مصرف آب  به مقدار محصولی گفته می شود که از هر واحد حجم آب به دست می آید  ولی بهره وری آب حتی از این مفهوم نیز فراتر رفته و اشاره به مقدار درآمدی دارد که می تواند به ازای هر واحد آب نصیب کشور شود. در واقع در بهره وری آب نقش هر واحد آب در تولید ناخالص ملی یا تولید ناخالص داخلی مطرح است كه با مفهوم بازده آبياري (نسبت مقدار آبي كه مفيد واقع ميشود به مقدار آب مصرفي) متفاوت ميباشد.  اگر از این دیدگاه به مصرف آب در ایران نگاه کنیم کارآیی مصرف آب و بهره وری آب در ایران بسیار پایین است و همانگونه که ذکر گردید بر اساس ارزیابی های موجود کارآیی مصرف آب کشـاورزی در ایـران حـدود7/0 کیلوگرم می باشد. لازم به ذکر است که افزایـش بهره وری آب  در کشاورزی موضوعی استراتژیک و راهکاری محسوب می گردد. استراتژیک از این نظر که ابتدا باید در سطح کشور براي مقادیر آب موجود در جهت بهره گیری بیشتر از آن تصمیمات کلان اتخاذ گردد. به عبارت دیگر ابتدا باید سند ملی استفاده از آب کشور به لحاظ اقلیمی، اقتصادی،  حقوقي و سیاسی تنظیم شود اما مسائل تاکتیکی که بخصوص در بخش کشـاورزی می توان به کـار گرفت در چهـار گروه راهـکاری خلاصـه می شود :

الف) راهکارهای فنی : راهکارهای فنی که می توانند افزایش بهره وری آب را به دنبال داشته باشند عبارتند از :

1.      استفاده ازروشهای آبیاری تحت فشارمانند آبیاری قطره ای و آبیاری زیرسطحی

2.   استفاده از مواد اصلاحی و نگهدارنده رطوبت در خاک نظير کود سبز آلی، مالچ های گیاهی، کاه و کلش ( مالچ کلشی )،  پوشش گیاهی و همچنین استفاده از مواد اصلاح کننده نظیر تورب،  ورمیکولیت،  پرلیت،  هیدروپلاس و ...

3.      استفاده از بادشکن ها به منظور کاهش اثرات خشکسالی

4.      استفاده از مالچ های مصنوعی ( پلاستیکی )

5.      استفاده از استخرهاي جمع آوری و ذخیره سازی آب باران

6.      استفاده از سایه بان هاي مناسب و يا مواد رنگی روی سطح گلخانه ها

7.      هدایت تولید محصول در محیط های کنترل شده ( گلخانه ها)

8.      استفاده از سیستم های هیدروپونیک بسته (Circular)در گلخانه ها

9.      حذف علف های هرز در محیط کشت

10.  سرپوشیده کردن استخرهای ذخیره و کانال های انتقال آب

11.  استفاده از هورمون های گیاهی  موثر در افزايش مقاومت به خشکی

12.  استفاده از سیستم های بی خاک ورزی یا کم خاک ورزی

ب) راهکارهای مدیریتی : با مدیریت صحیح می توان حداکثر استفاده را از منابع آبی که در دسترس می باشند به دست آورد از جمله :

1.      برنامه ریزی آبیاری

2.   آبیاری در زمانی که گیاه از نظر تولید محصول به شدت به آب نیاز دارد و پرهیز از آبیاری در زمانی که نقشی در تولید یا رشد گیاه ندارد.

3.      نگهداری بهتر تجهیزات آبیاری و استخرهای آبیاری

4.      استفاده مجدد از آب های زهکشی و روان آب های گلخانه

5.      استفاده از روش های نوين آبیاری  مانند روش میکرو زیرزمینی

6.      استفاده از روش های کم آبیاری

7.      تصفیه و استفاده مجدد از آب های مصرف شده

ج) راهکارهای تشکیلاتی از جمله :

1-  کاهش یارانه های بخش آب

2-  فراهم نمودن چارچوب های قانونی برای قیمت گذاری آب ( تعیین آب بها )

3-  اعطای یارانه به تولیدکنندگانی که خواستار استفاده از مواد اصلاحی و نگهدارنده رطوبت در خاک (سوپر جاذب ها) هستند.

4-  خريد آب از بخش خصوصي

5-   حمايت  از طرح هاي تحقيقاتي با موضوع  توليد آب شيرين  

6-  تامين سوپر جاذب ها

7-  احياء و مرمت قنوات و چشمه ها

8-  احداث ميكروكچمنت و اصلاح آبخيزها در باغات ديم (الگويي)

9-  اصلاح و بهبود آب بندانها

10-  پوشش انهار و لوله گذاري كانال هاي آبياري مزارع و باغات

11--   حمايت از پروژه هاي ذخيره سازي نزولات جوي در اراضي شيبدار و كم بازده

12-  برنامه ريزي براي بارور سازي ابرها و توليد باران مصنوعي(در شرايط خاص)

د) راهکارهای زراعی از جمله :

1.      انتخاب ارقام گیاهی که با شرایط اقلیمی هر منطقه حداکثر سازگاری را داشته باشند

 ( انتخاب گونه و رقم مناسب گیاه )

2.      انتخاب ارقام گیاهی مقاوم به خشکی در مناطق با منابع آب محدود یا نامطمئن

3.   اصلاح ژنتیکی گیاهان بر اساس خصوصیات فیزیولوژیک ( زودرسی ، داشتن سیستم ریشه ای گسترده تر ، افزایش سرعت رشد و ... )  در جهت استفاده مؤثر از آب

4.      انتخاب ارقامـی با عملكرد بالا

5.      استفاده از ارقام زودرس

6.       استفاده از ارقام با ارزش اقتصادی بالا

7.      استفاده از روشهای نوین مهندسی ژنتیک و يا بیوتکنولوژی برای تولید گیاهان مقاوم

8.      استفاده به موقع از نهاده ها ( کود، سم  و ... )

9.    انجام تحقیقات بر روی گونه های گیاهی بومی ایران با جنبه های ژنتیکی مقاومت به خشکی و شوری به منظور استفاده از آنها در پروژه های ژنتیکی و اصلاحی

10.  اجرای برنامه های تحقیقاتی برای دست یابی به تولید مواد مصنوعی اصلاحی و نگهدارنده رطوبت در خاک  به صورت تولید انبوه و ارزانتر این مواد در داخل کشور

قیمت گذاری آب :

ساز و کار قیمت گذاری آب در برخی از کشورها به عنوان يكي از راهکارهاي تنظیم مصرف آب استفاده می گردد. لازم به ذكر است كه  قیمت گذاری آب به شرایط محیطی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جوامع بستگی دارد. به عنوان مثال در مناطق داراي بارندگی کافی و یا داراي رودخانه های پرآب، ارزش و قیمت آب به اندازه مناطقی که دارای بارندگی اندک و بدون جریان دایمی آب هستند، نمی باشد. همچنين استحصال و یا انتقال آب در مناطق خشک دارای هزینه زیادتری نسبت به مناطق مرطوب می باشد. در واقع نقش اصلی قیمت گذاري، تعیین چگونگي تخصیص منابع  میان مصرف کنندگان می باشد. نكته ديگر آنكه اگر کالایی گران باشد افراد ارزش بیشتری برای آن قائل شده و از آن بطور بهینه استفاده خواهند نمود لذا جهت امنیت غذایی و توسعه کشور، برای آب قیمت تعیین می شود. آب یک کالای اقتصادی است و بايد اشخاصي را که از آب بطورصحیح استفاده نمی كنند با روش تعیین قیمت مجبور به استفاده درست نمود. بديهي است مزرعه دار و یا کشاورزی که برای آب پولی نمی پردازد و یا هزینه بسیار کمی بابت آن پرداخت می نماید از آب استفاده مؤثر به عمل نمی آورد و يا با آن محصولاتی توليد  ميكند

که از نظر اقتصادی دارای ارزش چندانی نیستند و همچنين در شیوه آبیاری و مصرف آب  دقت نمی کند بنابراین برای جلوگيري از مسائل ذكر شده بايد براي آب قیمت مشخص گردد تا با صرفه جویی، کمبود آن جبران شود.  البته همانگونه كه قبلا گفته شده اين امر (قیمت گذاری آب) منوط به شرایط محیطی، اجتماعي، اقتصادی و سياسي جوامع است اما اينكار باعث می شود که از این مایه حیات در مکان و زمان مناسب استفاده گردد. در حال حاضر روش های مختلفی برای قیمت گذاری آب وجود دارد که شامل قیمت بر حسب حجم آب مصرفی، نوع و محل مصرف و يا با استفاده از روش چند نرخی می باشد. در روش قیمت گذاری آب برحسب حجم آب مصرفی با استفاده از اندازه گيري حجم آب مصرف شده،  قیمت گذاری انجام ميگيرد. در روش قیمت گذاری برحسب نوع و محل مصرف، ميتوان بر اساس ميزان محصول توليدي، ميزان كود مصرفي و يا سطح زيركشت قیمت را تعيين نمود.  در روش چند نرخی نيز برحسب ميزان عرضه و تقاضاي آب،  قیمت گذاری آن انجام ميگيرد.  برخي از كشورهايي كه از روش قيمت گذاري آب استفاده ميكنند عبارتند از:   فرانسه،  انگليس،  امريكا، چين، هند،  مكزيك، فليپين، مراكش، استراليا و پاكستان.

سیستم آبیاری قطره ای :

افزایش روزافزون جمعیت جهان و در نتیجه افزایش نیاز بیشتر به تولیدات کشاورزی و مواد غذایی از یک سو و از سوي ديگر محدودیت منابع آب و روند کاهش کیفیت آب های موجود به خصوص در مناطق خشک و نیمه خشک، بهره برداری بهینه از منابع آب را در تمام زمینه ها به خصوص در بخش کشاورزی که بیشترین سهم مصرف آب را دارا می باشد، ضروری ساخته است از این رو علاوه بر مهار آب های سطحی، حفظ کیفیت آب های موجود،  بهره برداری از آب های نامتعارف و صرفه جویی در مصرف آب در تمام زمینه ها، اصلاح روش های آبیاری سنتی و به کارگیری روش های آبیاری تحت فشار در راستای صرفه جویی در مصرف آب کشاورزی نه تنها از سوي دولت كه بايد از طرف همه توليدكنندگان اين بخش به شدت مورد توجه قرار گیرد. امروزه  سیستم آبیاری قطره ای به عنوان یک روش موفق توزیع و ذخیره آب، در همه اشکال مختلف آن،  به اثبات رسیده است. اين روش  ضمن صرفه جویی در آب  موجب افزایش عملکرد و بهبود کیفیت محصول نيز گشته است. به موازات کاربرد  روش آبیاری قطره ای،  روش های دیگری از این نوع آبیاری ابداع گردید. سیستم آبیاری قطره ای نواری، به عنوان جدید ترین سیستم آبیاری تحت فشار از نوع میکرو، در سال های اخیر در بعضی از کشورها از جمله  ایران اجرا گردیده و در حال توسعه می باشد و می تواند به عنوان گزینه مناسبی برای آبیاری درختان، گیاهان و همچنين برخی از گیاهان زراعی با کشت های ردیفی در کشور گسترش یابد.  بدیهی است موفقیت کامل این سیستم نیز مانند هر نوع سیستم آبیاری دیگر، بستگی به شناخت دقیق از توانایی ها و محدودیت های سیستم، دامنه کاربرد و طرح،  اجرا ، بهره برداری و نگهداری صحیح و اصولی از آن دارد.

روش آبیاری زیرسطحی سفالی :

      روش های آبیاری زیر سطحی از فناوری های نوینی هستند که دارای مزایايی متعدد و منحصر به فرد از نظر مسایل زراعی، حفظ منابع آب و خاک و اقتصادی می باشند. با استفاده از روش های آبیاری زیرسطحی ضمن افزایش بهره وری مصرف  آب به واسطه کاهش تلفات تبخیر از سطح خاک و نفوذ عمقی،  شرایط رطوبتی و تهویه ای مناسب تری در نیم رخ خاک جهت رشد و نمو بهینه گیاهان فراهم می شود.  روش آبیاری زیرسطحی سفالی به رغم سنتی بودن آن،  یکی از بهترین و مؤثرترین روش های آبیاری ابداع  شده است که از 2000 سال پیش  به طور موفقیت آمیزی مورد استفاده قرار گرفته است. استفاده از ظروف سفالي براي صرفه جويي و تامين آب جهت كشت گياهان در ايران قدمت هزارساله دارد و از قرن ها پيش در شهرهاي حاشيه كوير نظير يزد و اردكان استفاده مي شد. متأسفانه این روش آبیاری چندان شناخته شده نیست  و چنانچه به صورت اصولی به آگاهی کشاورزان برسد به طور وسیع بویژه در سطح مزارع کوچک،  باغ ها و گلخانه ها مورد استفاده قرار خواهد گرفت.  استقبال از این روش آبیاری به این دلیل خواهد بود که بهره وری مصرف آن بسیار بیشتر از روش های آبیاری غرقابی است.  این روش آبیاری بویژه برای کشاورزان تحت شرایط دشوار و نامطلوب قابل توصیه است  بخصوص در مناطق خشک و کم آب و یا  در شرايط وقوع خشکسالی های ادواری و غیر ادواری،  شور بودن منابع آب  و خاک و نیز وجود قطعات کوچک، پراکنده و ناهمواردر نقاط دور و محروم کشور.  این روش آبیـاری به دلیل سادگی، ارزاني، کم فشـار بودن،  سهولت کار با  آن و توزیـع مناسب تر رطوبت در خاک می تواند گزینه ای مناسب برای آبیاری محصولات باغی،  گلخانه ای و جالیزی در مناطق خشک و کم آب کشورمان باشد.

استفاده از مواد اصلاحی و نگهدارنده رطوبت در خاک ( سوپر جاذب ها) :

     افزایش راندمان آبیاری یکی از راه های صرفه جویی در مصرف آب است.  با اعمال مدیریت صحیح و به کار گیری فن آوری های پیشرفته از طریق حفظ و ذخیره رطوبت،  افزایش ظرفیت نگهداری آب در خاک و بهبود وضعیت نفوذ پذیری آب در خاک می توان بازده مصرف آب را در کشاورزی بالا برد.  در این رابطه اقداماتی از قبیل کاربرد کود سبز،  مالچ های گیاهی و مصنوعی، کاه و کلش،  پوشش گیاهی و همچنین استفاده از مواد اصلاح کننده نظیر تورب،  ورمیکولیت،  پرلیت،  پلی اکریلامید، هیدروپلاس،  واترلس و ایگتا امکان پذیر می باشد  كه در زير بطور خلاصه به برخي از آنها اشاره مي شود:

الف) پرلیت:  پرلیت مورد استفاده در کشاورزی ماده ای معدنی،  با دوام،  سبک وزن  با pH تقریباً خنثی و غیر سمی است. این ماده به علت داشتن سطوح خارجی ناصاف  و وجود شیارهایی در ساختمان درونی، دارای ظرفیت نگهداری آب بیشتری در مقایسه با ذرات هم اندازه خود بوده و به صورت منبع ذخیره آب عمل می نماید. از اثرات پرلیت بر خاک می توان به مطلوب نمودن وضع تهویه و زهکشی خاک، افزایش ظرفیت نگهداری آب در خاک اشاره نمود. از آنجا که پرلیت عایق گرما می باشد، نوسانات دمای خاک را نیز کاهش می دهد.

ب) هیدروپلاس:  این ماده ذخیره کننده آب، غیر معدنی، مصنوعی و کریستاله بوده و قادرست تا 500 برابر حجم اولیه اش آب جذب نماید. کاربرد این ماده در کشاورزی سبب صرفه جویی در ذخیره آب و طولانی تر شدن زمان بین دو آبیاری می گردد. با مصرف هیدروپلاس در سطح خاک میزان تبخیر به 3/1 حالت عادی تنزل یافته و آب های حاصل از بارندگی و آبیاری به لایه های زیرین فرونشت نکرده و به هدر نمی رود. دوام اثر این ماده در خاک حدود 5 سال است.

ج) ایگتا:  ماده مصنوعی آلی است که نام شیمیایی آن وینیل الکل اکریلیک اسید است  و با نمک سدیم به صورت پلیمر در می آید. این ماده ظرفیت نگهداری رطوبت بالایی را داراست  و بر اثر جذب آب به صورت  ژل در می آید. ایگتا تقریباً 500 برابر وزن خودش آب جذب می کنـد. ک این مـاده دارای خصوصیـات مثبت در جهت تغیـیرات تخلخل خاک می باشد  به طوری که در خاک های سنگین سبب افزایش تخلخل تهویه ای و در خاک های سبک موجب افزایش تخلخل مویین می شود. از این ماده در گلخانه و براي گیاهان گلدانی، در تهیه و نگهداری چمن، در نشاي درختان میوه و درختچه ها می توان استفاده نمود.

د) اگروسواک:    نوعی پلی اکریلامید جاذب رطوبت می باشد که به عنوان یک ماده اصلاح کننده خاک برای افزایش دسترسی گیاهان به آب در خاکهاي شنی مورد استفاده قرار می گیرد. افزایش درصد کمی از اين ماده در خاکهاي شنی موجب افزایش ظرفیت نگهداری آب در خاک و در نتیجه بالا رفتن کارایی مصرف آب برای گیاه می گردد. آب اضافی ذخیره شده در خاک موجب صرفه جویی در زمان، پول و انرژی در آبیاری گیاهان باغی، گلدانی ، گلخانه ای و به طور عام در باغبانی می شود.

ه) نوازورب ( آب خشک ): نوعی ماده اصلاحی و جاذب الرطوبه دیگری است که به بازار ایران عرضه گردیده است. این ماده نیز خواصی مانند هیدروپلاس و ایگتا دارد. .تأثیر اصلاحی و مهم این مواد در خاک از دیدگاه کشاورزی، کاهش رواناب سطحی و فرونشت عمقی، افزایش ظرفیت نگهداری رطوبت در خاک و در نهایت بالا رفتن کارآیی مصرف آب می باشد. مهم ترین مانع در راه فراگیر شدن کاربرد این مواد به ویژه در سطح زراعت های وسیع عدم توجیه اقتصادی استفاده از آن ها است  لذا دامنه کاربرد وسیع این مواد تاکنون در سطح زراعت گیاهان مهم و استراتژیک همچون غلات،  گیاهان علوفه ای و دانه های روغنی گسترش پیدا نکرده و استفاده از آن ها محدود به مواردی نظیر چمن کاری، کشت های گلخانه ای، سبزیکاری، گیاهان گلدانی خانگی و غیر خانگی، گیاهان و درختان زینتی و گل های بریده و مانند اینهاست.

استفاده از مالچ مصنوعی (پوشش پلاستیکی) :

      مالچ پلاستیکی پوششی از جنس پلاستیک است که بر روی خاک گسترده شده  و در کشاورزی مزایای فراوانی دارد. از کلیه انواع پلاستیک هایی که برای پوشاندن سطح خاک  مورد استفاده قرار می گیرد نوع سیاه ( یا خاکستری ) آن که از جنس پلی اتیلن است کارآیی بیشتری داشته و از نظر اقتصادی نیز مقرون به صرفه است. از مهم ترین مزایای استفاده از مالچ های پلاستیکی جلوگیری از تبخیر سطحی خاک و کاهش مصرف آب مورد نیاز آبیاری، جلوگیری از رشد علف های هرز و به دنبال آن جلوگیری از هدر رفتن آب توسط علف های هرز،  جلوگیری از سله بستن سطح خاک،  جلوگیری از تنش های رطوبتی خاک،  افزایش حاصلخیزی خاک،  جلوگیری از نوسان های درجه حرارت،  جلوگیری از تجمع املاح در سطح خاک، جلوگیری از تماس محصول ( ميوه)  با خاک مرطوب و پیش رسی محصول می باشد.

هدایت تولید محصول در محیط های کنترل شده ( گلخانه ها ) :

در بخش کشـاورزی، گلخـانه های اولیـه با هـدف افزایش قابلیت های تولیدی، بهره وری بهتر از زمان،  نیروی کار،  زمین، سرمایه و نیل به محصول در تمام طول سال پدید آمدند. مفهوم ابتدایی این گلخانه ها کاهش خسارات محیطی نظیر سرما، خشکسالی،  یخبندان،  تگرگ،  باد  و ... بوده است.  با ارتقاء دانش بشر در زمینه نقش عوامل اقلیمی در افزایش بهره وری و عملکرد تولید، کنترل عوامل اقلیمی جهت افزایش عملکرد محصول و تولید محصول در فضای کنترل شده مورد توجه قرار گرفت و بر همین اساس امروزه تولیدات گلخانه ای به دلیل عملکرد بالای محصول و نیز تولید محصول در خارج از فصل از جایگاه ویژه ای در بخش کشاورزی برخوردارند.

الف)  مزایای کشت هاي گلخانه ای :

1.      افزایش تولید در واحد سطح ( حداقل 10 برابر هوای آزاد )

2.      تولید بیش از یک محصول در سال ( در مورد سبزی و صیفی )

3.      افزایش کیفیت محصول تولیدی ( کنترل بهتر آفات و بیماری ها )

4.      صرفه جویی در مصرف آب ( با آبیاری تحت فشار )

5.      استفاده از اراضی غیر قابل کشت با سیستم هیدروپونیک

6.      عدم وابستگی تولید به شرایط محیط و امکان بازاریابی مناسب و تنظیم برنامه کشت مطابق نیاز بازار

7.   تداوم کار و تولید محصول در تمام فصول سال با توجه به امکان کنترل عوامل محیطی و تنظیم شرایط مورد نیاز گیاه

ب)  معایب کشت گلخانه ای :

1.      هزینه بالای اولیه احداث گلخانه ها

2.      نیاز به مراقبت دائمی

3.      نیاز به دانش فنی مطلوب

اصلاح ژنتیکی گیاهان :

افزایش تولیدات گیاهی از طریق گسترش سطح زیر کشت و یا افزایش تولید در واحد سطح امکان پذیر می باشد و نظر به محدودیت اراضی قابل کشت و منابع آبی قابل استفاده، توجه به امر پژوهش در اصلاح و توسعه گیاهان برتر از نظر راندمان کمی و کیفی و روش های مدیریتی مطلوب در جهت حفظ و ایجاد تعادل بین تولید و نیاز مواد غذایی، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. میزان تولید گیاهـان تحت تأثیر روابط پیچیده بین گیاه و محیط قرار می گیرد. خشکی مهم ترین عامل محدودکننده رشد عملکرد گیاهان به ویژه در مناطق گرم و خشک می باشد. یکی از مؤثرترین راه های کاهش خسارات کم آبی، اصلاح گیاهانی است که از قدرت تحمل تنش آبی برخوردار باشند. از این رو باید بهنژاد گران با روش های اصـلاحی مختـلف در جـهت دستیابـی بـه ارقام متحمل در شرایـط کـم آبـی تـلاش نمایند. امروزه  پیشرفت های اخیر با بکارگیری روش های بیولوژی مولکولی و مهندسی ژنتیک شامل تکنیک های تهیه نقشه ژنی،  ردیف یابي ژنی و ژن های مرتبط با مقاومت به تنش، انجام برنامه های تحقیقاتی با هدف اصلاح گیاهان مقاوم به تنش های محیطی به ویژه خشکی، سرما و شوری را با سرعت و دقت بیشتری امکان پذیر می نماید. از آنجایی که اجرای این برنامه ها  فرآیندی بسیار سخت و زمان گیر می باشد

 می توان آنها را به عنوان راهکاری در تدوین برنامه های بلند مدت کاهش خشکسالی مد نظر قرار داد. از سوی دیگر انجام این گونه برنامه های تحقیقاتی به دلیل برخورداری از هزینه های بالا،  به پیش بینی اعتبارات مکفی جهت نهایی شدن نیاز دارند که در این خصوص نیز بایستی تمهیدات لازم اندیشیده شود.

استفاده از سیستم بی خاک ورزی یا کم خاک ورزی :

وجود خاك سالم در كشاورزي، لازمه توليد پايدار است. خاك سالم، گياه سالم توليد ميكند. خاك سالم همراه با مديريت آب و عناصر غذايي باعث ميشود كه گياه در مواقع خشكسالي كمتر صدمه ببيند. مديريتي كه منجر به تخريب خاك گردد معمولا نياز به آب بيشتر، عناصر غذايي (كود) و انرژي بيشتري دارد. در طی هزاران سال بشر برای افزایش تولید محصولات کشاورزی مبادرت به شخم زدن نموده و هدف او از این کار ایجاد محیط مناسب برای جوانه زنی بذر، رشد ریشه، کنترل علف های هرز، کنترل فرسایش و ذخیره بیشتر رطوبت در خاک بوده است. با ورود تراکتور به عرصه کشاورزی و انجام شخم های مکرر، موجبات اکسایش شدید مواد آلی خاک ها فراهم گردید. کاهش شدید مواد آلی و تخریب ساختمان خاک به شدت خصوصیات فیزیکی آن را تحت تأثیر قرار داد و موجب کاهش عملکرد بسیاری از گیاهان شد. در حال حاضـر نگاه جهـانی به کشاورزی از منظر کشـاورزی پایـدار است و در نظام های مدیریتی پایدار توجه به کاهش عملیات کشت و کار، معطوف شده تا بدین وسیله باعث پایداری منابع و حفظ مواد آلی خاک ها شوند. بر اساس تحقیقات صورت گرفته نظام های شخم کاهش یافته ( کم خاک ورزی ) و بی خاک ورزی می توانند به عنوان راههايی امید بخش برای افزایش ماده آلی خاک باشند.  با اینکه شخم یا خاک ورزی موجب نرم شدن خاک و کاهش فشردگی خاک منطقه ریشه می شود اما به دلیل تخریب ساختمان خاک ، شرایط ایجاد شده زودگذر بوده و به دلیل ثبات کم، ساختمان خاک طی چند هفته یا حتی چند روز به وضعیت سابق برمی گردد. یکی از اهداف مهم مدیریت خاک ورزی در کشاورزی پایدار افزایش مواد آلی وحفظ ساختمان خاک است. در این راستا وزارت جهاد کشاورزی قصد دارد که در سال 1400 میزان مواد آلی خاک های کشور را به ميزان 1% افزایش دهد. برای اینکار قرار است که از کلیه منابع مواد آلی قابل حصول مانند کود دامی، کود سبز، مواد حاصل از تفاله چغندر قند،  باگاس نیشکر و ... استفاده شود.  به رغم اهمیت انکار ناپذیر کلیه این منابع،  این احتمال وجود دارد که کشاورزان  به لحاظ اقتصادی و هزینه به نسبت زیاد بعضی از این منابع کودی، از اين امر  چندان استقبالی به عمل نیاورند لذا به نظر می رسد بهترین گزینه برای افزایش مواد آلی خاک ها، حفظ محیط زیست و افزایش درآمد کشاورزان، استفاده از سیستم بی خاک ورزی  یا کم خاک ورزی باشد. فن آوری بی خاک ورزی بر سه پایه استوار است :

1-    حداقل تغییرات در سطح خاک

2-    پوشاندن خاک با بقایای محصول سال قبل تا حدی که مقدور است

3-    رعایت تناوب زراعی

مجموعه بی خاک ورزی یک سیستم،  مدیریت مزرعه ای است که مشتمل بر کشت،  مدیریت بقایا، کنترل علف های هرز و آفات، برداشت محصول و رعایت تناوب است. در سیستم بی خاک ورزی آبیاری مزرعه راحت تر و وسریع تر خواهد بود و کاهش هزینه ها تا 50 درصد کاهش کار نیروی انسانی و توان فرسا، کاهش نیروی محرکه مورد نیاز، افزایش عمر تراکتور ها و صرفه جویی در سوخت آنها، کاهش گازهای گلخانه ای، افزایش کارآیی کودها و مصرف کمتر آن ها از جمله مزایای این سیستم می باشد.

توصيه هايي براي کاهش خسارت خشکسالی در رابطه  با  تولید گیاهان زینتی              

   در گلخانه ها :

1-   استفاده از روش های آبیاری قطره ای، كود آبياري

2-   استفاده از استخر های جمع آوری و ذخیره آب باران

3-   جمع آوری آب های زهکشی، تصفیه و استفاده مجدد از آن ها

4-   استفاده از ارقام گیاهی با نیاز آبی کم و با ارزش اقتصادی بالا

5-   کشت ارقام زینتی با ارزش اقتصادی بالا

6-   استفاده از ارقام گیاهی سازگار با اقلیم هر منطقه ( الگوی کشت )

7-   استفاده از مواد مصنوعی نگهدارنده رطوبت در خاک ( سوپر جاذب ها)     

8-  ستفاده از هورمون گیاهی براي زودرس کردن محصول و يا ايجاد مقاومت در برابر خشکی در مورد ارقامی که از ارزش بالای اقتصادی برخوردارند .

9-   استفاده از ارقام زودرس ( در مورد سبزی و صیفی گلخانه )

10- استفاده از ارقام با عملكرد بالا

11- استفاده به موقع از نهاده ( کود ، سم )

12- استفاده از مواد رنگی بر روی سطح گلخانه

13- استفاده از سایه بان های مناسب

14-  استفاده از روش های کم آبیاری

15- استفاده از سیستم هیدروپونیک بسته ( Circular ) در گلخانه ها

توصيه هايي براي کاهش خسارت خشکسالی در رابطه با تولید گیاهان زینتی

   در فضای باز :

1-        استفاده از سیستم بی خاک ورزی یا کم خاک ورزی

2-        استفاده از روش های نوين آبیاری مانند:  آبیاری قطره ای

3-        استفاده از استخر های جمع آوری و ذخیره سازی آب باران

4-        پوشش دار کردن کانال ها و استخر های ذخیره آب و نگهداری بهتر از تجهیزات آبیاری

5-        حذف علف های هرز رقابت کننده با محصول

6-    استفاده از مواد اصلاحی و نگهدارنده رطوبت در خاک مانند استفاده از کود سبز آلی، مالچ های گیاهی، کاه و کلش ( مالچ کلشی )، مالچ پلاستیکی

7-        استفاده از بادشکن ها و سایه بان ها

8-    آبیاری در زمانی که گیاه از نظر تولید محصول به شدت به آب نیاز دارد و پرهیز از آبیاری در زمانی که نقشی در تولید یا رشد گیاه ندارد .

9-         جمع آوري واستفاده مجدد از آب های زهکشی و مصرف شده

10-    کشت ارقام گیاهی سازگار با شرایط اقلیمی هر منطقه ( الگوی کشت )

11-    کشت گیاهان مقاوم به خشکی یا دارای نیاز آبی کم به ویژه در مناطق با منابع آب محدود یا نامطمئن

12-    کشت ارقام زینتی با ارزش اقتصادی بالا

13-  کشت ارقام زینتی مناسب برای کشت پاییزه ، زمستانه  و یا بهاره مانند گل های پیازی به منظور بهره مندی از نزولات جوی اين فصول

14-    استفاده به موقع از نهاده ها ( سم ، کود )

منابع :

1-  حیدری شریف آباد، ح. 1382. روش های کاهش خسارت خشکی و خشکسالی، جلد (2).  معاونت زراعت وزارت جهاد کشاورزی، 172 صفحه .

2-  حیدری شریف آباد، ح. 1383. روشهای کاهش خسارت خشکی و خشکسالی ، جلد(3). معاونت زراعت وزارت جهاد کشاورزی، 346 صفحه .

3-  حکم آبادی، ح.، و شهرام صداقت حور. 1382.  شوری و زهکشی در کشاورزی.  نشر آموزش کشاورزی، 192 صفحه .

4-    حسندخت، م. ر.  1384 . مدیریت گلخانه. انتشارات مرز دانش، 320 صفحه.