مقدمه

توت فرنگی میوه‌ای نسبتا جدید است که تا 300 - 250 سال قبل به این شکل امروزی وجود نداشت و بیشتر موارد استفاده دارویی داشته است. در قرن چهاردهم در فرانسه توت فرنگیهای وحشی از جنگل به زمین زراعتی منتقل شد و از آن به عنوان یک گیاه اهلی استفاده گردید. در جنگلهای شمال ایران توت فرنگی وحشی بطور فراوان یافت می‌شود. به نظر می‌رسد که اولین رقم اصلاح شده در زمان صدارت اتابک اعظم از فرانسه به ایران آمد و به نام اتابکی خوانده شد.

مشخصات گیاه شناسی

توت فرنگی از جنس فراگاریا (Fragaria) و تیره رزاسه (Resaceae) بوده که امروزه از گونه‌های شیلنسیس (Chilensis) و ویرجینیا (Virginia) استفاده زراعی می‌گردد. عموما گیاهانی علفی با ساقه‌های رونده یا استولون هستند. برگها مشتمل بر سه برگچه خشن و کرک‌دار به رنگ سبز تیره بوده که در برخی از ارقام شفاف می‌باشند. ساختمان گل شامل 5 گلبرگ سفید که در قسمت تحتانی خود به یک زائده کوچک متصل است، کاسه گل شامل 5 کاسبرگ سبز رنگ بوده که در قسمت تحتانی تقریبا به یکدیگر جوش خورده می‌باشند. تعداد کاسبرگها در برخی از ارقام زراعتی ممکن است بیش از 5 عدد باشد. پرچمها به تعداد 20 عدد یا کمی بیشتر یا کمتر است.

مادگی به تعداد زیاد و به صورت مارپیچی بر روی نهنج قرار گرفته است و در مجموع و همراه با نهنج فرم نسبتا کشیده‌ای را تشکیل می‌دهد. مادگی از فندقه‌های جدا از یکدیگر که هر کدام دارای تخمدان با شکل راست و کوتاه می‌باشد تشکیل شده است. در هر تخمدان یک تخمک وجود دارد و در واقع بذر به تعداد فندقه‌ها تولید می‌شود. گل در واقع دو جنسه و پس از تلقیح گلبرگها ریزش کرده و نهنج به تدریج رشد و گوشتی شکل می‌گیرد و میوه به مرور زمان آبدار شده و از حالت اسیدی به قندی تبدیل می‌شود. اگر لقاح ناقص باشد تعداد فندقه‌ها محدود و چه بسا تقارن میوه حفظ نمی‌شود.

ارقام توت فرنگی

ارقام توت فرنگی به گروه ارقام بهاره یعنی بوته‌هایی که در سال یکبار میوه می‌دهند و ارقام چهار فصله که در سال بیش از یکبار میوه می‌دهند، تقسیم می‌گردند. مهمترین ارقام بهاره عبارتند از گورلا ، آلیسو ، تیوگو ، رد گانتلت ، اسیتا ، کاتس کیل ، فرسنا. ارقام چهار فصله بسیار قوی‌الرشد و خزنده بوده و از اواخر اردیبهشت تا اواخر تابستان و گاهی اوایل پاییز میوه می‌دهند. میوه‌ها ریز و به تعداد زیادتری در هر بوته تولید می‌شوند. ارقام چهار فصله مانند: استرا و هومی جنتو می‌باشد.

ازدیاد توت فرنگی

ازدیاد جنسی

ازدیاد توت فرنگی بوسیله بذر مخصوص ارقامی است که طبیعتا تولید ساقه رونده نمی‌کنند و یا ارقامی که ساقه‌های رونده کمی دارند و همچنین جهت تولید ارقام جدید از روش ازدیاد بذری استفاده می‌شود.

ازدیاد غیر جنسی

در ازدیاد غیر جنسی که تقسیم بوته خوانده می‌شود بوته‌هایی را که خوب رشد کرده و قوی هستند پس از خارج کردن از زمین به چند بوته کوچکتر که هر کدام دارای مقداری ریشه می‌باشند تقسیم کرده و سپس آنها را در محل اصلی نشاء می‌کنند. در این روش باید از بوته‌های سالم پایه‌های مادری استفاده گردد. روش ازدیاد از طریق ساقه‌های رونده بدین صورت می‌باشند که پس از ریشه‌دار شدن ساقه‌های رونده در تابستان از بوته مادری جدا و در محل سایه نشاء کرده و سپس در فصل پاییز بوته‌های انتخابی را به زمین اصلی انتقال می‌دهند.

شرایط خاک و شرایط محیطی رشد توت فرنگی

توت فرنگی گیاهی است که در خاکهای مختلف تقریبا سازگار است با این وجود خاکهای عمیق نرم با بافت شنی رسی را ترجیح می‌دهد. بهترین PH برای توت فرنگی 5.5 تا 6.5 می‌باشد. اگر میزان آهک خاک از حد مجاز بیشتر باشد عارضه کلروز یا زرد شدن برگها بروز خواهد کرد. از لحاظ آب و هوا در شرایط مرطوب و شرایط نسبتا گرم محصول‌دهی مناسب خواهد داشت. در شرایط گرم و مرطوب باید آب کافی در اختیار گیاه قرار گیرد و همچنین ارقام مقاوم به گرما انتخاب گردد. در ارتفاع 400 تا 800 متری از سطح دریا می‌تواند رشد مناسبی داشته باشد. نیمه مقاوم به سرما بدون پوشش کاه و کلش می‌تواند تا 5- درجه سانتیگراد را تحمل نماید ولی با پوشش ویژه تا 18- درجه سانتیگراد را متحمل است.





از نظر نیاز سرمایی جزء گیاهان کم نیاز به سرما تقسیم بندی می‌شود. بطوری که در 200 تا 400 ساعت دمای کمتر از 7 درجه سانتیگراد نیاز سرمایی و ناچیز آن منتفی می گردد. سطحی بودن ریشه‌ها که معمولا تا عمق 15 تا 20 سانتیمتری خاک توزیع می‌گردد گیاه را حساس به کم آبی می‌کند. جهت تولید محصول بهاره باید از ارقامی استفاده گردد که طالب روزهای کوتاه و نیاز دمایی پائین‌تری باشند تا گل انگیزی و محصول‌دهی آنها به خوبی انجام گیرد. در ارقام 4 فصله روز کوتاهی یا روز بلندی و همچنین پائین بودن و بالا بودن درجه حرارت زیاد مطرح نیست و این گروه از توت فرنگی‌ها معمولا در شرایط مختلف به راحتی گل می‌دهند.

پیش رس کردن توت فرنگی

توت فرنگی طبیعتا از میوه‌های نوبرانه و از اولین میوه‌هایی است که در بهار به بازار عرضه می‌شود. در حالت معمولی و در مناطق معتدل زمان برداشت میوه در اواخر اردیبهشت ماه تا اوایل تیر است ولی امروزه با فن آوری‌های خاصی می‌توان زمان رسیدن میوه را به جلو انداخت. به عبارت دیگر می‌توان با استفاده از وسائل و امکانات امروزی اقدام به پیش رس کردن و تولید توت فرنگی خارج از فصل نمود و عرضه توت فرنگی را مدت طولانی‌تری ادامه داد . البته هزینه‌های اضافی که برای پیش رس کردن ایجاد می‌شود به علت قیمت بیشتری که محصول نوبرانه دارد جبران خواهد شد.

پیش رس کردن توت فرنگی در گلخانه

مطمئن‌ترین وسیله برای پیش رس کردن استفاده از گلخانه است. مشکل استفاده از گلخانه در درجه اول هزینه سنگین احداث گلخانه و نیاز به تخصص و تجربه کافی برای کشت توت فرنگی در گلخانه است. برای این منظور می‌توان نشاء توت فرنگی را ابتدا اواسط تیرماه تا اوایل شهریور در خزانه انتظار کشت کرد و 7 - 5 کیلوگرم در هر صد متر مربع از کودهای کامل ازت ، فسفر و پتاس به نسبت 17 - 12 - 12 به عنوان کود پایه به زمین خزانه دارد. پس از تولید ریشه‌های قوی در نشا بوته‌ها شروع به ایجاد ساقه‌های رونده می‌نمایند. با سرد شدن هوا بوته‌ها تحت تاثیر نور و درجه حرارت پائین قرار گرفته و گل در آنها تشکیل می‌شود. در آبان و آذر بوته‌ها را به گلخانه حمل کرده و در بستر کاشت به فاصله 30 تا 25 سانتیمتر کشت می‌نمایند.





در گلخانه نیز مقدار 5 - 3 کیلوگرم کود کامل شیمیایی در 100 متر مربع به بستر داده می‌شود. درجه حرارت گلخانه را ابتدا روی 12 - 8 درجه سانتیگراد تنظیم کرده و با افزایش شدت نور درجه حرارت را نیز زیاد می‌کنند و به 20 - 15 درجه سانتیگراد می‌رسانند. البته می‌توان درجه حرارت را به 8 درجه سانتیگراد کاهش داد. بلافاصله پس از کاشت بایستی به اندازه کافی آبیاری نمود. در آبیاری توت فرنگی گلخانه‌ای باید دقت شود که زمین بطور یکنواخت مرطوب گردد. به منظور جلوگیری از خطر پوسیدگی میوه در اثر رطوبت زیاد باید گلخانه را به موقع تهویه کرد و بوسیله حرارت خشک رطوبت زیادی را کاهش داد. برای انجام عمل گرده افشانی و تلقیح بهتر گلهای توت فرنگی در گلخانه می‌توان برای هر 1000 متر مربع سطح زیر کشت یک کندوی زنبور عسل در گلخانه قرار داد.

 

کشت گوجه فرنگی در گلخانه
گوجه فرنگی از جمله صیفی جاتی است که به دلایل فراوان کشت آن قابل صرفه است. زیرا این محصول در غذاهای مختلف مورد استفاده قرار می گیرد و آنجا که به صورت اصلی وجود ندارد به صورت رب گوجه باعث خوشمزگی غذا می شود.به همین دلیل است که در کشت گوجه فرنگی واریته هایی در نظر گرفته شده است که دقیقا با شرایط مصرف گوجه فرنگی مطابق است. گوجه فرنگی ریز در اندازه های ۵ تا ۲۰ گرمی و همین طور گوجه فرنگی هایی با اوزان تا ۲۵۰ گرم تولید شده است که به خاطر استفاده از تکنیک های جدید علاوه بر مقاومت بالا در برابر بسیاری از ویروس ها و بیماری ها استعداد دوام و تازگی را تا مدت طولانی دارا می باشد. شایان ذکر است که علاوه بر تنوع شکل و اندازه رنگ های زرد و نارنجی به کمک گوجه فرنگی های قرمز آمده است.

انواع کشت گوجه فرنگی: حال که تصمیم گرفته اید در گلخانه خود بذر گوجه فرنگی را کشت کنید قبل از هر چیز باید بدانید چه نوع بذری را انتخاب و تهیه نمائید. بذر گوجه فرنگی را بر اساس نحوه مصرف آن می توان تقسیم بندی نمود زیرا این میوه را به صورت تازه خوری, رب, سس یا کنسرو می توان مصرف نمود. به همین منظور اولین تقسیم بندی بر اساس تازه خوری و صنعتی می باشد. در حال حاضر در ایران برای کشت گوجه فرنگی در گلخانه تنها از ارقام تازه خوری استفاده می شود. دومین تقسیم بندی بر اساس همرسی استوار است . که به سه دسته همرس - غیر همرس و بینابین تقسیم می شود . معمولا در گلخانه های ایران از واریته های غیر همرس در برداشت های طولانی مدت و از واریته بینابین در مناطقی که مدت برداشت کوتاه تر است استفاده می شود. سومین تقسیم بندی بر اساس وزن میوه است . امروزه برای مصرف تازه خوری گوجه فرنگی از گوجه چری با وزن ۵ تا ۲۰ گرم تا گوجه هایی به وزن ۲۵۰ گرم استفاده می شود. نا گفته نماند که هر چه وزن گوجه فرنگی سنگین تر باشد مدت بیشتری برای رسیدن به باردهی نیاز دارد . مثلا گوجه چری که حدود ۵ تا ۲۰ گرم است پس از نشاء حدود ۶۰ روز برای برداشت محصول نیاز دارد. به تازگی در بازار تولید واریته های دیگری پا نهاده است که کلاستر نام دارد .اصولا چیدن میوه به صورت خوشه ای با اصطلاح کلاستر خوانده می شود . با پیشرفت تکنولوژی در تولید بذر واریته هایی به بازار معرفی شده است که در برابر نماتد یا ویروسهایی که در منطقه ای فعال هستند مقاومت داشته و می توان با توجه به مشکلات موجود ارقام مورد نظر را انتخاب نمود.

كود مخصوص گوجه فرنگي محتوي كليه عناصر غذايي ماكرو و ميكروي مورد نياز گياه گوجه فرنگي و با مقادير و نسبتهاي مناسب ، گزينه اي مناسب در جهت مديريت بهينه تغذيه گياهي و رفع نيازهاي غذايي گياه گوجه فرنگي در طول فصل رشد و برداشت بوده و موجب افزايش راندمان توليد در واحد سطح مي گردد .
دوز مصرف اين كود به ميزان 4 ليتر در 1000 ليتر آب بوده و بايستي 4-3 نوبت در طول دوره رشد و برداشت و بفاصله هر 15 روز يكبار مصرف گردد .

گوجه فرنگي گياهي است كه در مناطق حاره ، چند ساله و در مناطق معتدله، يكساله است . اين گياه از خانواده بادمجانيان يا Solanaceae بوده و نام علمي آنLycopercicom esculentum است . ساقه آن ضخيم ، خشبي و كركدار و بلند و خزنده مي باشد .درجه حرارت اپتيمم براي گوجه فرنگي گلخانه اي ، در روز 22 درجه سانتي گراد و در شب 18 درجه سانتي گراد و رطوبت اپتيمم 65% -60% مي باشد.شوري مناسب آب آبياري براي گوجه فرنگي حدود 1 ميلي موس بر سانتي متر بوده و آبهايي كه EC آنها بيش از 2.5 ميلي موس بر سانتي متر باشد براي گوجه فرنگي مناسب نيست . غلظت بر موجود در آب آبياري براي گوجه فرنگي نبايد از ppm 2 – ppm 1.3 تجاوز كند .PH مناسب آب براي گوجه فرنگي بين 7 – 7.5 مي باشد .
خاك مناسب براي كاشت گوجه فرنگي داراي بافت شني لوم با زهكش و نفوذ پذيري مناسب و با PH بين 6.5 تا 7 و مقدار Ec كمتر از ms/cm 3 مي باشد .
مطابق بررسي هاي بعمل آمده جهت عملكرد 30 – 25 تن گوجه فرنگي در هزار مترمربع گلخانه، مقدار عناصر غذايي ذيل بصورت خالص بايستي در دسترس بوته ها قرار گيرد .

ازت	12 كيلوگرم
آهن	1.3 كيلوگرم
فسفر	10 كيلوگرم
روي	0.16 كيلوگرم
پتاسيم	16 كيلوگرم
منگنز	0.11 كيلوگرم
گوگرد	1.4 كيلوگرم
مس	0.07 كيلوگرم
منيزيم	1.3 كيلوگرم
بر	0.14 كيلوگرم
كلسيم	0.7 كيلوگرم

بطوركلي نسبت NPK مورد نياز در دوره هاي رشد گوجه فرنگي بصورت ذيل است :

NPK در اوايل دوره رشد	1-2-1
NPK در اواسط دوره رشد	3-1-3
NPK از شروع باردهي تا اواخر دوره رشد	6-1-3

نقش عناصر غذايي در رشد و نمو گوجه فرنگي :

ازت : كمبود ازت سبب توقف رشد اندامهاي هوايي بخصوص شاخه هاي فرعي در گوجه فرنگي مي شود . اين علائم همراه با زرد شدن رنگ برگهاي پير نمايان مي شود . متوسط مقدار ازت در برگهاي گوجه فرنگي 5 – 3.5 درصد بوده و در كمتر از 3 درصد علائم كمبود نمايان مي شود .

فسفر : در صورت كمبود فسفر ، رنگ برگ به سبز تيره گرائيده و رگبرگها و دمبرگهاي قسمت فوقاني بوته ( برگهاي جوان ) ارغواني رنگ مي شود . كمبود فسفر هنگامي مشاهده مي شود كه غلظت فسفر در برگهاي گوجه فرنگي به كمتر از 0.5% برسد .

پتاسيم : علائم كمبود پتاسيم در گوجه فرنگي بصورت بروز حالت كلروز بين رگبرگي در برگهاي بالغ و مياني و آشكار شدن نقاط نكروزه و پيدايش حالت سوختگي در حاشيه برگها مي باشد . باپيشرفت كمبود پتاسيم در گوجه فرنگي اين علائم به قسمتهاي بالايي گياه نيز گسترش مي يابد. ميوه خوب رنگ نگرفته و دچار عارضه ريزش قبل از رسيدن مي گردد . در غلظت كمتر از 5% پتاسيم در برگ گوجه فرنگي علائم كمبود مشاهده مي شود .

كلسيم : در نوك برگهاي گوجه فرنگي لكه هاي قهوه اي يا سياه در اثر كمبود كلسيم ظاهر مي گردد . از اولين علائم كمبود كلسيم بروز عارضه پوسيدگي گلگاه در ميوه هاي گوجه فرنگي است . غلظت نرمال كلسيم در برگهاي جوان گوجه فرنگي حدود 2.5 درصد بوده و اگر غلظت آن به كمتر از 1.3 درصد برسد علائم كمبود ظاهر خواهد شد .

منيزيم : كمبود منيزيم در گوجه فرنگي با ايجاد لكه هاي كلروز بين رگبرگي در برگهاي پير مشاهده مي شود كه به سمت برگهاي جوان توسعه مي يابد . در صورت شدت كمبود نقاط نكروزه شده و رگه هاي لكه دار در حاشيه برگها مشخص مي شود غلظت نرمال منيزيم ، نيم تا يك درصد در برگهاي جوان بوده و در غلظتهاي كمتر از 0.3 درصد علائم كمبود آشكار مي شود .

گوگرد : كمبود گوگرد همانند كمبود ازت خود را نشان مي دهد اما ساقه هاي بوته لاغر ، سفت و چوبي مي شوند به قسمي كه بر طولشان افزوده مي شود اما از لحاظ قطر و ضخامت نازك باقي مي مانند . غلظت نرمال گوگرد در برگ گوجه فرنگي بين 3.2 – 1 درصد مي باشد .

آهن : كمبود آهن در گوجه فرنگي با كلروز بين رگبرگي شروع شده و به تدريج تمام پهنك برگ زرد مي شود در حالت كمبود شديد برگهاي جديد برنگ سفيد در مي آيند و نقاط نكروتيك بر روي آنها پديدار مي شود . غلظت نرمال آهن در برگهاي گوجه فرنگي در محدوده 300- 60 پي پي ام بوده و در غلظتهاي كمتر از ppm60 علائم كمبود ظاهر مي شود .

منگنز : كمبود منگنز مانند كمبود آهن با كلروز بين رگبرگي شروع مي شود اما يك علامت تمايز آن عدم رشد كامل جوانه ها و پژمردگي و زرد شدن آنها و همچنين بروز حالت نكروتيك در بافت بين رگبرگها است . غلظت نرمال منگنز در برگهاي جوان بوته هاي گوجه فرنگي در حدود ppm 250 – 50 بوده و غلظت كمتر از ppm50 موجب بروز علائم كمبود مي شود .

روي : علائم كمبود روي در بوته گوجه فرنگي شبيه علائم كمبود آهن بوده و در برگهاي كوچك گوجه فرنگي قابل رويت مي باشد . غلظت نرمال روي در برگ گوجه فرنگي حدود ppm50 بوده و علائم كمبود روي وقتي كه غلظت آن به پائين تر از ppm 20 برسد ظاهر مي گردد .

بر : علائم كمبود بر ابتدا شامل كلروز و سپس قهوه اي شدن لكه ها در برگهاي نوك بوته بوده و مشابه كمبود كلسيم اين نقاط به تدريج خشك و زايل مي گردند . ساقه شكاف خورده و بر روي ميوه نيز شكافهاي ريزي قابل مشاهده است . غلظت نرمال عنصر بر در برگهاي پائيني بوته گوجه فرنگي حدود ppm 25 مي باشد .

مس : علائم كمبود بصورت لكه هاي زرد و قهوه اي شده بر روي برگها ظاهر مي شود . مسموميت مس كه معمولا" ناشي از مصرف بيش از حد سموم قارچكش مسي است ، بصورت كلروز آهن خود را نشان مي دهد . سطوح نرمال مس در بافت برگهاي جوان كامل گوجه فرنگي (پنجمين برگ) در حدود 15 – 10 پي پي ام بوده و علائم كمبود مس در پائين تر از سطح ppm5 بوجود مي آيد .

موليبدن : علائم كمبود بصورت نقاط كلروز بين رگبرگي بر روي برگها نمايان مي گردد و معمولا" برگها بصورت فنجاني شكل در مي آيند و حالت كلروز در صورت شدت به سمت قسمتهاي پائين بوته گوجه فرنگي گسترش مي يابد . غلظت نرمال موليبدن بين محدوده ppm 5 – 0.8 بوده و كمبود اين عنصر نيز در سطح پائين تر از ppm 0.3 بوجود مي آيد .

مقدمه

گوجه فرنگی از جمله صیفی‌جاتی است که به دلایل فراوان کشت آن قابل صرفه است. زیرا این محصول در غذاهای مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد و آنجا که به صورت اصلی وجود ندارد به صورت رب گوجه باعث خوشمزگی غذا می‌شود. به همین دلیل است که در کشت گوجه فرنگی واریته‌هایی در نظر گرفته شده است که دقیقا با شرایط مصرف گوجه فرنگی مطابق است.

گوجه فرنگی ریز در اندازه‌های ۵ تا ۲۰ گرمی و همینطور گوجه فرنگی‌هایی با اوزان تا ۲۵۰ گرم تولید شده است که به خاطر استفاده از تکنیکهای جدید علاوه بر مقاومت بالا در برابر بسیاری از ویروسها و بیماریها استعداد دوام و تازگی را تا مدت طولانی دارا می‌باشد. شایان ذکر است که علاوه بر تنوع شکل و اندازه رنگهای زرد و نارنجی به کمک گوجه فرنگی‌های قرمز آمده است.

انواع کشت گوجه فرنگی

حال که تصمیم گرفته‌اید در گلخانه خود بذر گوجه فرنگی را کشت کنید قبل از هر چیز باید بدانید چه نوع بذری را انتخاب و تهیه نمائید. بذر گوجه فرنگی را بر اساس نحوه مصرف آن می‌توان تقسیم بندی نمود زیرا این میوه را به صورت تازه خوری ، رب ، سس یا کنسرو می‌توان مصرف نمود. به همین منظور اولین تقسیم بندی بر اساس تازه خوری و صنعتی می‌باشد. در حال حاضر در ایران برای کشت گوجه فرنگی در گلخانه تنها از ارقام تازه خوری استفاده می‌شود.

دومین تقسیم بندی بر اساس همرسی استوار است. که به سه دسته همرس ، غیر همرس و بینابین تقسیم می‌شود. معمولا در گلخانه‌های ایران از واریته‌های غیر همرس در برداشتهای طولانی مدت و از واریته بینابین در مناطقی که مدت برداشت کوتاه‌تر است استفاده می‌شود. سومین تقسیم بندی بر اساس وزن میوه است. امروزه برای مصرف تازه خوری گوجه فرنگی از گوجه چری با وزن ۵ تا ۲۰ گرم تا گوجه‌هایی به وزن ۲۵۰ گرم استفاده می‌شود. ناگفته نماند که هر چه وزن گوجه فرنگی سنگین‌تر باشد مدت بیشتری برای رسیدن به باردهی نیاز دارد.

مثلا گوجه چری که حدود ۵ تا ۲۰ گرم است پس از نشاء حدود ۶۰ روز برای برداشت محصول نیاز دارد. به تازگی در بازار تولید واریته‌های دیگری پا نهاده است که کلاستر نام دارد. اصولا چیدن میوه به صورت خوشه‌ای به اصطلاح کلاستر خوانده می‌شود. با پیشرفت تکنولوژی در تولید بذر واریته‌هایی به بازار معرفی شده است که در برابر نماتد یا ویروسهایی که در منطقه‌ای فعال هستند مقاومت داشته و می‌توان با توجه به مشکلات موجود ارقام مورد نظر را انتخاب نمود.

طول دوره جوانه زنی

طول دوره جوانه زنی تا ظهور برگهای لپه‌ای در سطح خاک معمولا ۶ روز است و از ۴ تا ۶ هفته نشاء آماده انتقال به زمین اصلی است. برای اینکه بذر گوجه فرنگی بتواند به خوبی جوانه زده و رشد نماید تا زمان رشد مطلوب بوته بهتر است آن را در محل خزانه نگهداری نمود که هم در استفاده از امکانات گلخانه بتوان صرفه جویی کرد و هم گیاه بتواند در ابتدا رشد خوبی داشته باشد.

به همین منظور قسمتی از گلخانه را برای گلدانهای نشاء در نظر گرفته و یا محلی را برای خزانه انتخاب می‌کنیم انتخاب گلدان مناسب که حجم ریشه درون آن به خوبی فعالیت کند حائز اهمیت است. دما رطوبت نور فاصله بوته‌ها نقش مهمی در رشد یک گیاه سالم در خزانه را دارد. برای مثال سطحی برابر ۱۰×۱۰ سانتی متر برای هر بوته باید در نظر گرفت. ضمنا باید از محلهایی استفاده کرد که کاملا ضد عفونی شده و آفات و بیماریها در محل نشاء موجود نباشد.

دمای مناسب

بهترین دما برای جوانه زنی ۳۰ درجه سانتیگراد می‌باشد و بعد از جوانه زنی دما را تا ۲۴ درجه در مواقع روز و ۱۸ درجه در هنگام شب تقلیل می‌دهیم. با توجه به اینکه بیشترین فعالیت ریشه‌ها در عمق ۳۰ سانتیمتری خاک می‌باشد قبل از انتقال نشاء‌های گوجه فرنگی به زمین اصلی باید بسترهای مناسب که تا عمق ۸۰ سانتیمتری قابلیت نفوذ ریشه را داشته باشد محیا نمود.

در این صورت باید علفهای هرز را پیش از انتقال نشاء حذف و پاکسازی نمود و بخصوص از دو گیاه سس و گل جالیز نباید غافل گردید که این دو مشکلات فراوانی را برای گیاه ایجاد می‌نمایند. بهتر است با رویت سس یا گل جالیز آنها را از کنار بوته جدا کرده و پاکسازی نمود آنگاه مواد آلی و کودهای شیمیایی را در اندازه مناسب و با راهنمایی آزمایشگاههای خاک شناسی تدارک دیده و استفاده نمود. بهترین Ph برای گوجه فرنگی 5.5 تا 6.8 می‌باشد.

هرس

هرس به منظور ایجاد تعادل بین رشد بوته شاخ و برگ و مقدار ریشه و میوه است. به همین منظور بوته گوجه فرنگی را تا زمانی که به ۳۰ سانتیمتری نرسیده است هرس نمی‌کنیم و اجازه می‌دهیم رشد خود را انجام دهد زمانی که ارتفاع بوته به ۳۰ سانتیمتری رسید اولین هرس را انجام می‌دهیم. این هرس شامل حذف گلها و شاخه‌های فرعی است. پس از انجام این مرحله هرس در تمام طول رشد بوته تمام شاخه‌های فرعی را حذف می‌کنیم و در کشتهای کوتاه مدت بعد از رسیدن بوته به ارتفاع ۳۰ سانتیمتری بوته را به صورت دو شاخه به نخهای مهار می‌بندیم. با انجام این کار دیگر نیازی به پایین کشی بوته نیست. بر اساس تجارب کیفیت و میزان محصول بوته‌ای که پایین کشیده شده است بهتر و بیشتر است.

بدیهی است پس از رسیدن این دو شاخه به ارتفاع مفید گلخانه جوانه انتهایی آن را حذف می‌کنیم تا گلهای موجود در بوته به میوه تبدیل شود. پس از برداشت محصول این بوته‌ها از گلخانه حذف شده و زمین برای کشت بعدی آماده می‌شود. البته کشاورزان با تجربه جهت همسان کردن اندازه میوه‌ها بر اساس بضاعت گیاه و نوع واریته گلها و یا میوه‌های اضافی بر روی خوشه را هرس می‌کنند و به تعداد مشخصی از گلها اجازه می‌دهند تا به میوه برسند. گوجه فرنگی گیاهی است اتوگارد که معمولا قبل از باز شدن گل تلقیح گل صورت گرفته است. به همین دلیل به ندرت می‌توان در شرایط خاص تلقیح خارجی را در آن مشاهده نمود.

تلقیح

در فضای گلخانه هیچ گونه عامل محرکی مانند باد و یا حشرات برای تلقیح وجود ندارد برای رفع این مشکل می‌توان به چند طریق عمل کرد. اول استفاده از زنبورهای مخصوص که عمر آنها فقط یک فصل است و عمل لقاح را باعث می‌گردد. دوم استفاده از ویبراتورهای برقی است که در هر دو یا سه روز یکبار با لرزش خوشه‌ها عمل لقاح را صورت می‌دهد. راه سوم این است که می‌توان در کشت زمستانه از هرمن تلقیح کننده استفاده نمود. و بالاخره راه چهارم این است که با ایجاد شک در سیمهای مهار و یا ضربه مستقیم بر روی گلها باعث گرده افشانی یا در نهایت عمل تلقیح گردیم. نکته حائز اهمیت در عمل تلقیح گلهای بوته گوجه فرنگی دمای موجود در گلخانه می‌باشد که باید بین ۲۰ تا ۲۵ درجه بوده و رطوبت آن نیز کم باشد.

زمان تلقیح

بهترین زمان برای این کار بین ساعات ۱۱ تا ۲ بعد از ظهر می‌باشد که فضای گلخانه از رطوبت کمتر و دمای بیشتری برخوردار است به همین خاطر امکان تلقیح در دمای ۲۸ تا ۳۰ درجه کاهش می‌یابد و در دمای ۱۳ تا ۱۵ درجه امکان تلقیح وجود ندارد و عدم تلقیح گل ریزش گل را در پی خواهد داشت. به هر حال پس از تلقیح گل میوه بین ۱۸ تا ۳۵ روز زمان لازم دارد تا قابل برداشت باشد. و حالا بوته گوجه فرنگی به زمان ثمر دهی خود رسیده و در این مرحله باید به گونه‌ای برخورد نمود که حداکثر برداشت را کسب کرد.

زمانی که برگهای نزدیک به هر خوشه میوه چیده می‌شود میوه امکان بهتری برای رنگ گیری پیدا می‌کند. نکته قابل ذکر دیگر اینکه بدیهی است ۵۰ درصد خوشه میوه رنگ بگیرد و ۵۰ درصد دیگر از حالت سبز بودن تغییر رنگ داده و رفته رفته قرمز خواهد شد. بنابراین در صورتی که نیمی از خوشه واریته کلاستر به رنگ نهایی در آمده باشد می‌توان ان را چید و به بازار عرضه نمود. چنانچه مسافت مزرعه تا بازار کم باشد و نیمه سبز خوشه فرصت رنگ پذیری نداشته باشد می‌توان از محلی که دمای آن گرمای مناسبی جهت تغییر رنگ گوجه دارد استفاده نمود. در صورتی که واریته‌ها به صورت کلاستر و یا همرس نباشد بهتر است گوجه‌های رسیده را در زمان خاص خود برداشت کرد. مسلما اندازه گوجه فرنگی هر چقدر درشت‌تر باشد زمان تبدیل گل به میوه و رسیدن آن هم طولانی‌تر خواهد بود.

امروزه بسیاری از کشاورزان به خاطر تقاضای مناسب مصرف کننده تمایل زیادی به کشت گوجه‌های چری دارند و این به دلیل میزان باردهی فراوان رنگهای قرمز صورتی و زرد و شکلهای مختلف آن است که باعث قیمت بالای این واریته شده است. زمانی که بوته‌ها به سقف مفید گلخانه می‌رسند لازم است برگهای پائین را هرس نمود و اگر نخها به صورت قرقره‌ای به سیم آویزان است می‌توان با باز کردن ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر از نخ قرقره در یک جهت نخها را روی سیم حرکت داده که این عمل باعث می‌شود ساقه از پائین روی بستر و یا شاسیهای مخصوص قرار گیرد و انتهای بوته در فاصله ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتری سقف مفید گلخانه برسد. این روش به کشت دراز مدت مربوط می‌شود.

 

انواع کشت گوجه فرنگی: حال که تصمیم گرفته اید در گلخانه خود بذر گوجه فرنگی را کشت کنید قبل از هر چیز باید بدانید چه نوع بذری را انتخاب و تهیه نمائید. بذر گوجه فرنگی را بر اساس نحوه مصرف آن می توان تقسیم بندی نمود زیرا این میوه را به صورت تازه خوری, رب, سس یا کنسرو می توان مصرف نمود. به همین منظور اولین تقسیم بندی بر اساس تازه خوری و صنعتی می باشد. در حال حاضر در ایران برای کشت گوجه فرنگی در گلخانه تنها از ارقام تازه خوری استفاده می شود. دومین تقسیم بندی بر اساس همرسی استوار است . که به سه دسته همرس - غیر همرس و بینابین تقسیم می شود . معمولا در گلخانه های ایران از واریته های غیر همرس در برداشت های طولانی مدت و از واریته بینابین در مناطقی که مدت برداشت کوتاه تر است استفاده می شود. سومین تقسیم بندی بر اساس وزن میوه است . امروزه برای مصرف تازه خوری گوجه فرنگی از گوجه چری با وزن ۵ تا ۲۰ گرم تا گوجه هایی به وزن ۲۵۰ گرم استفاده می شود. نا گفته نماند که هر چه وزن گوجه فرنگی سنگین تر باشد مدت بیشتری برای رسیدن به باردهی نیاز دارد . مثلا گوجه چری که حدود ۵ تا ۲۰ گرم است پس از نشاء حدود ۶۰ روز برای برداشت محصول نیاز دارد. به تازگی در بازار تولید واریته های دیگری پا نهاده است که کلاستر نام دارد .اصولا چیدن میوه به صورت خوشه ای با اصطلاح کلاستر خوانده می شود . با پیشرفت تکنولوژی در تولید بذر واریته هایی به بازار معرفی شده است که در برابر نماتد یا ویروسهایی که در منطقه ای فعال هستند مقاومت داشته و می توان با توجه به مشکلات موجود ارقام مورد نظر را انتخاب نمود.
طول دوره جوانه زنی: طول دوره جوانه زنی تا ظهور برگ های لپه ای در سطح خاک معمولا ۶ روز است واز ۴ تا ۶ هفته نشاء آماده انتقال به زمین اصلی است . برای اینکه بذر گوجه فرنگی بتواند به خوبی جوانه زده و رشد نماید تا زمان رشد مطلوب بوته بهتر است آن را در محل خزانه نگهداری نمود که هم در استفاده از امکانات گلخانه بتوان صرفه جویی کرد و هم گیاه بتواند در ابتدا رشد خوبی داشته باشد. به همین منظور قسمتی از گلخانه را برای گلدان های نشاء در نظر گرفته و یا محلی را برای خزانه انتخاب می کنیم انتخاب گلدان مناسب که حجم ریشه درون آن به خوبی فعالیت کند حائز اهمیت است . دما رطوبت نور فاصله بوته ها نقش مهمی در رشد یک گیاه سالم در خزانه را دارد . برای مثال سطحی برابر ۱۰×۱۰ سانتی متر برای هر بوته باید در نظر گرفت . ضمنا باید از محلهایی استفاده کرد که کاملا ضد عفونی شده و آفات و بیماری ها در محل نشاء موجود نباشد.
دمای مناسب: بهترین دما برای جوانه زنی ۳۰ درجه سانتی گراد می باشد و بعد از جوانه زنی دما را تا ۲۴ درجه در مواقع روز و ۱۸ درجه در هنگام شب تقلیل می دهیم.با توجه به اینکه بیشترین فعالیت ریشه ها در عمق ۳۰ سانتی متری خاک می باشد قبل از انتقال نشاء های گوجه فرنگی به زمین اصلی باید بسترهای مناسب که تا عمق ۸۰ سانتی متری قابلیت نفوذ ریشه را داشته باشد محیا نمود در این صورت باید علف های هرز را پیش از انتقال نشاء حذف و پاکسازی نمود و بخصوص از دو گیاه سس و گل جالیز نباید غافل گردید که این دو مشکلات فراوانی را برای گیاه ایجاد می نمایند .بهتر است با رویت سس یا گل جالیز آنها را از کنار بوته جدا کرده و پاکسازی نمود آنگاه مواد آلی و کودهای شیمیایی را در اندازه مناسب و با راهنمایی آزمایشگاه های خاک شناسی تدارک دیده و استفاده نمود .  بهترین ph برای گوجه فرنگی 5/8 تا 5/5 می باشد و تراکم  کشت را 2 تا 5/2 بمته در متر مربع می توان انتخاب نمود.
 علاوه بر مسائلی که در مورد تراکم کشت خیار عنوان شد نحوه پایین کشی بوته گوجه فرنگی دلیل دیگری است برای انتخاب تراکم بوته. شکل بستر را می توان به صورت ذوزنقه که در بالا ۴۰ سانتی متر و در پایین ۷۰ سانتی متر در نظر گرفته و به فاصله حدود ۵۰ تا ۶۰ سانتی تر از یکدیگر روی بستر حفره هایی به اندازه گلدان های نشاء در ۲ طرف به صورت زیکزاک و یا در یک خط ایجاد نمود. سپس نشاء گوجه فرنگی را در حفره ها قرار داده و با اضافه کردن خاک یا پیت موس به اطراف آن بوته را در محل انتخاب مستقر کرده و سپس آبیاری نمود تا نفوذ آب جایگزین هوای اضافی اطراف ریشه گردد.
هرس :همه می دانیم که هرس به منظور ایجاد تعادل بین رشد بوته شاخ وبرگ و مقدار ریشه و میوه است به همین منظور بوته گوجه فرنگی را تا زمانی که به ۳۰ سانتی متری نرسیده است هرس نمی کنیم و اجازه می دهیم رشد خود را انجام دهد زمانی که ارتفاع بوته به ۳۰ سانتی متری رسید اولین هرس را انجام می دهیم. این هرس شامل حذف گل ها و شاخه های فرعی است پس از انجام این مرحله هرس در تمام طول رشد بوته تمام شاخه های فرعی را حذف می کنیم و در کشت های کوتاه مدت بعد از رسیدن بوته به ارتفاع ۳۰ سانتی متری بوته را به صورت دو شاخه به نخ های مهار می بندیم, با انجام این کار دیگر نیازی به پایین کشی بوته نیست .بر اساس تجارب کیفیت و میزان محصول بوته ای که پایین کشیده شده است بهتر و بیشتر است بدیهی است پس از رسیدن این دو شاخه به ارتفاع مفید گلخانه جوانه انتهایی آن را حذف می کنیم تا گل های موجود در بوته به میوه تبدیل شود. پس از برداشت محصول این بوته ها از گلخانه حذف شده و زمین برای کشت بعدی آماده می شود . البته کشاورزان با تجربه جهت همسان کردن اندازه میوه ها بر اساس بضاعت گیاه و نوع واریته گلها و یا میوه های اضافی بر روی خوشه را هرس می کنند و به تعداد مشخصی از گلها اجازه می دهند تا به میوه برسند . گوجه فرنگی گیاهی است اتوگارد که معمولا قبل از باز شدن گل تلقیح گل صورت گرفته است. به همین دلیل به ندرت می توان در شرایط خاص تلقیح خارجی را در آن مشاهده نمود.
تلقیح : در فضای گلخانه هیچ گونه عامل محرکی مانند باد و یا حشرات برای تلقیح وجود ندارد برای رفع این مشکل می توان به چند طریق عمل کرد. اول استفاده از زنبورهای مخصوص که عمر آنها فقط یک فصل استو به طور غیر مستقیم باعث شک به گیاه شده و عمل لقاح را باعث می گردد. دوم استفاده از ویبراتورهای برقی است که در هر دو یا سه روز یکبار با لرزش خوشه ها عمل لقاح را صورت می دهد. راه سوم این است که می توان در کشت زمستانه از هرمن تلقیح کننده استفاده نمود. و بالاخره راه چهارم این است که با ایجاد شک در سیمهای مهار و یا ضربه مستقیم بر روی گلها باعث گرده افشانی یا در نهایت عمل تلقیح گردیم. نکته حائز اهمیت در عمل تلقیح گلهای بوته گوجه فرنگی دمای موجود در گلخانه می باشد که باید بین ۲۰ تا ۲۵ درجه بوده و رطوبت آن نیز کم باشد.
زمان تلقیح : بهترین زمان برای این کار بین ساعات ۱۱ تا ۲ بعد از ظهر می باشد که فضای گلخانه از رطوبت کمتر و دمای بیشتری برخوردار است به همین خاطر امکان تلقیح در دمای ۲۸ تا ۳۰ درجه کاهش می یابد و در دمای ۱۳ تا ۱۵ درجه امکان تلقیح وجود ندارد و عدم تلقیح گل ریزش گل را در پی خواهد داشت. به هر حال پس از تلقیح گل میوه بین ۱۸ تا ۳۵ روز زمان لازم دارد تا قابل برداشت باشد٫ و حالا بوته گوجه فرنگی به زمان ثمر دهی خود رسیده و در این مرحله باید به گونه ای برخورد نمود که حداکثر برداشت را کسب کرد. زمانی که برگ های نزدیک به هر خوشه میوه چیده می شود میوه امکان بهتری برای رنگ گیری پیدا می کند. نکته قابل ذکر دیگر اینکه بدیهی است 50 درصد خوشه میوه رنگ بگیرد و 50 درصد دیگر از حالت سبز بودن تغییر رنگ داده و کم کم قرمز می شوند . بنابراین در صورتی که نیمی از خوشه واریته کلاستر به رنگ نهایی در آمده باشد می توان ان را چید و به بازار عرضه نمود. چنانچه مسافت مزرعه تا بازار کم باشد و نیمه سبز خوشه فرصت رنگ پذیری نداشته باشد می توان از محلی که دمای آن گرمای مناسبی جهت تغییر رنگ گوجه دارد استفاده نمود. در صورتی که واریته ها به صورت کلاستر و یا همرس نباشد بهتر است گوجه های رسیده را در زمان خاص خود برداشت کرد. مسلما اندازه گوجه فرنگی هر چقدر درشت تر باشد زمان تبدیل گل به میوه و رسیدن آن هم طولانی تر خواهد بود. امروزه بسیاری از کشاورزان به خاطر تقاضای مناسب مصرف کننده تمایل زیادی به کشت گوجه های چری دارند و این به دلیل میزان باردهی فراوان رنگ های قرمز صورتی و زرد و شکل های مختلف آن است که باعث قیمت بالای این واریته شده است. زمانی که بوته ها به سقف مفید گلخانه می رسند لازم است برگ های پائین را هرس نمود و اگر نخ ها به صورت قرقره ای به سیم آویزان است می توان با بازکردن ۳۰ تا ۵۰ سانتی متر از نخ قرقره در یک جهت نخ ها را روی سیم حرکت داده که این عمل باعث می شود ساقه از پائین روی بستر و یا شاسی های مخصوص قرار گیرد و انتهای بوته در فاصله ۳۰ تا ۵۰ سانتی متری سقف مفید گلخانه برسد. این روش به کشت دراز مدت مربوط می شود.
 
منبع:

 سيستم موقعيت ياب جهاني (Global Positioning Systems)، يك سيستم راهبري و مسيريابي ماهواره اي است كه از شبكه اي با 24 ماهواره تشكيل شده است. اين ماهواره ها به سفارش وزارت دفاع ايالات متحده ساخته و در مدار قرار داده شده اند. اين سيستم در ابتدا براي مصارف نظامي تهيه شد ولي از سال 1980 استفاده عمومي آن آزاد و آغاز شد.

خدمات اين مجموعه در هر شرايط آب و هوايي و در هر نقطه از كره زمين در تمام ساعت شبانه روز در دسترس است. پديد آورندگان اين سيستم، هيچ حق اشتراكي براي كاربران در نظر نگرفته اند و استفاده از آن رايگان است.

GPS چگونه عمل مي كند؟

ماهواره هاي اين سيستم، روزي 2 بار در مداراتي دقيق  بدور زمين مي گردند و اطلاعاتي را به زمين مخابره مي كنند. گيرنده هاي GPS اين اطلاعات را دريافت  و با انجام محاسبات هندسي، محل دقيق گيرنده را نسبت به زمين محاسبه مي كنند. در واقع گيرنده زمان ارسال سيگنال توسط ماهواره را با زمان دريافت آن مقايسه مي كند. از اختلاف اين دو زمان فاصله گيرنده از ماهواره تعيين مي گردد سپس اين عمل را با داده هاي دريافتي از چند ماهواره ديگر تكرار مي كند و بدين ترتيب محل دقيق گيرنده را با اختلافي ناچيز ، معين مي كند .

گيرنده به دريافت اطلاعات همزمان از حداقل 3 ماهواره براي محاسبه 2 بعدي و يافتن طول و عرض جغرافيايي، و همچنين دريافت اطلاعات حداقل 4 ماهواره براي يافتن مختصات سه بعدي – ارتفاع- نيازمند است. با ادامه دريافت اطلاعات از ماهواره ها گيرنده اقدام به محاسبه سرعت، جهت(قطب نما)، مسيرپيموده شده، فواصل طي شده، فاصله باقي مانده تا مقصد، زمان طلوع و غروب خورشيد و بسياري اطلاعات مفيد ديگر، مي نمايد.


 GPS براي چه كساني كاربرد دارد ؟

بسته به نوع مصرف و بودجه مي توانيد از انواع گيرنده هاي GPS بهره ببريد. امروزه بهاي گيرنده هاي GPS بطور چشمگيري كاهش يافته و هم اكنون در كشور ما با بهايي معادل يك گوشي متوسط موبايل نيز مي باشد. در كشورهاي توسعه يافته از اين سيستم جهت كمك به راهبري خودرو، كشتي و انواع وسايل نقليه استفاده مي شود.

هر چه نقشه هاي منطقه اي كه در حافظه گيرنده بارگذاري مي شود دقيق تر باشد، سرويسهايي كه از GPS مي توان دريافت داشت نيز ارتقا مي يابد. براي مثال، مي توان از GPS مسير نزديكترين پمپ بنزين، تعميرگاه و يا ايستگاه قطار را سوال نمود و مسير پيشنهادي را دنبال كرد. دقت مكان يابي اين سيستم در حد چند متر مي باشد، كه بسته به كيفيت گيرنده تغيير مي كند. از سيستم موقعيت يابي جهاني مي توان در كارهايي چون نقشه برداري و مساحي، پروژه هاي عمراني، كوهنوردي، برف نوردي ، صحرانوردي ، شكار، كايت سواري، سفر در مناطق ناشناخته، اتومبيلراني ، كشتيراني و قايقراني، عمليات نجات هنگام وقوع سيل و زمين لرزه و هر فعاليت ديگر كه نيازمند محل يابي باشد، بهره برد .
از مهمترين قابليتهاي اين دستگاه ثبت دقيق مسير پيموده شده، نمايش ارتفاع، ثبت سرعت لحظه اي و سرعت متوسط، محاسبه مساحت، قطبنماي الكتريكي و ... مي باشد.

هر كس كه بخواهد موقعيت مكاني خود را بداند و به كجا مي رود به اين سيستم نيازمند است، با توجه به كاهش شديد بهاي گيرنده هاي اين سيستم، و افزايش امكانات آنها، اين تكنولوژي در آينده نزديك بيش از پيش در اختيار همگان قرار خواهد گرفت.
 

GPS كه سرواژه عبارت زير و به معني« سيستم موقعيت يابي جهاني » : Global Position System توسط صنايع نظامي امريكا به منظور راهنمايي دقيق سربازان براي يافتن مسير درست طراحي شد ( كه هنوز از طرف ارتش امريكا به كار برده مي شود ) . از زماني كه دولت امريكا GPS را در اختيار عموم گذاشت ( ماه مه سال 2000) مردم كاربردهاي مختلفي براي آن پيدا كردند . در حال حاضر ، مردم ، مؤسسات ، و سازمانهاي دولتي از فناوري GPS براي هر چيزي از پيدا كردن مقصد سفر تا رديابي اتومبيلهاي يك شركت بهره مي گيرند . كشور سوئيس از آن براي وسايل نقليه سنگين استفاده مي كند . بسياري از مردم از تجهيزات GPS به دلايل امنيتي بهره مي گيرند . گردشگران ، قايق رانها از آن براي پيدا كردن مقصد و بازگشت سالم به منزل سود مي جويند . اگر يك وسيلة GPS و يك تلفن موبايل در اتومبيل خود داشته باشيد در صورت وقوع تصادف قادر خواهيد بود كه سرويسهاي اورژانس را به آساني به طرف مكان خود هدايت كنيد . پيدا كردن GPS محلي براي اينكه مكان خود را مشخص كنيد ، گيرنده GPS دست كم به سه ماهواره نياز دارد . ( براي اينكه ارتفاع مكان شما را مشخص كند به چهار ماهواره نياز دارد ) از لحاظ كلي ، اين وسيله در عرض چند ثانيه مي تواند سه ماهواره ، را بيابد ؛ بيست و چهار ماهواره GPS به دور زمين مي گردند ، هر كدام يك سيگنال پيوسته مكان يابي  را به زمين مي فرستند . گيرنده GPS اين سيگنالها را مي گيرد و از داده هاي آن براي محاسبة مكان خود بهره مي گيرد ؛ سپس مكان به دست آمده را بر روي يك نقشة الكترونيكي نمايش مي دهد . نرم افزار نقشه به مقدار بسيار زيادي حافظه نياز دارد ، به ويژه اگر جاده ها را نمايش بدهد . اگر از يك كامپيوتر GPS دفترچه اي (GPS Book)  استفاده كنيد و فضاي بسيار زيادي داشته باشيد . ( چيزي از چند صد مگابايت  تا چندين گيگا بايت ، بسته به نرم افزار ) ، مي توانيد كل نقشه آمريكا را از سي دي سازنده در ديسك سخت خود كپي كنيد . بعضي از برنامه هاي نقشه امكان ارتباط يا اينترنت و استفاده از نقشه هاي روز آمد شده را فراهم مي سازد . گيرنده GPS را وقتي روشن كنيد ، سيگنالهاي ماهواره را مي گيرد و موقعيت شما را روي نقشه نشان مي دهد . نشاني مقصد خود را تايپ كنيد ، كامپيوتر GPS يك مسير را براي شما محاسبه خواهد داد. همه وسايل GPS يك نوع سيگنال ماهواره اي  را دريافت مي كنند و محاسبات يكساني را براي مشخص كردن موقعيت  شما انجام  مي دهند . آنها را مي توانيد به كامپيوتر دفترچه اي يا PDA خود وصل كنيد و در سفرها از مزاياي آن بهره بجوييد . منبع:http://www.rayaneh.com/cat-32.aspx

امروزه به دلیل افزایش جمعیت شهرها اغلب خانواده‌ها در آپارتمان سکونت دارند. از آن‌جا که ارتباط با طبیعت با سلامت روان افراد خانواده بسیار اهمیت دارد در این مبحث تعدادی گیاه آپارتمانی و طرز نگهداری از آنها را شرح می‌دهیم.

امروزه به دلیل افزایش جمعیت شهرها اغلب خانواده‌ها در آپارتمان سکونت دارند. از آن‌جا که ارتباط با طبیعت با سلامت روان افراد خانواده بسیار اهمیت دارد در این مبحث تعدادی گیاه آپارتمانی و طرز نگهداری از آنها را شرح می‌دهیم. در ذیل اسامی برخی گیاهان آپارتمانی آورده شده است: ● گیاهان آپارتمانی ▪ آبوتیلون (شجرالملوک، زنگوله‌ای) Abutilon darwinu ▪ اشیانتوس Aeschynathus specisusa ▪ آگلونما (Aglaonema (crispam ▪ آلاماندا Allamanda catharica ▪ آناناس Ananas comosus Syn Ananas sativus ▪ آفلاندرا Aphelandra Squarrosa ▪ برگ عبائی Aspidistra elana ▪ آزاله (خزره هندی) (آزالیا) Azalea indica ▪ بگونیا Begonia rex ▪ بگونیای ببری Begonia tiger ▪ بنفشه آفریقائی African Violet ▪ پاندانوس pandanus veitchii screw pine ▪ بلپرون Beloperpne guttata ▪ بیلبرجیا Billbergia nutans ▪ بواردیا Bouvardia ternifolia ▪ برونفلزیا Brunfelesia salycina ▪ کالادیم (فیل گوشی) Caladium biocolor ▪ فلفل زینتی Capsicum ▪ سیسوس Cissus antorctica ▪ شبنم خورشید Drosera spatulata ▪ کروتن (کرچک هندی) Croton varie gatum ▪ نخل مرداب (پنجه کلاغی) Cyperus diffusus ▪ دراسنای پرچمی Dracaena marginata ▪ دراسنای نقره‌ای (دراسنای بلالی) Dracaena massangeana ▪ تولمییا Tolmiea menzesil ▪ آرالیای پا بلند (عشقه) Fatshedera lize ▪ آرالیای ژاپنی (فاتسیا) (Fatsia japonica (Aralia japonica ▪ فیکوس بنجامین Ficus benjamina ▪ فیکوس Ficus elastiea ▪ فیتونیا Fittonaia vershaffelti ▪ آویز (فوشیا) Fuchsia sp ▪ گاردنیا Gardenia Jasminoides ▪ بلوط ابریشمی Grevillea robusta ▪ پاپیتال (داردوست) (عشقه) Hedera canariensis ▪ پاپیتال (پیچک) Hedera helix ▪ هلکسین Helxine soleiroll ▪ یاس (یاسمن) Jasmimum polyanthum ▪ برگ انجیری Monstera deliciosa ▪ مارانتا Maranta Leuconears ▪ پلونیا Pellionia sp ▪ پیرومیا (قاشقی) Peperomia magnoliaefolia ▪ کاج مطبق Araucaria ▪ پیله‌آ Pilea aluminum ▪ یاس آبی Plumbago Capenals ▪ شفلرا Schefflera ▪ پوتوس ابلق Scindapus arrerus ▪ اسپارمانیا Soarmania africana ▪ سیگلونیوم Goosepoot plant ▪ تیلاندزیا Tillandosia cyanea ▪ برگ بیدی (لش) Tradescantia fluminensis ● شبنم خورشید و طرز تهیه سوپ پشه Drosera spatulata موطن اصلی شبنم خورشید شرق آمریکا است اما در همه‌جای دنیا یافت می‌شود. شبنم خورشید گیاهی گوشتخوار است. به‌طور کلی گیاهان اسید آمینه‌ها را از طریق خاک جذب و تبدیل به پروتئین می‌کنند اما گیاهان گوشتخوار مستقیماً پروتئین مصرف می‌نمایند. آن‌چه در شبنم خورشید جالب است اینست که این گیاه با حشره سوپ تهیه کرده سپس آن را میل می‌کند! شبنم خورشید ابتدا آنزیم چسبناکی ترشح نموده که باعث می‌شود پای حشره روی برگ گیاه بچسبد سپس گیاه آرام آرام شروع به هضم حشره همراه با برگ می‌نماید. در واقع برگ به سمت بالا لوله شده و ذرّه ذرّه آب می‌شود و سپس همراه حشره مانند یک سوپ سبزیجات توسط گیاه خورده می‌شود. پس از میل کردن سوپ، گیاه مجدداً برگ تازه‌ای به وجود می‌آورد. شبنم خورشید ازت مورد نیاز خود را از مگس و پشه دریافت می‌کند. یک پشه یا مورچهٔ کوچولو به‌عنوان غذا برای گیاه کافیست! این گیاه برای قرار دادن پشت پنجره‌های شمالی و جنوبی مناسب است. مکان نگهداری نباید کم‌نور باشد. آبیاری در گلدانی که زهکشی دارد هفته‌ای دو الی سه مرتبه مناسب است. در صورتی‌که در ظرفی بدون زهکشی آن را بکاریم هر ۶ ماه یک‌بار آبیاری کافیست و کشت بافت امکان‌پذیر است که به دلیل مشکل بون از توضیح آن صرف‌نظر می‌نمائیم. ● کروتن (کرچک هندی)Croton varie gatum این گیاه در جنوب هند به وفور یافت می‌شود البته اکنون در همه‌جای دنیا من‌جمله جاهای گرم و مرطوب گسترش پیدا کرده است. از آن‌جا که دمای پائین باعث می‌شود برگ‌های کروتن ریزش پیدا کند دمای ۱۵ تا ۲۷ درجه سانتی‌گراد برای این گیاه مناسب است. این گیاه به آب زیاد نیاز دارد البته توجه نمائید که غرقآبی شدن باعث پوسیدگی ریشهٔ گیاه می‌گردد بنابراین کمتر از سه بار در هفته گیاه را آبیاری نمائید. خاک مورد نیاز این گیاه خاک برگ و مقداری ماسه می‌باشد. برای جلوگیری از قارچی شدن بهتر است از مقداری ذغال استفاده نمائید. این گیاه برای شادابی به رطوبت بالا نیاز دارد نیاز رطوبتی این گیاه بین ۴۰ تا ۷۰ درصد است. تکثیر کروتن بسیار راحت است: یکی از برگ‌های جوان قسمت بالائی را انتخاب نموده و با جسم تیز آن را ببرید. در صورت امکان انتهای برگ را به پودر هورمون ریشه‌زائی آغشته نمائید و ساقه را داخل خاک بگذارید توجه کنید که ساقه باید حدود ۳ سانتی‌مر طول داشته باشد. به همین راحتی تکثیر انجام می‌پذیرد. ● آگلونما، گیاه کم‌ توقع (Aglaonema (Crispum موطن اصلی آگلونما فیلیپین است. آگلونما را به دلیل کم توقع بودن در همه‌‌جا مثل محل کار، منزل و غیره می‌توان نگهداری نمود. دمای مورد نیاز این گیاه ۱۰ الی ۳۰ درجهٔ سانتی‌گراد است. البته گاهی دیده شده که تا ۴۰ درجه نیز مقاومت می‌کند. مقدار نور مورد نیاز این گیاه بسیار کم می‌باشد. نیاز آبی کمی نیز دارد. به‌طور معمول در تابستان هفته‌ای یک‌بار و در زمستان هر دو هفته یک‌بار آبیاری کافیست. البته باید از آب هم دمای محیط استفاده نمود. خاک برگ برای این گیاه مناسب است. آگلونما نیاز رطوبتی کمی دارد. در هوای گرم آن را با آب ولرم اسپری کنید اما در زمستان نیاز به این‌کار نیست. این گیاه به تغذیه مصنوعی نیاز دارد هر ۱۵ روز یک‌بار از کودهای معمولی استفاده نمائید. مثل هر گیاه دیگری چون ریشه بزرگ‌تر می‌شود لازم است که گلدان آن را تعویض نمائیم. برای تکثیر روش تقسیم بوته پیشنهاد می‌شود. در این روش یک بوته را در گلدان می‌گذاریم و بر روی آن خاک می‌ریزیم به اندازه‌ای که هنگام آبیاری شسته شود. البته توجه کنید که ممکن است در این عمل استرس به گیاه وارد شده و برگ‌ها زرد گردد اما به‌زودی شادابی خود را به‌دست می‌آورد. تکثیر به همین راحتی صورت می‌گیرد. ● سیگلونیوم Goosepoot plant سیگلونیوم گیاهی است که به‌جای پر نور احتیاج دارد. بنابراین ۳ تا ۵ سال در آپارتمان دوام می‌آورد. نور کم گیاه را علفی می‌کند و زیبائی خود را از دست می‌دهد. نیاز رطوبتی این گیاه ۴۰ تا ۶۰ درصد است. در فصل گرم باید گیاه را مه‌پاشی کنید اما در زمستان نیازی به این کار نیست. خاک برگ برای این گیاه مناسب است خاکی که آب را در خودش نگه ندارد. هر از گاهی باید زهکشی گلدان را بازدید نمائید و اگر بسته شده بود آن را باز کنید. دمای مورد نیاز سیگلونیوم ۱۵ تا ۲۵ درجهٔ سانتی‌گراد است. توجه نمائید بیش از اندازه گیاه را آبیاری نکنید. در نگهداری سیگلونیوم نظافت نیز بسیار مهم است. شتهٔ کنهٔ قرمز آفت این گیاه است. برای جلوگیری، از اسپری آب و الکل استفاده نمائید. هم‌چنین سالی یک‌بار باید گلدان را تعویض نمود. این گیاه از قیّم بالا رفته و شکل زیباتری به خود می‌گیرد. پس بهتر است از قیّم استفاده نمائید. در صورتی‌که خاک قوّت نداشته باشد هر دو هفته آن را کوددهی نمائید در غیر این‌صورت ماهی یک‌بار کافیست. برای تکثیر، ساقه‌ای با ریشهٔ هوائی انتخاب نمائید. ضمناً سیگلونیوم را در محل رفت و آمد افراد خانواده قرار ندهید چون برگ‌ها آسیب می‌بیند. ● بنفشه آفریقائیAfrican violet saint paulia بنفشهٔ آفریقائی یکی از زیباترین گیاهان گلدار است که برای پشت پنجره‌های جنوبی و شرقی در زمستان و پنجرهٔ غربی در تابستان و بهار توصیه می‌شود. بنفشهٔ آفریقائی نه‌تنها گل‌هائی زیبا دارد بلکه شاخ و برگ آن نیز از جذابیت خاصی برخوردار است. این گیاه در صورت پرورش در محیطی با نور کافی به‌طور مرتب گل می‌دهد. به ویژه در زمستان، نور مستقیم آفتاب برای آن ضروری است. برای این‌که گیاه در زمستان نیز گل بدهد باید در تمام شب از نور مصنوعی استفاده کنیم. بنابراین دو عدد چراغ فلورسنت ۴۰ وات در ارتفاع حدود ۳۵ سانتی‌متری بالای بوته و به مدت ۱۴ ساعت از غروب تا طلوع آفتاب روشن نمائید. آبیاری این گیاه باید با آب ولرم صورت بگیرد. آب سرد گیاه را بیمار و رنگ و رو رفته می‌کند. در صورت آبیاری از بالا دقت کنید تاج گل و جوانه‌های کناری خیس نشوند. در صورتی‌که تمایل به آبیاری از پائین دارید گلدان را بیش از نیم ساعت در آب قرار ندهید زیرا سیستم ریشه‌ای در بنفشه آفریقائی کوچک و ظریف است و اگر به‌طور مداوم در آب قرار گیرد خطر پوسیدگی آن را تهدید می‌کند. در مدت گلدهی، خاک گلدان باید مرطوب باشد و در سایر موارد، خاک بین دو آبیاری خشک شود. تغییر ناگهانی در درجهٔ حرارت برای این گیاه ضرر دارد ضمن آن‌که به سرما نیز بسیار حساس می‌باشد. حداقل دمای مناسب برای آن ۱۵ درجه سانتی‌گراد است به همین علت در شب‌های سرد زمستان این گیاه را از کنار پنجره بردارید. خاک مورد نیاز بنفشه آفریقائی خاک غنی با PH حدود ۵/۴ الی ۵/۵ است. بنفشهٔ آفریقائی را هر دو هفته یک‌بار با کودهای مجاز با پروانه ساخت و دوز معین ۲ در هزار کوددهی نمائید. با توجه به حساسیت این گیاه نسبت به سرما بهتر است آن را در گلدان‌های پلاستیکی پرورش دهیم و از گلدان‌های سفالی استفاده نکنیم زیرا سفال در طول‌ ماه‌های سرد، سرما را جذب نموده باعث قهوه‌ای شدن و مرگ برگ‌ها می‌گردد. تکثیر این گیاه از طریق تقسیم بوته مادری و قلمه برگی و بذر ممکن است. تکثیر از طریق قلمه برگی آسان‌تر است. در این روش، برگی سالم و عاری از حشرات را انتخاب نموده و از ساقه جدا نمائید. ۵ سانتی‌متر از دمبرگ آن را باقی بگذارید و اضافه طول آن را حذف کنید و در عمق کم با زاویه ۴۵ درجه در یک گلدان مناسب مرطوب قرار دهید. قبل از هر آبیاری خاک آن را لمس کنید اگر ذرات به‌دست شما نچسبید، آن را آبیاری کنید. زمان مناسب برای این روش تکثیر، تابستان و در حرارت ۲۱ ـ ۱۸ درجه سانتی‌گراد است. ظرف مدت ۴ تا ۶ هفته گیاهان جدید در پایه دمبرگ تشکیل می‌شوند. زمانی‌که بلندی گیاه تازه تشکیل شده به ۵ سانتی‌متر رسید آنها را جدا نمائید و جداگانه در گلدان‌های ۵/۷ سانتی‌متری قرار دهید. این گیاهان ظرف مدت یک‌سال گل می‌دهند. آفات شایع بر روی بنفشه آفریقائی شپشک آرد آلود و کنه سیکلامن می‌باشد. شپشک آرد آلود در سطح زیرین برگ‌ها و در گل‌ها مخفی شده و از شیره پرورده گیاه تغذیه می‌نماید. برای دفع آفت، برگ‌ها و گل‌های آلوده را حذف کنید و کلیه قسمت‌های گیاه را با پنبهٔ مرطوب تمیز نمائید. در صورت شدت مشکل، گیاهان را از فضای داخل منزل خارج نموده در محیطی مناسب به کمک یک سم فسفره مانند مالاتیون اسپری نمائید. کنه سیکلامن با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شود ولی علامت آن این است که رویش‌های جدید به رنگ خاکستری متمایل می‌شود و برگ‌های جدید به‌صورت متراکم و درهم رشد می‌کند. هرگاه این‌گونه علائم را در یک بنفشه آفریقائی دیدید بلافاصله گیاه آلوده را از بین ببرید. به خاطر داشته باشید که گیاه آلوده به کنه سیکلامن هرگز درمان نمی‌شود. ● پاندانوس Pandanus veitchii screw pine پاندانوس گیاهی بسیار زیبا با برگ‌های زیباست که در جاهای گرم دنیا رویش دارد. در واقع موطن اصلی پاندانوس نزدیک استوا است. پاندانوس را در منزل یا محل کار می‌توان نگهداری نمود. در واقع هر مکان مسقفی که نور زیاد داشته باشد برای نگهداری پاندانوس مناسب است. البته منظور از نور زیاد، آفتاب نیست گرچه در فصل زمستان مقدار کمی آفتاب تابیده شده از پشت شیشه برای این گیاه اشکالی ندارد. این گیاه به خاک سبک نیاز دارد برای این منظور می‌توانید از خاک‌های استاندارد استفاده کنید برای جبران مواد غذائی مصرف شدهٔ این گیاه هر ماه دو بار تغذیهٔ مصنوعی لازم است برای این منظور نیز از کودهای استاندارد استفاده نمائید. دمای قابل تحمل برای پاندانوس ۱۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است. در دمای کمتر از ده درجهٔ سانتی‌گراد از آبیاری پاندانوس خودداری نمائید. چون گیاه دچار مشکل می‌شود. برای نظافت این گیاه بهتر است هر ماه یک مرتبه کمی شیر در آب ولرم حل کرده و بر روی گیاه اسپری نمائید. آفتی که ممکن است گیاه را دچار مشکل کند کنهٔ قرمز ریز است. برای پیشگیری، از اسپری آب و الکل استفاده نمائید برای تهیه از ۵۰ درصد آب و ۵۰ درصد الکل استفاده نمائید. اما اگر گیاه دچار آفت شد باید از سم‌های نفوذی استفاده کرد. برای تکثیر می‌توان از پا جوش یا پا گیاه استفاده نمود. پا جوش را در داخل گلدان گذاشته و کمی خاک روی آن بریزید سپس با کمک دست‌ها خاک اطراف آن را سفت نمائید. ضمناً می‌توان آنها را در آب گذاشته و پس از ریشه‌دار شدن در گلدان قرار داد. توجه کنید که بهتر است گلدان جدید را مدتی در کنا گلدان مادر نگهداری نمود تا رشد کند. ● کاج مطبق (Araucaria (hete rophyhha کاج مطبق در همه‌جای دنیا یافت می‌شود. این گیاه برای قرار دادن پشت پنجره‌های روشن جنوبی و شمالی البته با فاصله، مناسب است. دمای مورد نیاز کاج مطبق نسبت به گیاهان دیگر پائین است. حدود ۵ الی ۲۵ درجه سانتی‌گراد مناسب است. این گیاه باید در محل‌های خنک نگهداری شود. بهترین خاک برای آن کمپوست است خاکی که نفوذپذیر بوده و مواد مغذی داشته باشد. این گیاه به رطوبت کافی نیاز دارد و در تابستان باید با آب ولرم اسپری شود. نیاز زیاد به کود ندارد. در صورت کوددهی نصف مقدار توصیه شدهٔ دیگر گیاهان از کود استفاده نمائید. بهتر است برای نظافت این گیاه آن را با آب و صابون بدون عطر اسپری نمائید. توجه کنید که فاصلهٔ اسپری حدود ۲۰ سانتی‌متر باشد. سعی کنید این کار را از زوایای مختلف انجام دهید تا به همه جای گیاه رطوبت برسد. تعویق گلدان هر سه سال یک‌بار کافیست. در صورت بزرگ بودن گلدان می‌توانید مقداری خاکِ روی آن را برداشته و خاک تازه بریزید. تکثیر از طریق بذر و ساقه امکان‌پذیر است که البته کار مشکلی است. منبع: فصلنامه جهان گل

در کشور ایران اقلیمهای متفاوتی وجود دارد، بنابراین تنوع گیاهان دارویی آن نیز زیاد است. بکارگیری این گونه ها در فضای سبز تنوع گونه ها و اکوتیپ ها (از نظر رنگ، فرم، اندازه و سازگاری) را دو چندان می کند و ضریب اطمینان موفقیت طرح و انعطاف طراحی بیشتر می شود. وجود گیاهان دارویی در فضای سبز نشانه ای از توانایی اقلیمی و احوال فرهنگی منطقه است.

چکیده در کشور ایران اقلیمهای متفاوتی وجود دارد، بنابراین تنوع گیاهان دارویی آن نیز زیاد است. بکارگیری این گونه ها در فضای سبز تنوع گونه ها و اکوتیپ ها (از نظر رنگ، فرم، اندازه و سازگاری) را دو چندان می کند و ضریب اطمینان موفقیت طرح و انعطاف طراحی بیشتر می شود. وجود گیاهان دارویی در فضای سبز نشانه ای از توانایی اقلیمی و احوال فرهنگی منطقه است. با توجه به اینکه برای رسیدن به استانداردهای بین المللی فضای سبز سرانه، به فضای سبزی با چند برابر سطح موجود نیازمندیم، سطح فضای سبز لازم چند برابر خواهد بود و با وارد کردن گیاهان دارویی در فهرست گیاهان مناسب برای فضای سبز جامعه گیاهان دارویی گسترش قابل توجهی پیدا می کند. با کشت گیاهان دارویی در فضای سبز بخشی از هزینه های ریالی قابل بازیافت است و با توجه به نزدیکی این مکانها به مراکز صنعتی و تجاری هزینه حمل و نقل نیز کاهش می یابد. کاشت گیاهان دارویی در فضای سبز امکان آشنایی و افزایش آگاهیهای اجتماعی، نسبت به گیاهان دارویی را فراهم می کند. اختصاص فضای سبز محیطهای آموزشی به کشت گیاهان دارویی، زمینه برای تحقیق در جنبه های مختلف گیاهان دارویی را ممکن می سازد و سازگاری این گونه ها را معلوم می کند. یکی از راههای بسیار مؤثر در کنترل فرسایش خاک، بر جای گذاشتن بقایای گیاهان دارویی قبل از آیش است. بنابراین گیاهان دارویی در ارائه خدمات بوم شناختی نیز بسیار توانمند هستند. برخی گیاهان دارویی دارای حدود تحمل نسبتاً خوبی به شوری، خشکی، قلیایی بودن خاک، تشعشع شدید خورشید، شرایط ماندابی، هرس شدید و ...هستند. واژگان کلیدی: فضای سبز، گیاهان دارویی، سازگاری مقدمه منظور از فضای سبز شهری، نوعی از سطوح کاربری زمین شهری با پوشش های گیاهی انسان ساخت است که هم واجد بازدهی اجتماعی و هم واجد بازدهی اکولوژیک باشند. فضای سبز شهری از دیدگاه شهرسازی در بر گیرنده بخشی از سیمای شهر است که از انواع پوشش های گیاهی تشکیل شده است و به عنوان یک عامل زنده و حیاتی در کنار کالبد بی جان شهر، تعیین کننده ساخت مرفولوژیک شهر است. بنابراین دارایی سبز یک شهر، صرف نظر از فضای سبزی که توسط شهرداری اداره می شود، از مجموع فضای سبز خصوصی، فضای کوچک دارای گیاهان خودروی و زمین های متعلق به دولت تشکیل می شود. رشد صنعت و افزایش جمعیت در شهرها، به ساخت و سازهای سودگرایانه منجر شده است. این ساخت و سازها به مسائل و تامین حداقل نور و هوا در مناطق شهری توجهی نداشته است. از سوی دیگر، ضرورت ایجاد کاربری های جدید شهری، برای پاسخگویی به نیازهای روزافزون و اسکان جمعیت به تدریج باعث کاهش سهم فضای سبز و باغهای شهری شده است و در نتیجه موجب آلودگی محیط زیست شده است. فضاهای سبز شهری به عنوان ریه های تنفسی شهرها به شمار می روند و در شهرها افزون بر عمل کرد های زیبایی شناختی، اجتماعی و ساخت کالبدی شهر، روی تعدیل دما، افزایش رطوبت نسبی، لطافت هوا، کاهش آلودگی صوتی، افزایش نفوذ پذیری خاک، کاهش سطح ایستایی، بهبود شرایط بیوکلماتیک در شهر و جذب گرد و غبار تاثیر دارند پوشش گیاهی یک منطقه در حقیقت از یکایک گونه های گیاهی موجود در آن تشکیل شده است. وضعیت آب و هوایی و نوع خاک حدود گونه خاص را تعیین می کند. کیفیت محیط زیست شهری با امکانات و تاسیسات فضای سبز ارتباط مستقیم دارد. در ادوار گذشته در کنار توجه به تفرج روح و زیبایی، جنبه دارویی و اقتصادی کشت گیاهان در فضای سبز و باغها مدنظر بوده و در همه آنها از باغ معلق بابل مربوط به سالهای قبل از میلاد مسیح تا پردیسهای ایرانی مربوط به قرن پنجم میلادی ضمن رعایت جنبه های زینتی و هنری گیاهان کاشته شده، مصارف خوراکی، دارویی، صنعتی، دفع آفات و مانند آن مورد توجه جدی بوده است و در چهارچوب سنت و اصول، هیچ چیز بی مورد و یا تنها برای زیبایی وجود نداشته بلکه آنچه مفید و لازم بوده زیبا عرضه شده است. از جمله گیاهان دارویی که در احداث باغهای عمومی در ایران مورد استفاده قرار گرفته می توان از اقاقیا، بیدمشک، خرزهره، زوفا، سنجد تلخ، ریش بز، بابونه، گل انگشتانه، زرشک، ختمی، گل ساعتی، گل سرخ، گاوزبان، همیشه بهار، گلرنگ، زعفران و مانند آنها نام برد. در کشورهای دیگر گیاهانی مثل پدوفیل و ذغال اخته در فضای سبز کاشته می شده است. معمولا گیاهان دارویی در مدت کوتاهی، سطح خاک را فرا می گیرند و به علت سبزی و کوتاهی شان زیبایی خاصی را پدید می آورند. این گیاهان نسبت به مواد غذایی پر توقع نبوده و آب بسیار زیادی نیاز ندارند. همچنین برخی از آنها در برابر شوری خاک مقاومند و دوام و عمر طولانی و سازگاری و استقامت بالایی دارند. مزایای استفاده از گیاهان دارویی در فضای سبز 1- افزایش تنوع در فضای سبز: در کشور ایران اقلیمهای متفاوتی وجود دارد بنابراین تنوع گیاهان دارویی آن نیز زیاد است. با توجه به سازگاریها و توانائیهای گیاهان دارویی که مورد اشاره واقع شد، بکارگیری این گونه ها در فضای سبز تنوع گونه ها و اکوتیپ ها (از نظر رنگ، فرم، اندازه و سازگاری) را دوچندان می کند و ضریب اطمینان موفقیت طرح و انعطاف طراحی بیشتر می شود. وجود گیاهان دارویی در فضای سبز نشانه ای از توانایی اقلیمی و احوال فرهنگی منطقه است، در حالیکه استفاده از گونه های انگشت شمار و غیربومی در فضای سبز شکنندگی اکوسیستم های احداثی را بهمراه دارد. 2- حفظ ژرم پلاسم گیاهان دارویی: چنانچه یک جامعه گیاهی به خاطر نجات از خطر انقراض مورد حمایت انسان قرار گیرد ناچار به زندگی در محدوده طراحی شده توسط انسان می شود. این محدوده ها شامل باغهای گیاهشناسی و فضای سبز و در بهترین حالات محیط های طبیعی قرق شده می شود. در این مجموعه ها، حفاظت انسان از گیاهان منجر به حذف پدیده های طبیعی مانند چرا، بیماری و آفت، سیل، آتش سوزی و خشکسالی، رقابت و مانند آن می شود. بنابراین طی نسلهای متوالی ژنهای مفید که عامل دوام موجود در مقابل این شرایط هستند از این نسلها حذف می شود. در مورد گیاهان دارویی، این عمل با برداشت گزینشی گیاهان دارویی سالم و قوی از طبیعت توسط انسان تشدید می گردد و در عوض فراوانی ژنهای غیرمفید که در شرایط طبیعی مرتباً تحت گزینش طبیعی و حذف قرار می گیرند. به نحو چشمگیری افزایش می یابد. به این پدیده رانده شدن ژنتیکی می گویند که هرچه جوامع گیاهی و جانوری محدودتر باشد، این پدیده با شدت بیشتری رخ می دهد. در نتیجه این رخداد علیرغم حفظ فرم ظاهری گونه، توانمندی های آن گونه در مقابل شرایط گزینشگر محیط طبیعی به شدت نقصان می یابد و در صورت راهیابی گونه به محیط طبیعی و یا کاهش حمایت انسان، جاندار به سرعت منقرض می گردد. راه جلوگیری از این خطر، توسعه همه جانبه جوامع گیاهی و جانوری در اقلیم های متنوع است. مروری گذرا بر کل مساحت پارکهای شهری، کمربندهای سبز و پارکهای جنگلی موجود و تنوع اقلیمی کشور نشان می دهد که سطح قابل توجهی از زمینهای قابل کشت در اقلیمهای گوناگون به احداث فضای سبز اختصاص یافته است. با توجه به اینکه برای رسیدن به استانداردهای بین المللی فضای سبز سرانه، به فضای سبزی با چند برابر سطح موجود نیازمندیم، سطح فضای سبز لازم چند برابر خواهد بود و با واردکردن گیاهان دارویی در فهرست گیاهان مناسب برای فضای سبز جامعه گیاهان دارویی گسترش قابل توجهی پیدا می کند که بعلت این گستردگی سطح و اقلیم، تعداد زیادی از عوامل طبیعی اثر خود را بر گیاه اعمال می کنند و علاوه بر آن برداشت از طبیعت هم کاهش می یابد. چنانچه در اثر اقبال عمومی، گیاهان دارویی به فضای سبز مدارس، منازل و داخل آپارتمانها و روی پشت بامها راه یابد، به انقلابی سبز در این زمینه دست خواهیم یافت. 3- جبران بخشی از هزینه ها: اختصاص منابع مرغوب آب و خاک به احداث فضای سبز که بواسطه رشد شهرهای بزرگ در اراضی درجه یک کشاورزی امری غیرقابل اجتناب گردیده است، سطح وسیع و در حال گسترش فضای سبز و هزینه های کاشت و داشت و کادر فنی و اجرایی احداث فضای سبز، بهای سنگینی است که شهروندان برای سلامت خود و محیط زیست باید پرداخت کنند، بهایی که صرفه جویی و گریز از آن، مخارج بهداشتی و هزینه های اجتماعی بسیار بیشتری ببار خواهد آورد. در دید کلان برآورد ارزشهای معنوی زیست محیطی، حفاظتی، تفریحی و مانند آن در فضای سبز نیاز به امکاناتی گسترده و تخصص هایی است که بتوان بر اساس آن به بیان ارزش واقعی پرداخت. این ارزشها برای اکثریت مردم بخوبی ارزش های ریالی قابل لمس نیست. با کشت گیاهان دارویی در فضای سبز بخشی از هزینه های ریالی قابل بازیافت است و با توجه به نزدیکی این مکانها به مراکز صنعتی و تجاری هزینه حمل و نقل نیز کاهش می یابد. نیاز آبی گیاهان بومی معمولاً کمتر از گیاهان غیربومی است که این امر صرفه جویی در مصرف آب آبیاری است. در این مسیر فرصت شغلی ایجاد می شود و داوطلبانی مانند فارغ التحصیلان کشاورزی و منابع طبیعی، محصلین مدارس، بازنشستگان و افراد عادی در قبال درصدی از سود می توانند مراحل دیگری از تولید مانند برداشت، جداسازی و خشک کردن گیاهان دارویی را انجام دهند. 4- تأمین اهداف آموزشی، تحقیقاتی و گردشگری: علیرغم سابقه طولانی استفاده از گیاهان دارویی و وجود انواع گیاهان دارویی در کشور متأسفانه درصد کمی از فرهیختگان جامعه و تحصیلکردگان علوم گیاهی، کشاورزی و منابع طبیعی با این گیاهان آشنا هستند و برای افزایش آگاهیهای اجتماعی، در این زمینه باید آموزش مسئولین و دولتمردان، مردم عادی و تحصیلکردگان از مقاطع دبیرستان تا دانشگاه و حتی متخصصین فضای سبز بصورت عمومی و رایگان صورت گیرد. کاشت گیاهان دارویی در فضای سبز امکان این آموزش را فراهم می کند. در کشورهایی مثل شیلی و هند افزایش نجومی و سالیانه سطح فضای سبز مرهون توجه به آموزش عمومی و مشارکت مردمی است. در امر پژوهش، گرچه افراد محدودی در امر کشت و کار گیاهان دارویی تخصص دارند، توسعه کمی شناخت گیاهان دارویی قدم گذاری در مراحل بعدی امر پژوهش را ممکن می سازد. اختصاص فضای سبز محیطهای آموزشی به کشت گیاهان دارویی، زمینه برای تحقیق در جنبه های مختلف گیاهان دارویی را ممکن می سازد و سازگاری این گونه ها را معلوم می کند. در شهرهایی که جاذبه های گردشگری دارند، وجود باغهای گیاهشناسی و فضاهای سبز دارای گونه های بومی کشور و گیاهان دارویی تأثیر بسزایی در جذب گردشگران متخصص بدان شهرها دارد. 5- کنترل فرسایش بادی: در مکانهایی که زمین به اختیار و یا از روی اضطرار بصورت آیش رها می شود و زمان آیش با وزش بادهای شدید و یا رواناب ناشی از بارندگی روبروست، یکی از راههای بسیار مؤثر در کنترل فرسایش خاک، بر جای گذاشتن بقایای محصول قبل از آیش است. بقایای محصولاتی مانند کرچک و ماریتیغال که تنها بذر آنها برداشت می شود، برای تأمین این هدف مناسب به نظر می رسد. همچنین استفاده از گیاهان دارویی چندساله مانند زوفا، اسطوخودوس و آویشن می توانند در کنترل فرسایش بسیار مؤثر باشند. بومادران استاندارد تحمل نسبتاً خوبی در مقابل چرای احشام دارد. کاشت گیاهانی مانند سنا، اکاسیا و اکالیپتوس در مجاورت کویر، موانع مناسبی در جلوگیری از پیشروی کویر هستند. خارشتر، کور و هندوانه ابوجهل با شیبهای تند بسیار سازگارند، بنابراین کشت آنها در زمینهای شیب دار می تواند عامل مهمی در حفظ خاک باشد. گیاهان دارویی نظیر اکالیپتوس جهت احداث بادشکن و جلوگیری از فرسایش بادی بسیار مؤثر هستند. بنابراین گیاهان دارویی در ارائه خدمات بوم شناختی نیز بسیار توانمند هستند. نکات مهم در بکارگیری گیاهان دارویی در احداث فضای سبز الف)سازگاری گیاه: هر گیاه دارای میدان اکولوژی خاصی است. یعنی بهترین میزان رشد آن در شرایط اقلیمی بخصوصی حاصل می شود. بررسی پوشش گیاهی بومی هر منطقه می تواند بعنوان راهنمایی مفید جهت انتخاب گیاهان باشد. گیاهان دارویی ایران بعلت اینکه عملیات اصلاحی روی آنها انجام نشده است. عموماً بصورت توده بومی هستند. بنابراین دامنه سازگاری (میدان اکولوژی) نسبتاً وسیعی دارند. سازگاریهای مطلوب گیاهان دارویی در طراحی فضای سبز شامل موارد ذیل می باشند. 1- تحمل خشکی، شوری و قلیایی بودن خاک: گیاهان دارویی مانند اقاقیا، اکالیپتوس، داتوره، سنجد، رزماری، اسطوخودوس، گل محمدی، کرچک (قرمز) و ختمی دارای حدود تحمل نسبتاً خوبی به شوری، خشکی، و قلیایی بودن خاک هستند. 2- تحمل تشعشع شدید خورشید: گیاهانی مانند رزماری، اسطوخودوس، بومادران، سانتولینا، اقاقیا و مورد در مجاورت سطوح آسفالت و سنگ فرش که انعکاس شدید تابش را باعث می شوند، مقاومت خوبی دارند در حالیکه بسیاری از گیاهان دیگر دچار خورشیدی شدن می شوند که منجر به تجزیه کلروفیل و نهایتاً مرگ گیاه می شود. 3- تحمل شرایط ماندابی: در مناطقی که سطح آب تحت الأرض بالاست گیاهانی مانند اکالیپتوس بخوبی رشد کرده و در کاهش آب تحت الأرض و خشکاندن خاکهای اشباع نقش اساسی دارند. پونه و نعناع از دیگر گیاهان متحمل شرایط ماندابی هستند. 4- تحمل هرس شدید: گیاهانی مانند مورد، رزماری، اسطوخودوس و دارچین براحتی شکل پذیرند و متناسب با هدف و مکان انتخاب شده در فضای سبز قابل شکل دهی هستند. 5- سازگاری با سطوح شیب دار: در شیب های تند بزرگراه ها و یا در پارکهای کوهستانی می توان از گیاهان دارویی مانند کورک، خارشتر، شیرخشت و گونه هایی از جنس علف چای استفاده کرد. همچنین جهت پوشش دیوارهای بتونی که برای مهار شیب ها ساخته می شوند می توان از بنه، زرشک معمولی، گل محمدی، برگ بو و سماق بهره جست. 6- سازگاری با آلودگیهای محیط های شهری و صنعتی: گروهی از گیاهان دارویی در برابر آلودگیهای هوا، گرد و غبار، اشعه ماوراء بنفش و آلودگی صوتی تحمل خوبی از خود نشان می دهند. انواع رز مثل گل محمدی دی اکسید گوگرد (So2) را در نسوج خود تثبیت می کنند. اقاقیا، نمدار و فندق در کاهش شدت آلودگی صوتی بسیار مؤثر است و گل سرخ و داتوره فلوراید اطراف کارخانجات آلومینیم سازی را جذب کرده و نسبت به آن تحمل نشان می دهد. گیاه نمدار (زیرفون) به ازن (O3) متحمل است. گیاه ژینکو نسبت به آلودگی هوا تحمل زیادی دارد. ب) تأثیر گیاه بر سلامت انسان: توجه به رایحه درمانی و گل درمانی در پزشکی مدرن در پی بررسی ابداعات گذشتگان در این هنر بوسیله تجهیزات پیشرفته امروزی نقش گیاهان در پیشگیری و درمان بیماریهای جسمی و روانی را بیش از پیش نمایان می کند. گیاهانی مانند اکالیپتوس، کاج، انواع بید، افرا و زبان گنجشک با تولید مواد شیمیایی (فیتونسیدها) و انتشار آنها در هوا باعث از بین رفتن قارچها، باکتریها و برخی حشرات مضر و همچنین ایجاد حالت آرامش و خلسه در انسان می شوند. این مواد آلی گاهی ویتامین های جوی نامیده می شوند. گل بابونه، گل محمدی، بیدمشک و سنجد رایحه دل انگیز و آرامبخشی در فضا پراکنده می کنند. ج)زیبایی گیاه: گیاهان با تنوع در فرم، اندازه و رنگ هر کدام می توانند زیبایی خاصی را باعث شوند. گیاهان دارویی مناسب برای فضای سبز: 1- از نظر دوره رویش: انواع یکساله (بابونه)، دوساله (مغربی) و چندساله (گل گاوزبان و رزماری) 2- از نظر رنگ گل، شاخه و برگ: رنگ گلهای آبی (رزماری، اسطوخودوس)، زرد (مغربی و علف چای)، زرد و نارنجی (گلرنگ، همیشه بهار) سفید، بنفش، صورتی (زوفا، ماریتیغال، گل محمدی) و انواع رنگهای دیگر (ختمی) در بین گیاهان دارویی دیده می شود. از نظر رنگ اندام هوایی، زیتون، بومادران، سانتولینا و اسطوخودوس دارای شاخ و برگ خاکستری هستند، عناب برگهایی به رنگ سبز براق دارد و بومادران استاندارد دارای اندام هوایی به رنگ سبز چمنی است. 3- از نظر اندازه: انواع بوته ای کوتاه (گل گاوزبان، زوفا و علف چای) متوسط (کرچک و گل محمدی) و انواع بلند (عناب، اکالیپتوس، سنجد، سنا، سپستان) و گونه های دارای اندامهای هوایی رونده (توت روباه) هستند. گیاهانی مانند غارگیلاس و خرزهره همیشه سبز است. د) سهولت کاربرد گیاه: نگهداری و کشت گیاهان مورد استفاده در فضای سبز باید آسان باشد. اکثر گیاهان دارویی براحتی از طریق بذر، قلمه، پیوند، خوابانیدن، ریزوم، غده و مانند آن تکثیر می شوند و در مجموع نسبت به دیگر گیاهان، آفات و بیماریهای کمتری دارند. انتخاب گونه هاي جديد گیاهی در انتخاب و بررسي انواع گونه هاي گیاهی جديد موارد ذيل، بايستي مد نظر باشد. 1) سازگاري: سازگاری گونه گیاهی معرفي شده با خصوصيات آب و هوائي منطقه اين امر باعث بالا رفتن قدرت رشد، تکثير و در نهايت بقاي گونه مي گردد. 2) زيبايي و ظاهر آراسته: گونه جديد گياه به نحوي که شکل و ظاهر گياه مناسب محل مورد نظر باشد، که در اين رابطه ديدگاه و نظر کارشناس فضاي سبز از اهميت ويژه اي برخوردار است. عدم استفاده مناسب از يک گونه گياه در محل مورد نظر، باعث کاهش زيبايي محوطه گرديده ضمن آنکه گاهي ممکن است باعث بروز مشکلاتي گردد به عنوان نمونه چنانچه از گياهان انبوه در حواشي معابر و پياده رو استفاده گردد، باعث کاهش ديد رانندگان و ممانعت از توجه آنها به عابرين پياده که در انتظار عبور از خيابان هستند، مي گردد و همين امر باعث بروز حوادثي مي شود. 3) خصوصيات فيزيولوژيک و مرفولوژيک گياه: گاهي صمغ تانن و ساير اسانس هاي موجود در بخش هاي مختلف انواع گياهان باعث وارد گرديدن لطماتي به اقشار مختلف بخصوص کودکان مي گردد زيرا کودکان از روي کنجکاوي و يا بازيهاي کودکانه در تماس با اين پيکره هاي گياهي بوده و حتي بخشي از برگ و غيره را در طي بازيهاي کودکانه تناول مي نمايند که در آنها ايجاد مسموميت مي نمايد، لذا توجه به ايمني اقشار مختلف اين موضوع داراي اهميت بسزائي است. 4) ايجاد آرامش خيال بيننده و جلب متخصص: ايجاد تنوع در فضاي سبز به نحوي که هم باعث آرامش بازديدکنندگان و هم باعث جلب متخصصين و علاقمندان شود و به طور کلي خواسته هاي همه اقشار را تأمين نمايد؛ چه افرادي که جهت فرار از ناملايمات زندگي به دامن طبيعت پناه آوردند و چه آنهايي که در پي يافتن طرحهاي نوين ، الگوبرداری تحقیق و غیره هستند، بسیار حائز اهمیت است. 5) پرهیز از یکنواختی و روی آوردن به استفاده ترکیبی از گونه ها: سالها است که فضای سبز شهری سطح مالامال از درختان صنعتی، جنگلی چون چنار، نارون، زبان گنجشک گردیده است و سالها است که مهمترین پوشش سطح زمین در پارکها، مبادین و بلوارها چمن است، حال آنکه مشخص گردیده است که بیشترین آلرژی از طرف گیاهان فوق حادث می گردد و چمن نیز با توجه به وضعیت خشکسالی ها و کمبود آب و همچنین هزینه های بالای نگهداری، حداقل در پاره ای از مناطق که امکانات و بودجه وسیع و کلان در دسترس نیست، کاملا از چرخه کشت و فضای سبز خارج گردیده است. گرچه اهمیت گیاهان داروئی در بخش پزشکی و داروسازی بر همگان واضح و مشخص ولی استفاده از این گیاه به عنوان گیاهان جدید در فضای سبز دیر زمانی که اهمیت یافته است، اکثر گیاهان مورد نظر جهت کشت در فضای سبز گیاهان همیشه سبز هستند که ظاهر سبز آنها در تمام فصول سال جلوه می نماید. این گیاهان دارای سطح برگ سبز دائمی هستند. برخی از آنها را می توان به طور ترکیبی با سایر گیاهان استفاده نمود و پاره ای از آنها حتی می توانند جایگزین گیاهان پوششی چون چمن گردند. نتیجه گیری فضای سبز شهری بر اکولوژی شهری به ویژه اقلیم، هوا، خاک، آب های زیر زمینی و جامعه حیوانی تاثیر می گذارد. مهم ترین اثر فضای سبز در شهرها، کارکردهای زیست محیطی آنهاست که شهرها را به عنوان محیط زیست جامعه انسانی معنی دار کرده است و با آثار سوء گسترش صنعت و کاربرد نادرست تکنولوژی مقابله نموده، سبب افزایش کیفیت زیستی شهرها می شوند. امروزه جامعه شناسان، روان شناسان و پزشکان بر این باورند که فضای سبز افزون بر تامین بهداشت جو و محیط مکانهای مسکونی، نقش مثبتی در سلامتی شهروندان به عهده دارد. شناخت گونه های گیاهی بومی که می توانند در طراحی فضای سبز به کار آیند، با توجه به کمبود آب و کیفیت نامساعد خاک در اکثر نقاط کشور، با استفاده از گونه های بومی به صورت ضرورتی اجتناب ناپذیر در می آید. گياهان و فضاي سبز در روند زندگي انسانها به خصوص هنگام فراغت از کار و تکاپو به دنبال مامني جهت التيام اعصاب و روان انسان، نقش مؤثري دارند و اين نقش در بقاي حيات در کره خاکي با اهميت تر مي گردد. ضرورت ايجاد و حفظ پوشش سبز گياهان يکي از بديهيات زندگي است و مثلث بقا و دوام انسان که شامل آب، هوا و غذا است بدون وجود گياه هيچ گاه تکميل نمي گردد ، زيرا هم تأمين اکسيژن و هم غذاسازي فقط با وجود گياه امکان پذير خواهد بود. با توجه به ضرورت در حيات انساني و از آنجا که انسان موجودي است تنوع طلب، لذا در فضاي سبز شهري علاوه بر ضرورت اهميت و بهاء دادن به درختکاري، ايجاد تنوع هم از ديگر فاکتورهاي مهم به نظر مي رسد استفاده به جا و مناسب از پوشش گياهي، احداث و نگهداري فضاي سبز نياز به تجربه و دانش، تحقيق و تفحص و شناخت نيازهاي گونه هاي گیاهی مختلف دارد، تا رابطه ديرين انسان و طبيعت تقويت شود و انسان بار ديگر با طبيعت فراموش شده آشتي نمايد. در ايجاد تنوع گياهي در فضاي سبز شهري همواره محدوديت هاي هوا و اقليم، خشکي، باد، تابش بيش از حد خورشيد و غيره وجود دارد که همين امر باعث کاهش تنوع مي گردد. در پایان یادآور می شویم تنوع محیط جغرافیایی ایران و حاکم بودن وضعیت آب و هوایی گوناگون از منطقه ای به منطقه دیگر در پهنه وسیع کشور، سبب رویش جامعه گیاهی متنوعی شده است. این تنوع که سیمای جغرافیایی گیاهی و به دنبال آن جغرافیای زیستی را جان می بخشد، چه از نظر اقتصادی و چه از نظر اکولوژیکی اهمیت شایان توجهی دارد. گروهی از گیاهان دارویی مانند رزماری، اسطوخودوس، بومادران، سانتولینا، گل محمدی، انواع ختمی، اکالیپتوس، سپستان، کارم رنگی، مورد، خرزهره، همیشه بهار، برگ بو، اقاقیا، کرچک قرمز، مغربی، کم و بیش در فضای سبز کشور کشت می شوند ولی گروه دیگری مانند کورک، سرخارگل، خارشتر، گل گاو زبان، گاو زبان بوراگو، بابونه، بومادران استاندارد، زوفا، سداب، بیدمشک، عناب و سماق، قابلیت واردشدن در فضای سبز را دارند اما تابحال مورد توجه جدی قرار نگرفته اند.منبع:شیراحمد سارانی عضو هیئت علمی دانشگاه زابل  1- امید بیگی، رضا. 1376. رهیافتهای تولید و فراوانی گیاهان دارویی،جلد دوم،انتشارات طراحان ناشر،424 صفحه، 2- امید بیگی، رضا،1379. تولید و فرآوری گیاهان دارویی، جلد شوم،انتشارات آستان قدس رضوی،397 صفحه،چاپ دوم 3- ایمانی، محمدرضا.1373. جنگل کاری ضرورت اجتناب ناپذیرمحیط زیست. فصلنامه علمی فضای سبز.شماره 7. 4- بهرام سلطانی، کامبیز.1369. آثار فضای سبز بر بیوکلیمای شهر. فصلنامه علمی سازمان حفاظت محیط زیست.جلد سوم، شماره اول، 5- بهرام سلطانی، کامبیز.1363. طرح بررسی آثار توسعه بر فضای سبز تهران . دفتر تحیقات زیست محیطی. 6- پازوکی، علی.1373. گیاهان مناسب و اصول احداث فضای سبز در مناطق نیمه گرمسیری جنوب. فصلنامه علمی فضای سبز.شماره 9و10. 7- تبریزی، نازنین.1382. فضای سبز و آلودگیها. مجموع مقالات همایشهای آموزشی و پژوهشی فضای سبز شهر تهران. سازمان پارکها و فضای سبز تهران. جلد دوم. 8- جمشید زاده، ابراهیم.1381.مبانی طراحیفضای سبز شهری. ماهنامه آموزشی و تخصصی پیام سبز.شماره 7. 9- دوازه امامی، سعید. 1382. کاربردهای گیاهان دارویی. انتشارات نصوح اصفهان. 113 صفحه. 10- روحانی، غزاله.1371. طراحی باغ و فضای سبز.انتشارات فرهنگ جامع.تهران. 11- سعیدنیا، احمد.1383. فضای سبز شهری. انتشارات سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور.159 صفحه. 12- سیامکی، عباس.1382. فضای سبز سازگار با طبیعت. مانامه آموزشی و تخصصی پیام سبز.شماره 18. 13- صانعی،.1371. مبانی طراحی فضای سبز از نظر نحوه انتخاب گیاهان.مجموعه مقالات سمینار فضای سبز . سازمان پارکها و فضای سبز تهران 14- صدر نوری، ب.1371. فضای سبز، ضرورت و طراحی.انتشارات سازمان پارکها و فضای سبز. 32 صفحه. 15- لقایی، حسنعلی. برنامه ریزی و طراحی فضای سبز شهری. فصلنامه علمی فضای سبز.شماره 5و6. 16- مجنونیان، هنریک. 1374. مباحثی پیرامون پارکها، فضای سبز و تفرجگاهها.سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران. , J. 1991. Healthy cities, open university press. Philadelphia Ashton17

پرورش و نگهداری گل وگیاهان از گذشته مورد توجه وعلاقه جوامع بشری بوده و بصورت های مختلف در باغها ، خیابان ها ، درون منازل و حتی بصورت مناظر و طبیت در آثار هنری و ادبی مورد استفاده قرار گرفته ولیکن امروزه با توجه به افزایش رو به رشد جمعیت ...

اشاره: پرورش و نگهداری گل وگیاهان از گذشته مورد توجه وعلاقه جوامع بشری بوده و بصورت های مختلف در باغها ، خیابان ها ، درون منازل و حتی بصورت مناظر و طبیت در آثار هنری و ادبی مورد استفاده قرار گرفته ولیکن امروزه با توجه به افزایش رو به رشد جمعیت ، مشغله ها وگرفتاری های مردم ، عدم وجود فضا و امکانات کافی برای ایجاد یک باغجه بویژه در محیط های آپارتمانی و صرف وقت و حوصله زیادی برای پرداختن به این امر و نگهداری ومواظبت از گیاهان توسط علاقمندان به طبیعت کاسته و یا بعضاً وجود نخواهدداشت اما از آنجایی که زندگی با گیاهان بویژه زینتی سبب آرامش روح و روان انسان می گردد و اصولاً با توجه به بررسی های انجام گرفته ثابت شده است که وجود گیاه در هرمکانی سبب افزایش راندمان کار شده و افرادی که در چنین محیطی شادابترو سرحالتر از افرادی هستند در مکانهای فاقد گیاه کار می کنند.در این میان به موازات پیشرفت روز افزون سطح فرهنگ جوامع بشری از حجم اعتقادات خرافاتی کاسته شده و قدرت بشرنیز فزونی می یابد تا بطور فزاینده ای از حقایق هستی آگاهی یابد گیاهان بویژه گل حقیقی موجوددر همه عصرها بوده است و اهمیت و قابلیت استفاده از آن در چند دهه اخیر روشن تر و عملی تر شده است.بطوری که امروزه نقش گیاهان در زندگی انسان آنچان نمایان است که می توان گفت زندگی انسان بدون گل وجود نخواهد داشت لذا جهت حفظ وبهره گیری از اثرات مهم گیاهان بویژه گل در زندگی اجتماعی با توجه به اینکه ایجاد فضای سبز و یا باغچه بویژه در محل سکونت هر انسانی میسر نمی باشد ایجاد تراریوم برای رسیدن به این اهداف می تواند یک روش ایده آل باشد. تراریوم در لغت به معنی باغ شیشه ای است که اولین بار توسط یک پزشک جراح انگلسی بنامNatanail Ward در سال 1829 ایجادشد . البته این کارکاملاً اتفاقی بود و طی یک تجربه ای که هیچ ربطی به باغبانی نداشت دکتر وارد آن را کشف کرد .در واقع او می خواست پرورش دادن و تغییر و تحول پیله ای پروانه را امتحان نمایداما متوجه شد که آلودگی هوای حاصل از کارخانه های لندن که نزدیک منزلش بود مانع از رشد آنها می شود در طی دوره مشابهی دکتر وارد چرخه زندگی پروانه ها را در شرایط طبیعی مورد بررسی قرار داد به این شکل که او شفیره پروانه ای را در یک ظرف مربای قرار داد و سپس مقداری خاک درون آن ریخت بعداز چند هفته دکتر وارد یک گیاه درون آن مشاهده کرد و این گیاه از بذری که درون خاک حاصل شده بود او فهمید وقتی گیاه رطوبت را از طریق سطح برگهایش از دست می دهد رطوبت روی دیواره شیشه تجمع می یابد و شکل آب در آمده و مجدداً به کف ظرف برمی گردد این چرخه پایدار باران Cycle) (Rain درون ظرف ، یکسری شرایط ایده ال برای رشد کامل و سالم گیاه فراهم می کند. دکتر وارد فهمید که این پدیده امری ضروری برای بازگشت مقداری از آب به گیاه برای جلوگیری از خشک شدن آن است و بعد از گذشت چند هفته گیاه بدون هچگونه مراقبتی به رشد خود ادامه داد وی نیز دو باغ شیشه ای (تراریوم) کوچک تهیه کرد که در آن سرخس و نوعی گیاه از خانواده غلات کاشته بود و آنها را با کشتی به سیدنی استرالیا فرستاد و در طول سفر که به مدت هشت ماه به طول انجامید و علیرغم تغییرات فاحش درجه حرارت در طول سفر گیاهان به خوبی رشد کردند و صحیح و سالم به استرالیا رسیدند و مجدداً در شرایط مشابهی آنها را به لندن باز گرداند و بیش از یکصد و پنجاه سال پیش این ظروف برای رشد و جابجایی گیاهان مورد استفاده قرار می گرفتند و امروزه نیز خیلی از خزانه داران ، باغبانها ، گیاه بازان از این ظروف برای کشت گیاهان استفاده می کنند و بیشتر جنبه تزئینی دارد. ترایوم عبارت است از محیطی برای پرورش و نگهداری گیاهان و یابه عبارت دیگر محیطی برای ایجاد ریز اقلیمی با رطوبت بالا برای گیاهان که اکثراً بومی جنگل های مرطوب جنوب و مرکز آمریکا و جنوب شرقی آسیا و آفریقا هستند و عملاً سازگار با هم نیز می باشند و در یک ظرف سربسته رشد می کنند گفته می شود.این محیط با توجه به ویژگیهای یک گلخانه که فضای مرطوب و ایده آلی برای رشد گیاه فراهم می کندطراحی شده است و با توجه به ابعاد آن امکان قرار دادن انواع و اقسام گلها و گیاهان را در اندازه های کوچک و بزرگ در کنار فراهم می کندو چون رطوبت در آن در یک چرخه حفظ می شود به توجه بسیار کمی نیاز دارد پرورش و نگهداری گل وگیاه در این محیط نه تنها به خاطر زیبایی صورت می گیرد بلکه دارای فواید عملی و علمی نیز می باشد از این محیط می توان برای سبز کردن بذر گیاهان مختلف مثل سبزیجات استفاده کرد به این صورت که در داخل آنها به این صورت که در داخل آنها قطعه ای کاغذ از نوع کاغذ های خشک کن و یا قسمتی از یک پوشه غیر روغنی که می تواند رطوبت را رد خود نگه دارد قرار دادو سپس با افزودن مقداری از آب بذر مورد نطر را روی آن کاشت و بعد از آن ظرف راکه واقع محیط مناسب و مساعدی جهت زشد گیاه مورد نطر فراهم آورده را باید در محلی گرم و نسبتاً روشن در حالیکه درب آن را بسته است قرار داد و پس از جوانه زدن گیاه را بایدبه محل اصلی انتقال داد. از تراریوم می توان برای انواع گیاهانی که در محیط طبیعی منازل امکان نگهداری از آنها امکان ندارد استفاده نمود و از طرفی این شیوه مناسبی برای آموزش رشد گیاهان و نحوه اثر متقابل بین گیاه ومحیط به دانش آموزان باشد استفاده از تراریوم بجای یک دسته گل که اصولاً مردم در مناسبت های مختلف بعنوان هدیه به همدیگر می دهند جایگزین خوبی باشد زیرا ار یک طرف بسیار زیبا و طراحی جذاب آن می تواند چشم گیر باشد و از طرف دیگر ماندگاری و دوام بیشتری داشته باشد. ظروف تراریوم: بطور کلی ظرف مورد استفاده جهت محیط تراریوم دونوع باز و بسته است و اصولاً مواردی که می توان به آن اشاره نمود شامل آکواریوم ، پارچ دهان گشاد ، تنگ ماهی ، شیشه مربا ویا ظروف شیشه ای بدون استفاده در طرح و شکلهای گوناگون می باشد. در یک تقسیم بندی ساده با توجه به شکل ظروف مورد استفاده به سه دسته یا گروه ذیل تقسیم کرد: • محفظه های چهارگوش • جامها و محفظه های دهان گشاد و ظروف گرد • بطریها و ظرفهای که دهانه تنگ دارند و کشت گیاهان درآنها به سختی انجام می گیرد و نیازی به در پوش ندارد. اندازه گیاه عامل مهمی برای اتنخای ظروف می باشد از طرفی ظرف انتخابی باید اجازه نفوذ نور کافی به داخل جهت استفاده گیاه در فرآیند فتوسنتز را بدهد.شیشه هاش مات و رنگی گزینه های خوبی نخواهد بود و در صورتی که از شیشه های رنگی استفاده می شود حداقل سعی کنید شیشه های انتخابی کمرنگ باشد ودر ضمن از گیاهان سایه دوست استفاده شود هرچند در این محیط گیاهان جالبی با این شرایط رشد نخواهندیافت.دقت شود ظرف انتخابی ترک یا خراشیدگی نداشته باشد و قبل از استفاده استرلیزه شود که این امر با آب داغ یا مایع شوینده میسر می شود و اگر ظرف انتخابی درب درا است دقت شود که درب آن مانع ورود و خروج آب شود.بطور کلی ظروف چهار گوش برای تراریوم عالی بوده و کاشت در آنها به دلیل سهولت انجام کار بسیار مناسب است این ظروف دهان گشاد ترین ظرفها برای تراریوم می باشند و اندازه آنها برحسب سلیقه ، نوع کار ، فضا و اندازه گیاه متفاوت می باشد ازطرفی وقتی این ظروف مانند تنگ ماهی ، جامهای دهانه گشاد ویا حبابهای شیشه ای به تراریوم تبدیل می شوند منظره جالبی به خود می گیرند و در واقع اینگونه ظرف ها عمدتاً به خاطر داشتن یک انحنا در قسمت میانی جای کافی برای رشد گیاهان جوان دارند.استفاده ازظرفهای دهانه تنگ یا بطریهای دارای فضای مناسب به دلیل سختی کاشت گیاه درون آنها و معدود و محدود بودن گیاهان و همچنین تنگی درب ورودی به اندازه ظروف دهانه گشاد مرسوم نیستند. انتخاب گیاه: در تراریوم انتخاب گیاه از اهمیت زیادی برخوردار می باشد لذا گیاهانی که رشدشان سریع نیست بهترین انتخاب هستند. از طرفی در نظر گرفتن مواد غذایی و نیازهای گیاهی ازجمله آب ، نور،وغیره... وسازگاری گونه های انتخابی نباید فراموش شود. با این وصف انتخاب گیاهان با ارتفاع ، شکل و رنگ متفاوت منظره ای زیبایی ایجادمی کند از جمله گیاهان که می توان در تراریوماستفاده نمود عبارتند از:بگونیا ، پرسیاوشان ، دیفن باخیا ، دراسنا ، مارانتا ، فیلودندرون، بنفشه های آفریقایی ، برگ بیدی ، سرخس نر ، فیکوس. ضمناً همه گیاهان باید عاری از آفت و بیماری باشند وهر برگی که علامت بیماری دارد یا زرد شده است نیز جدا شود. بستر تراریوم و شرایط محیطی مناسب: بستری که برای تراریوم تهیه می شود بسیار اهمیت دارد در واقع اگر بستر مناسبی انتخاب شود کشت موفقیت آمیزی حاصل نمی شود بنابراین باید دانست گیاهانی که با یکدیگر متفاوتند ممکن است به خاک مشابهی احتیاج داشته باشندبه همین جهت باید گیاهانی را که از جهت مختلف باهم فرق دارند در گروهایی دسته بندی کرد که از لحاظ خاک احتیاجات یکسانی دارند. خاکی که برای تراریوم انتخاب می شود از چندین لایه تشکیل شده که هر یک شرح داده می شود. • مواد زهکشی: لایه زیرین به اندازه 1 الی 3 سانتیمتر شامل سنگ ریزه های درشت و یا حتی تیله خرده است .این لایه برای زهکش استفاده می شود زهکش خوب برای کمک به خروج آب اضافه از محیط اطراف ریشه بسیار مهم است و نیز ایجاد تعادل بین هوا و آب ظرف کمک کند. آب اضافی اطراف ریشه در تراریوم ها باعث جلوگیری از جذب اکسیژن از هوای خاک خواهد شد و اگر زهکش در یک تراریوم وجود نداشته باشد یا مناسب نباشد گیاه زرد خواهد شد و نهایتاً می میرد که علت آن کمبود اکسیژن و وجود آب اضافه است.زهکش در تراریوم می تواند با سنگ شکسته ها ، سنگ ریزه ها ،قطعات شکسته سفال و غیره ... ایجاد شود البته می توان با شن های رنگی طرحهای زیبایی به زهکش داد که به هنر تزئین شن می گویند. در ظرفهای کوچک بهتر است لایه های زهکشی حذف شود ولی باید توجه داشت که آب به میزان لازم به گیاه داده شود تا از جمع شدن آب در خاک جلوگیری به عمل آید.از سنگهای مرمری و آهکی به هیچ وجه استفاده نشود زیرا بعداز مدتی آهک آنها در آب حل شده و پس از مدتی خاک قلیایی می شود.بزرگترین خطر برای گیاهان کاشته شده درظروف شیشه ای احاطه شدن ریشه ها توسط آب است که وجود زهکش در این زمینه اهمیت خود را بخوبی نشان می دهد. • لایه جداکننده: هدف ازاین لایه که روی لایه زهکش قرار می گیرد جلوگیری از مخلوط شدن خاک با زهکش است بهترین مواد مورد استفاده برای این لایحه خزه اسفاگنوم است زیرا از برگها و ساقه های استریل تشکیل شده است که خود وسیله ای برای سالم نگه داشتن بستر ار بیماریها و آفات می باشد.البته گاهی از پشم شیشه ، صفحه های پلاستیکی مشبک و خزه معمولی استفاده می شود و تنها اشکال این مواد این است که پس از مدتی پوسیده می شوند. • پودر زغال : این لایه که روی لایه جداکننده قرار می گیرد با هدف گرفتن بوی تراریوم است که منشاء این بوها عمدتاً باکتریها هستند که اجزای موجود در بستر را تجزیه می کنند و این عمل باعث تولید ترکیبات بودار می شود. • مخلوط خاک: یک مخلوط خاک که در سطح لایه پودر زغال پخش می شود که اصولاً خاکی برای این کار مناسب است که برای طیف وسیعی از گیاهان در درون تراریوم بتوان استفاده کرد. یک مخلوط خاک مناسب معمولاً خاک گلدانی است که از دوقسمت خاک لومی ، یک قسمت موادآلی ، یک قسمت پرلایت باغی تشکیل شده است.قابل ذکر است که مخلوط برای دسته های مختلف گیاهان قدر مختلف خواهد بود بعنوان مثال خاک مناسب برای کاکتوسها و گیاهان گوشتی مخلوطی از خاک لومی ، مواد آلی ، پرلایت و شن درشت و یا در قسمت خاک برگ و یک قسمت سنگریزه می باشدو یا خاک مناسب برای گیاهان جنگلی مخلوط خاک لومی و مواد آلی ، پرلایت باغی یا دو قسمت خاک برگ و یک قسمت ماسه و دو قسمت تورب است.از طرفی خاک مناسب برای گیاهان گرمسیری می تواند به دو شکل تهیه شود.یک شکل آن از دوقسمت خاک شنی و یک قسمت تورب ویک شکل دیگر از دوقسمت خاک باغچه ، یک قسمت تورب و یک قسمت ماسه. یکی از مهمترین قسمتهای تهیه خاک استریل کردن آن است علت انجام این عمل حذف بذور علفهای هرز و زودودن خاک از وجود قارچها و بیماریهاست که احتمال وجودشان در خاک می رود.برای استریل کردن خاک باید تدریجاً خاک را بصورت لایه های نازک در یک ظرف مسطح پهن کرد و در آون در درجه حرارت 180 فارنهایت برابر 82 درجه سانتیگراد به مدت 30 دقیقه نگه داشت. گاهی ممکن است استفاده از خاکبرگ استفاده شود که اولاً باید کاملاً پوسیده باشد ثانیاً برای استریل کردن آن کافی است که بسته های پلاستیکی را به صورت دربسته به مدت 30 دقیقه در آب جوش قرار داده و سپس استفاده شود.استفاده از بستر های تجاری نیز در تراریوم خوب بوده و در صورتی که مقدار مواد بستری که استفاده می شود کم باشد بهتر است ا زاین بستر ها استفاده شود. این خاک ها که در گلفروشیها و فروشگا های کشاورزی به فروش می رسند معمولاً ضد عفونی شده هستند و علاوه بر این چون ترکیب مناسبی از خاکبرگ وخاک باغچه و غیره... در آنها وجود دارد هم مختلفند و هم ماده غذایی لازم برای گیاه در آنها وجود دارد. باید توجه داشت که نباید در تراریوم های در بسته از کود استفاده کرد چون وقتی که کود تجزیه می شود گاز آمونیوم حاصل شده و ایم گاز باعث سوختن گیاه و نهایتاً مرگ ناگهانی گیاه را در بردارد.اصولاً عدم موفقیت بسیاری از تراریوم ها در نتیجه کود بیش ازاندازه می باشد و در نظر داشتن این نکته که کمتراز یکسال بعد از کاشت برنامه ای برای کود دادن نباید داشت حائز اهمیت است.اگر گیاهان به زرد گرائیدند و یا قدرت رشدشان بدون هیچ دلیلی مشخصی کم شود دادن کود سبکی که بصورت محلول با آب است به نسبت 1به4 گیاهان خانگی موثر می باشد. پس از کاشت گیاهان را با اسپری آبیاری کرده که در این صورت برگهای آنها تمیز نیز می شود. باتوجه به شناخت تراریوم می توان نتیجه گرفت این نوع کاشت می تواند را حل مناسبی برای کسانی باشد که در عین علاقمندی به گلکاری و پرورش گیاهان بویژه گلهای زینتی و همچنین کسانی که در صدد ایجاد فضایی زیبا و با طراوت درآپارتمایشان به لحاظ کمبود فضای محدود به خصوص جاهایی که به خاطر گرم و خشک بودن هوا پرورش بسیاری از گیاهان امکان ندارد و یا وقت زیادی را نمی توانندصرف این کار کنند، باشد. منبع: روش نگهداری زيباتر گل ها و گياهان در منزل از مهندس محمدجواد پاکدل کتاب باغبانی عمومی نوشته مهندس منوچهر کارگر تهیه و تنظیم: سید عمار تاجیک

واژه هورمون به موادمعینی اطلاق می شود که در بخشی از موجود زنده ساخته شده و پس از انتقال اثرات فیزیولوژیکی محسوسی در دیگر قسمتهای آن به جا می گذارد و در تراکم های بسیار کم فعالند.

اشاره واژه هورمون به موادمعینی اطلاق می شود که در بخشی از موجود زنده ساخته شده و پس از انتقال اثرات فیزیولوژیکی محسوسی در دیگر قسمتهای آن به جا می گذارد و در تراکم های بسیار کم فعالند.این تصور کلی در اصل در قلمرو فیزیولوژیکی حیوانی بوجود آمده و این واژه هورمون از ریشه یونانی به معنی تهیج کردن گرفته شده است. در گیاهان ترکیبات مترادف ولی از نظر شیمیایی کاملاً متفاوت یافت می شود و واژه هورمون بطور صحیح آنها را در بر می گیرد هورمون های گیاهی که اغلب فیتو هورمون خوانده می شود در بافتهای مریستمی و یا لااقل جوان از هر نوع ساخته می شوندو غالبا اثرخود را پس از انتقال می گذارندکه تا حدودی دورتر از بافتی که ساخته شده اند. هورمون ها با آنزیم ها و تیامین ها و DNA در این خاصیت مشترکند که به غلظت بسیار کم یا ناچیزباعث ایجاد اثرات فیزیولوژیکی عمیق می شوند. اصولاً واژه هورمون باید به ترکیباتی محدود شود که به طور طبیعی در درون موجود زنده ساخته می شود لذا در تعریف هورمون گیاهی می توان گفت مواد آلی می باشد که مواد غذایی نبوده و توسط گیاهان تولید می شود و در غلظت های کم فرآیند فیزیولوژیکی را تنظیم می کند .آنها در درون گیاه، از محل تولید به محل اثر، انتقال می یابد اما گاهاً موادی که معلوم نیست در گیاه وجود داشته باشد اثرات مشابه و بعضی اوقات عیناً نظییر یکی از هورمون های طبیعی گیاهی را دارندکه از نام نهادن هورمون گیاهی می بایست خود داری نمود بلکه واژه برتر برای این چنین ترکیباتی که اثر هورمون مانندروی گیاه دارند تنظیم کننده رشد می باشد و در تعریف آن می توان گفت ترکیبات سنتزشده یا هورمون های گیاهی هستند که فرآیند های فیزیولوژیکی را تغییر می دهد این مواد تقلید کردن از هورمون ها ، تاثیر روی (سنتزشدن) هورمون ها و از بین بردن و یا انتقال و یا (به احتمال) تغییر دادن محل تاثیر هورمونی رشد را تنظیم می کند . با این وصف برای متمایز کردن آنها می توان گفت تمام هورمون ها ، تنظیم کننده رشد هستند اما تمام تنظیم کننده های رشد هورمون نیستند. در حال حاضر در دنیا پنج گروه مختلف هورمون های گیاهی شناخته شده که بسیاری از آنها دارای کاربرد های عملی متعددو مهمی در کشاورزی بویژه باغبانی هستند این گروه ها عبارتند از: آکسین ها ، جیبرلین ها ، سایتو کنین ها ، اتیلن . لگاماها( مواد بازدارنده). • آکسین: اولین گروه هورمون گیاهی هستند که کشف شدند و مورد استفاده قرار گرفته. ماهیت هورمونی آنها بطور روشن در آزمایشی که برای اولین بار توسط وانت در سال 1928 انجام گرفت در کولئوپتیل یولاف از گیاهان تیره غلات نشان داده شده و در غلظت کمتر از 10*1مولار می توان به کار برد طبیعی ترین ترکیبی که در گیاهان شاخته شده است اسید ایندول -3- استیک (IAA) می باشد که احتمالاًدر گیاهان از اسید آمینه تریپتو فان ساخته می شود . مراکز عمده ساخته شدن آکسین بافت های مریستمی انتهایی از قبیل جوانه های در حال باز شدن ، برگهای جوان ، نوک ریشه ، گلها یا گل آذین روی ساقه گلدار می باشد و نحوه انتقال آکسین در اندامهای جوان از بالا به پایین و در اندامهای پارانشیمی در داخل آوند های آبکشی انجام می گیرد و در ریشه هم از نوک ریشه به سمت بالای ریشه صورت می گیرد. از آکسین های مصنوعی می توان به اسید -نفتالین- استیک، اسید ایندول -3- بوتیریک ، اسید 2-4-در کلرو فنواکسی استیک ، اسید نفتاکسی استیک و اسید تریو یدوبنزوئیک اشاره نمود . اسید ایندول استیک بعنوان هورمون طبیعی در اثر آنزیم هایی ازقبیل اکسیدازها و فنولاز ها تجزیه می شود.قابل ذکر است بکار بردن غلظت های نسبتاً زیاد آکسین ها همچنین منجر به نقایصی در گیاهان از قبیل تغییر شکل برگ، ساقه و ریشه، رنگ پریدگی برگها ٍ جلوگیری از طویل شدن ریشه ها یا باز شدن گلها و ایجاد ورم و آماس می شود. نقش اکسین در گیاه: 1- طویل شدن سلولها و اندامها: اولین اثر آکسین ها می باشد که افزایش غلظت آکسین شدت طویل شدن سلولها را به همراه دارد.اما اثر بازدارندگی نیز دارد یعنی آکسین با همان غلظتی که سبب تشدید طویل شدن اندامها هوایی را دارد طویل شدن ریشه را کند می سازد. 2- نور گرایی(فتوتروپیسم):این اثر که بیشتر بصورت خمیدگی در گیاه می باشد بعلت توزیع نامتقارن اکسین در اندام مربوط قابل ملاحظه می باشد خمیدگی مزبور ناشی از این است رشد در سمت نزدیک به نور تا حدودی کند و رشد سمتی که به دور از آن است شدید تر است. 3- زمین گرایی: در ریشه نظییر ساقه که رشد افقی دارد تجمع زیادتر اکسین در نیمه زیرین رشد ریشه را کند کرده و سبب خمیدگی می شود. 4- فعال ساختن لایه زاینده: فعالیت لایه زاینده بوسیله آکسین ها که در درون ساقه از بالا به پایین و از جوانه های در حال رشد حرکت می کند تجدید می شود. 5- ایجادگل: آکسین گل دادن بعضی از گیاهان روز بلند به شرط آنکه دوره فتوپریود به اندازه کافی برای گلدهی گیاهان طولانی باشد تسریع می نماید.مانند سیلن و بذرالبنج از طرفی گلدهی در برخی گیاهان روز کوتاه در صورت استعمال آکسین در دوره تاریکی متوقف می نماید. کاربرد آکسین در باغبانی: 1- تنک کردن و جلوگیری از ریزش گل و میوه:پایدار ماندن میوه های در حال رشد ، گلها و برگهای جوان که از منابع مهم تولید آکسین به شمار می روند بر روی گیاه بستگی به تعادل بین میزان آکسین داخلی آنها و مقدار آکسین دارد.هر گاه به دلیلی این تعادل به بخورد در محل اتصال دمبرگ یا دمگل یا میوه به ساقه یک لایه چوب پنبه ای به نام لایه سواگر ایجاد می گرددو اندام مربوطه از گیاه جدا می شود و ریزش می کند این موضوع در باغبانی بویژه در میوه کاری دارای اهمیت می باشد. چرا که درختان میوه چندین برابر توانایی خود گل تولید می کنند و اگر همگی تبدیل به میوه شوند اولاً: میوه های ریز و نامرغوبی تولید می شود ثانیاً : درخت ضعیف می شودو نهایتاً نه تنها بسیاری از میوه ها بعلت عدم تغذیه کافی ریزش خواهند کرد. از طرفی امکان عدم تشکیل جوانه گا برای سال بعد وجود دارد لذا جهت جلوگیری از این امر استفاده به موقع از محلولهایی اکیسینی که گلها ی ضعیف تر را وادار به ریزش می کند مفید می باشد و به این عمل تنک کردن گفته می شود. 2- تولید بافت پینه ای : اثبات شده است که قدرت تولید پینه در گیاهان مختلف رابطه مستقیمی با میزان اکسین یاخته های ناحیه زخم شده آنها دارد لذا زخم هایی که به دلیل مختلف مانند هرس ، قلمه گیری در گیاه بوجود می آید و استفاده از آکسین جهت تقسیم یاخته های پارانشیم ناحیه زخمی برای ایجاد بافتی یکنواخت و تر میم محل زخم موثر می باشد. 3- ریشه دار کردن قلمه ها: پژروهش ها حاکی از آن است که قدرت ریشه زایی آکسین با غلظت آکسینی که در یاخته ها ی بافت پینه ای ناحیه ته تیل یافت می شود ارتباط مستقیم دارد لذا استفاده از آکسین در ریشه زایی قلمه ها موثر می باشد اما دو نکته لازم تذکر است: الف- اگر قلمه گرفته شده اصولاً قدرت ریشه زایی نداشته باشد نمی توان آن را با استفاده از هورمون وادار به این کارکرد. ب- اثر آکسین صرفاً برای تولید سر آغازه های ریشه است و اگر این ماده مدت زیادی در محیط کشت باقی بماند از رشد ریشه ها ی تولید شده جلوگیری می کند. 4- جلوگیری از رشد نرک ها و پاجوش ها : در گیاهان بعد از هرس شدید تعدادی شاخه غیر بارور به نام نرک تولید می شود که بعلت عدم میوه دهی می بایست هرس شوند لذا اگر محل زخم پیرایش را با محلول یک درصد اسید نفتالین استیک محلول پاشی شود از رشد نرک ها جلوگیری می شود قابل ذکر است که از آکسین برای جلوگیری از رشد پاجوش ها نیز بکار می رود. 5- گل انگیزی و تولید میوه: محلول پاشی گیاهان با آکسین قبل ازاینکه شرایط طول روز برای گل دادن مناسب شود باعث گل می شود مانند آناناس و از طرفی در تولید میوه برخی گیاهان بویژه فلفل و جالیز ها موثر می باشد. 6-پارتنوکارپی: در گیاهانی که میوه آنها هم ناشی از لقاح و هم ناشی از بکرباری (میوه های بدون هسته) در صورت گرده افشانی کافی می توان با کاربرد آکسین وادار به تولید میوه نمود. 7- رشد طولی شاخه و چیرگی انتهایی : آغشته کردن جوانه انتهایی به آکسین چیرگی انتهایی را تشدید کرده و باعث ایجاد شاخه های بلند و ترکه ای می شود. برعکس موادی که کار آکسین را خنثی می سازند یا با از بین بردن جوانه های انتهایی می توان مانع تولید آکسین شد و گیاه را وادار به تولید شاخه فرعی متعدد و بوته ای شده کرد. 8- کاهش ترک خوردگی میوه گیلاس: میوه های درخت گیلاس بعد از بارندگی اصولاً ترک خورده می شوند که با مصرف ترکیب مناسب از آکسین از این امر یا پدیده می توان جلوگیری کرد. • جیبرلین : علامت اولیه بیماری باکانا(Dakanae) یا نشاء احمق برنج که گیاهان آلوده از گیاهان سالم بلندتر بودند توسط متخصصان ژاپنی کشف شده که عامل آن را قارچ ژیبرلا فوجیکوری از گروه آسکومیستها (کیسه دار) بود و در سال 1938 ماده متبلوری از این عصاره بدون قارچ محیط کشتی که این قارچ در آن رشد کرده بوده کشف شد که اثر این محلول جیبرلین نامیده شد. نواحی عمده ساخته شدن جیبرلین در گیاهان برگهای مریستمی ، نوک ریشه ، بذر های در حال رشد می باشد و انتقال این هورمون در گیاهان کاملاً بطور آزاد و هم در آوند آبکش و هم در آوند چوبی روی می دهد. جیبرلین ها گروه های مشخصی از هورمون های گیاهی است که بسیار به هم شبیهند و فرمول اسید جیبرلیک GA یکی از بهترین و معروفترین این گروه می باشد. نقش جیبرلین در گیاه: 1- طویل شدن سلولها: جیبرلین ها همانند اکیسن در طویل شده اندامهای گیاهی نقش بازی می کنند 2- اثر روی گل دادن :برخی از جالبترین اثرات جیبرلین ها روی گل دادن گیاهان است بطوری که همانند اکسین ها در گیاهان روز بلند باعث تولید گل و از طرفی در روی گیاهان روز کوتاه باعث توقف گلدهی می شود. 3- طویل شده وتشکیل ریشه ها: برخی جیبرلین ها به غلظت مناسب لااقل در بعضی گونه ها به طویل شده ریشه کمک می کنند و از طرفی دیگر در اثر جیبرلین ها از تشکیل ریشه روی قلمه ها جلوگیری می کند که علت آن خنثی کردن اثر اکسین ها است. 4- رشد برگ: با توجه به اینکه طول موج های کوتاه ناحیه قرمز در ایجاد رشد برگ موثرترین است این هورمون می تواند جایگزین نور قرمز شود. 5- سبز کردن بذر: بذر تعدادی از انواع گیاهان بعد از جذب آن برای اینکه سبز شود قبلاً لازم است که در معرض نور قرار گیرد که در واقع نور قرمز طیف از این نظر موثرترین است که جیبرلین می تواند جایگزین خوبی برای آن باشد و به عبارت دیگردر شکستن دوره خواب بذور جیبرلین جایگزین نور قرمز می شود. 6- شکستن دوره خواب جوانه: شکستن دوره خواب بعضی از گونه های گیاهان چوبی مناطق معتدل تحت کنترل فتوپریود است لذا این هورمون می تواند جایگزین خوبی برای فتوپریود به طول کافی باشد. 7- افزایش طول میان گره ها: استفاده از این هورمون در گیاهان می تواند منجر به افزایش طول میان گره ها شود. کابرد جیبرلین در باغبانی: 1- مهمترین کاربرد این هورمون در بالابردن میزان محصول انگور است که این عمل بسته به زمان کاربرد هورمون به دوصورت انجام می گیرد . الف- هورمون پاشی پیش از عمل باروری یعنی حدود 10 روز قبل از ریزش گلبرگها یا کلاهک گل ها صورت می گیرد که این عمل باعث از بین بردن مادگی و تولید حبه های بدون دانه ناشی از بکرزایی می شود ضمناً این عمل با ریزش تعدادی از حبه ها همراه است و در انگورهای دارای تراکم زیاد است مانند یاقوتی باعث باز شدن خوشه و بالا رفتن کیفیت محصول می گردد. ب- محلول پاشی پس از انجام عمل باروری و تشکیل حبه ها یعنی از زمان ریزش حدود 75 درصد کلاهک ها به بعد انجام می گیرد در این حالت تک حبه های درشت تر شده و محصول ازدیاد می یابد. 2- جیبرلین ها ایجاد میوه های ناشی از بکرزایی را روی گیاهان که بطور طبیعی توانایی این کار داشته باشند افزایش می دهد. 3- بزرگی درشتی میوه: برای تولید میوه های درشت و بهتر و برای جلوگیری از ترک ناشی از بارندگی در میوهای گیلاس استفاده از جیبرلین سه هفته قبل از برداشت موثر و مفیداست. 4- کیفیت میوه: استفاده از این هورمون 4 الی5 هفته قبل از براداشت برروی میوه های آلوده باعث بهبود کیفیت می شود. 5- تاخیر در رسیدن میوه ها: میوه های مانند خرمالو که اگر پیش از رسیدن چیده نشوند به سرعت نرم و فاسد می شوند و یا میوه های پرتقال و لیمو زمانی روی درخت می رسند که عرضه است به بازار زیاد و یا قیمت ها پایین است که غالبا ضرر اقتصادی را به همراه موارد استفاده از هورمون جیبرلین هنگامی که میوه ها هنوز سبز هستند یعنی حدود یکماه قبل از رسیدن مدتی نسبتا طولانی همانطور سبز روی درخت باقی خواهند ماندواز طرفی استفاده از این هومون در گیلاس حدود سه هفته قبل از برداشت و در گلابی چهار هفته قبل از برداشت در دیر برداشت کردن محصول موثر است. 6- جیبرلین در انگور باعث افزایش اندازه حبه می شود و در سیب و گلابی باعث دراز شدن اندازه میوه ها می شود. 7- افزایش گل در خیار گلخانه ای از هورمون جیبرلین استفاده می شود. 8- در افزایش جوانه زنی بذرهای سیب ، گلابی ، فندق ، گیلاس که قبل از جوانه زنی استفاده می شود . 9- برای اصلاح شکل و اندازه میوه سیب در زمان اولین ریزش گلها 10- برای کاهش اثر ویروس زرد در میوه ها مثل آلبالو که 15الی 15 روز پس از ریزش گلبرگها استفاده می شود. 11- برای وارد کردن گیاهان روزبلند به گلدهی در شرایط روز کوتاه و گیاهان روزکوتاه در روز بلند از این هورمون استفاده می شود. • سایتو کنین: در سال 1955 دانشمندی بنام میلر موفق شدکه از DNA تجزیه شده اسپرم شاه ماهی اولین انگیزننده تقسیم یاخته ای را جدا کندو آن را کنین نام نهاد و بعدها معلوم شد که این ماده مصنوعی در گیاه وجود ندارد و اولین ماده طبیعی استخراج شده از گیاه که در واقع سیتو کنین طبیعی می باشد از بذر ذرت به دست آمده که آن را زآتین نامیده شد. زآتین یکی از فعالترین سایتوکنین شناخته شده است که دارای اثرات رونق بخشی دارد که مهمترین آن تقسیم سلولی است . سایتوکنین ها بطور عمده در مریستم های انتهایی ریشه ، گل آذین ها ومیوه های در حال رشد ساخته می شود. . سایتوکنین ساخته شده در نوک ریشه بوسیله شیره خام آوند های چوبی و در بخش های بالایی گیاه توسط آوند های آبکشی بسمت پایین انتقال می یابد. نقش سایتوکنین در گیاه: 1- بزرگ شدن و طویل شده سلولها: سیتوکنین ها در مرحله طویل شدن سلول یا بزرگ شده آن رشد تاثیر می گذارد ولی اینکه اثر رونق بخشی یا باز دارنده است بستگی به اندام مربوط نوع بخصوص سایتوکینین و غلطت آن دارد. 2- ایجاد جوانه گل و نمو آن: در برخی از گیاهان افزایش نسبت سایتوکنین به اکسین سبب پیدایش جوانه ها و در نتیجه شاخه های برگدار می شود. 3- تشکیل ریشه: سایتوکنین با غلظت خیلی کم به تشکیل ریشه کمک کرده ولیکن در غلظت زیاد از تشکیل آن جلو گیری می کند. 4- پیری دیر رس: این هورمون پیری را در برگها با غلظت نسبتاً کم به تاخیر می اندازد و از ریزش گلهای و برگه و میو ها جلوگیری می کند. 5- پارتنوکارپی: جیبرلین همانند هورمون های گروه آکسین و جیبرلین باعث پارتنوکارپی می شوند. 6- تاثیر روی گل دادن: سایتوکنین باعث تولید گل در گیاهان روز بلند شرایط روز کوتاه و برعکس می شود. 7- شکستن دوره خواب بذر: سایتوکنین ها در غلظت مناسب با جیبرلین ها و نور قرمز خاصیت شکستن دوره خواب بذور حساس به نور را دارد. کاربرد در باغبانی: 1- کاربرد سایتوکنین در کشت بافت جهت تولید گیاهانی مانند داودی، میخک که هم اکنون بطور تجاری در سطح بزرک انجام می گیرد. 2- بکار گیری جهت بی اثر کردن چیرگی اتنهایی در گلکاری مانندحسن یوسف ، فلفل زینتی، و تولید بوته های منشعب و متراکم و بازار پسند. 3- طولانی کردن عمر گلهای بریدنی و سبزیها برگی در مراحل بعد از برداشت. 4- استفاده از این هورمون در اوایل تابستان می تواند باعث شاخه زایی می شود. 5- بکارگیری این هورمون در سیب 10 روز بعد از اینکه باز شدند باعث تولید میو هایی دراز تر خواهد شد. 6- خیساندن بذور در محل سایتو کنین یک روز قبل باعث افزایش جوانه زنی می شود. 7- محلول پاشی با سایتوکنین روی برگها نسبت رشد ریشه به شاخه را کاهش می دهد در حالی که کاربرد آن روی ریشه این نسبت را افزایش می دهد. 8- جایگزین سرمای مورد نیاز درختانی باشد ریشه هایشان در معرض سرما قرار نگرفته اند. 9- رشد اولیه تخمدان در میوه ها را باعث می شود. 10- ریزش میوه در نهالهای جابجا شده می تواند به علت کمبود سایتوکنین باشد. 11- بوجود آوردن جوانه های اتفاقی روی شاخه های درختان میوه و همچنین وتبدیل پیچک به خوشه در درخت انگور. 12- سایتو کنین دوره نونهالی را را در در ختان میوه کو تاه می کند. 13- هورمون سایتو کنین رقابت بین رشد مریستم انتهایی شاخه و رشد میوه را می شکندوباعث رشد بهتر میوه ها می شود. 14- سایتو کنین ها فعالیت جوانه های جانبی را در شاخه ها را افزایش داده و باعث تولید و ایجاد شاخه های فرعی در درختان میوه شده که این ناشی از شکستن غالبیت انتهایی و نتیجتاً کاهش رشد طولی می باشد. 15- هومورن سایتوکنین در حرکت بخشیدن مواد غذایی موثر است بطوری که این ماده به عضوهایی میوه ها و برگها و غده های جوان که خود تولید کننده هورمون هستند انتقال می یابد. • اتیلن: این هورمون که هورمون پیری نام گرفته است معلوم شده است که بصورت گاز اتیلن در بافتهای گیاهی شاخه شده و مانع از رشد ریشه و ساقه گردیده و پیری و ریزش برگهای را تسریع می کند و از طرفی نمو جوانه های جانبی را به تاخیر انداخته و اصولا همه صفات خاص یک هورمون را دارا می باشد اتیلن در شرایط عادی یعنی درجه حرارتهای معمول بصورت گاز است و با توجه به اینکه خواص معینی از خودشان نشان می دهد اتیلن همچنین ممکن است از گیاه خارج شود و رشد و فعل انفعال های فیزیو لوژیکی گیاهان را مجاور را تحت تاثیر قرار دهد و برخلاف سایر هورمونهای گیاهی که در نقاط خاصی تولید می شود این هورمون به صورت موضعی در هر نقطه ای از گیاه ممکن است تولید شود و حرکت آن در داخل بافتها بصورت انتشار گاز می باشد و تحت تنش های فیزیکی در قسمتهای زیادی از گیاه ساخته می شود. اثرات اتیلن در گیاه: برگ بسیاری از گونه ها در معرض غلطت های بسیار کم اتیلن اپینایتی(گرایش به پایین) از خود نشان می دهد. اصولاً غلظت لازم برای ایجاد اپیناستی خیلی کمتر از غلظتی است که برای ریزش برگ می شود. 2- زمین گرایی افقی: استفاده از اتیلن در برخی گیاهان که شاخه های آنها معمولاً عمودی رشد می کند و زمین گرایی منفی دارد در جهت افقی رشد می کند. کاربرد در باغبانی: 1- رسیدن کامل و توسعه رنگ میوه روی درخت و داخل انبار. 2- در غلظت بالا باعث تحریک و ریزش برگ و میوه می شود. 3- آغاز تشکیل جوانه گل را تحریک می نماید. 4- باعث تولید صمغ در بعضی از گونه ها و هم آهنگ با آکسین از نمو جوانه جانبی جلوگیری می نماید. 5- بکاربردن اتیلن در روی میوه هایی که هنوز به حد کامل نرسیده اند مانند خرمالو، موز و طالبی باعث تسریع در رسیده می شود و از طرفی باعث ترکیدن پوست میوه ها می شود و مصرف آن باعث رنگ پذیری بهتر در گوجه فرنگی، مرکبات ، هلو، انگور، گیلاس، آلوو آلبالو می شود. 6- استفاده از اتیلن حدود 10 روز قبل از برداشت در غلظت بالا باعث تحریک ریزش میوه می شود مانند میوه های سیب، گلابیٍ، گیلاس، آلو و هلو. 7- اتیلن در آناناس باعث تولید گلدهی وبروز جنسیت در خیاربصورت عکس هورمون جیبرلین باعث افزایش تولید گل ماده نسبت به گل نر می شود. 8- اتیلن در غلظت های کم باعث تحریک جوانه زنی و در غلظت های زیاد باعث جلوگیری از جوانه زنی می شود. 9- اتیلن بازار پسندی محصولات مختلف را افزایش داده ودر گوجه فرنگی از مرحله گرده افشانی تا زمانیکه سبز و بالغ می شود باعث افزایش محصول می شود. 10- نظر به اینکه صرفه جویی در نیروی کار لازم در برداشت مکانیزه و رسیدن همزمان محصول یک امر مهم و موثر می باشد استفاده از این هورمون مفید و حائز اهمیت می باشدمانندگردو، آلبالو، گیلاس و هلو 11-مصرف این هورمون در اوایل پائیز در میوه هایی هسته دار مانند هلو، گیلاس، شکفتن جوانه های را به تعویق انداخته و از سرمای بهاره محفوظ می دارد. 12- این هورمون می تواند جایگزین در طول روز باشد بطور مثال درپیاز خوراکی که جهت تولید پیاز نیاز به روز بلند دارد با مصرف این هورمون می توان آن را در شرایط روز کوتاه وادار به گلدهی کرد. 13- باتوجه به اینکه در صورت کمپوت سازی باید میوه های بدون دم باشند لذا استفاده از این هورمون در میوه هایی مانند گیلاس و آلبالو حائز اهمیت است. سایر موارد: • اتیلن باعث افزایش میزان شیرابه در ختان کائوچو که در صنایع لاستیک سازی اهمیت دارد. • باعث کوتاهی دوره نونهالی در درختان میوه می شود. • باعث افزایش مقاومت محصولات انباری می شود. • باعث افزایش تعدادشاخه های گل دهنده در گل داودی می شود. بازدارنده ها: دسته ای ازهورمون های گیاهی هستند که به دو دسته طبیعی و مصنوعی تقسیم می گردند . گروه طبیعی تنها شامل اسید آبسیزیک است که در تمام گیاهان وجود دارد و گروه مصنوعی خود به چهار دسته گروه:1- بازدارنده های رشد 2- موادکند کننده رشد 3- مورفکتین 4- مواد شاخه زا 1- اسید آبسیزیک : حدود دهه 1960 دو ماده بنام های طور همزمان بنام های دورمین و آبسایزین از بافتهای مختلف گیاهی استخراج گشت بررسی های نشان داد که اولاً هر دو آنها در حقیقت یکی هستند که اسید آبسیزیک نامیده شد ثانیاً مهمترین قسمت بازدارنده های بتا را تشکیل می دهند. اسید آبسیزیک از سایر بازدارنده های طبیعی گیاهان حدود یکصد مرتبه قویتر است و فرآیند هایی مانند رکود بذرها، جوانه ها و نیز ریزش اندام ها را کنترل می کند . این اعمال مشخصاً به همراهی سایر هورمون ها انجام می پذیرد . بدین معنا که عوامل محیطی مانند کمبود مواد معدنی ، خشکی خاک ، روزهای کوتاه و سردی هوا که باعث ایجاد رکود می شوند باعث افزایش اسید آبسیزیک و کم شدن جیبرلین ها نیز می شوند و عواملی ماند روزهای بلند و سرمای زمستانه که رکود را از بین می برند عکس این عمل را انجام می دهند . (میزان اسید آبسیزیک در گیاه تحت تاثیر کمبود آب ، اکسیژن و مواد غذایی مورد نیاز گیاه می باشد.) تغییرات سریع غلظت از مشخصات خاص این بازدارنده است بدین معنی که وقتی گیاه تحت تاثیر کمبود های آب ، اکسیژن و مواد غذایی قرار بگیرد. میزان اسید آبسایزیک به سرعت بالا می رود و پس از برطرف شدن طی دو روز به حالت عادی بر می گردد. همانند اتیلن برای ساخته شدن آبسایزیک محل خاص در درون گیاه وجود ندارد و تمام اندامها می توانند برحسب نیاز به تولید این ماده بپردازند. نقل و انتقال نیز مانند جیبرلین و سایتو کنین در بافت های آوندی انجام می پذیرد . از این هورمون بنام هورمون تنش یاد شده است چرا که از آسیب خشکی جلوگیری می کندبدین صورت که باعث بسته شدن روزنه های گیاه می شود و در هنگام کم آبی مانع از دست رفتن آب گیاه می شود. کاربرد آبسایزیک در گیاه 1 -کمک به ریزش: بررسی ها نشان داده است که هورمون های دیگر بخصوص IAA (اسید اندول استیک) و اتیلن در کنترل ریزش با ABA عکس العمل متقابل دارند. 2- کمک به خواب جوانه: اسید آبسیزیک عامل داخلی در ایجاد خواب جوانه های لااقل بعضی از گیاهان چوبی مناطق معتدل است. 3- جلوگیری از سبز شدن بذر: اسید آبسیزیک اثر هورمون های جیبرلین و سیتو کنین را در کمک به سبز شده بذر خنثی می کند. 4- کند ساختن رشد و پیری: اسید آبسیزیک رشد انواع بسیاری از بافتها و اندامهای گیاهی مانند برگها ، کولئپتیل ها، ساقه ها، محور زیرلپه ای و ریشه های را کند نموده. و پیری اندامهای گیاهی را به لحاظ تسریع و تجزیه کلرفیل به تاخیر اندازد. 5- تسریع در تشکیل ریشه: اسید آبسیزیک با خنثی کردن اثر اثر جیبرلین که مانع ریشه زایی می شود باعث تسریع در ریشه زایی می شود. 6- اثر درگل دادن: این هورمون در گیاهان روز بلند باعث توقف در گلدهی شده و در گیاهان روز کوتاه و دارای اثرات متفاوت می باشد. کاربرد اسید آبسیزیک در باغبانی: 1- در ریزش برگ ها و میوه ها رابطه با آکسین ها وجود دارد. 2- خنثی کردن چیرگی انتهایی و جلوگیری از رشد جوانه های انتهایی در مواردی که بر اثر اسید آبسیزیک حاصل می گردد به دلیل اثر متقابل این ماده با آکسین می باشد. 3- اسید آبسیزیک در گیاهانی که در طول روز کوتاه غده های خود را گسترش می دهند اثر مفیدی در تحریک غده زایی ایفاد می نماید. 4- اسید آبسیزیک با سایتو کنین ها به دلیل اثر متقابل در یاخته های محافظ بسته شدن روزنه های را ایجاد می کند که هورمون تنش به هم دلیل به آن گفته می شود. مواد بازدارنده رشد: موادتشکیل دهنده این هورمون از رشد گیاهان بطور کامل جلوگیری نموده و باعث مرگ گیاه می شود به همین دلیل در حال حاضر اکثر آنها برای کنترل شیمیایی علفهای هرز و بعنوان علفکش به کاربرده می شوند. ولیکن اثر کشندگی علف کش ها معمولاً همراه با ایجاد تغییرات ظاهری در گیاه می باشد که از این نظر با کند کننده های رشد متفاوت می باشد.در این گروه علاوه بر علفکش ها ماده ای بنام مالئیک هیدرازید وجود داردکه هرچند در غلظت های بالا دارای خاصیت علف کشی می باشد دارای کاربرد های مهمی می باشد که عبارتند از: 1- جلوگیری از جوانه زدن پیاز، سیب زمینی در انبار یکماه قبل از برداشت با غلظت 5/2 در هزار یا 2500 قسمت در میلون 2- جلوگیری از پاجوش دادن توتون بدین صورت که زمانی که حدود 90 درصد بوته ها به گل نشست سر آنها را قطع کرده و یک الی هفت روز بعد محلول پاشی روی آنها صورت می گیرد. 3- کم کردن رشد چمن و درختان و درختچه های غیر مثمر زینتی که در روی درختان و درختچه های زینتی این ماده با غلظت 2 تا 8 قسمت در هزار بر روی گیاه پاشیده می شود و در چمن کاری پس از هر بار چمن کاری مصرف این ماده درغلظتی حدود 2 در هزار باعث کندی رشد مجدد چمن گردیده و در مصرف آب صرفه جویی می شود که در ایران می توان جهت کم کردن هزینه چمن زنی و پایین آوردن بهای آب مصرفی پارکها ، میدان های ورزشی از این محلول استفاده نمود. مواد کند کننده رشد: این مواد بدون اینکه تغییری در شکل ظاهری گیاه ایجاد نماید باعث کند شدن رشد گیاه می شود از مهمترین مواد این گروه که در باغبانی امروزه استفاده می شود آلار درجه اول، سایکوسل(ccc ) و فسفون- دی( phophon-D ) و آمو 1618 (Amo1618 ) در درجات بعدی قرار دارند. این مواد تقسیم و رشد یاخته ای در ناحیه زیر مریستمی انتهای شاخه ها جلوگیری به عمل می آوردولی برروی خود مریستم تاثیر ندارد . که این امر باعث تولید طبیعی شاخه ها ، برگ و میوه ، کوتاه ماندن درخت و افزایش تولید گل در سال بعد مصرف و کاهش هرس می شود. آلار در غلطت های مختلف برحسب نوع گیاه متفاوت است ولی میتوان در غلظت 5/0 الی 8 در هزار از اواسط بهار تا اواسط تابستان بکار برد. کاربرد آلار در باغبانی: 1- در درختانی مانند انجییر و گلابی و بعضی از سیب ها که میوه های نرم تولید می کند باعث تولید بافت محکمتر باقابلیت نگهداری و ترابری بیشتر می شود. 2- در میوه های هسته دار مانند هلو، گیلاس و آلبالو در اوایل تابستان باعث تسریع در رسیدن و یکنواختی می شود. 3- محلول پاشی بیدرنگ با آلار پیش یا پس از شکفتن گلها بر گیاهانی مانند گوجه فرنگی و انگور افزایش تعدادمیوه را موجب می شود. 4- بسیاری از گیاهان باغبانی و زراعی که با کند کننده های رشد محلول پاشی شده اند در برابر خشکی مقاومت نشان داده اند که در ایران کمبود آب از عوامل عمده محدود یت کشاورزی است می توان از این پدیده بهره جست. مورفکتین ها: این گروه از اوایل دهه 1960 که از مشتقات ماده به نام 9- کربوکسیک اسید فلورین می باشند . به خاطر خواص بیولوزیکی ویژه ای که داشته مورد توجه قرار گرفته مهمترین مورفکتین ها موجود آی تی 3456 ، آی تی3233 ، نام دارند که در غلظت های زیاد برای کشتن علف های هرز و جلوگیری از رشد گیاهان چوبی به کار می روند علاوه براین باعث اختلال در سوخت و ساز و ساختن شدن هورمون آکسین می شود و باعث نابسامانی در نورگرایی زمین گرایی می شود. کاربرد مورفکتین ها در باغبانی: 1- انگیزش گلدهی و میوه دهی. 2- کمک و سهولت به برداشت مکانیکی میوه ها با سست کردن میوه ها رسیده روی شاخه های درخت . 3- ریزش حبه های اضافی و تنک شدن خوشه های متراکم انگور که این امر در بالا بردن کیفیت محصول مهم است. 4- در گیاهان چوبی زینتی موفکتین ها از طریق خثنی کردن چیرگی جوانه انتهایی باعث رشد جوانه های جانبی می شود. مواد شاخه زا: این مواد که بنام هرس کننده(pruning agants ) شناخته شده و متعلق به گروه های شیمیایی مختلف می باشند که از مهمترین آنها می توان بوترالین(Butralin ) ، استرهای متیل اسیدها و الکل های زنجیره ای طویل و مشتقات پیچیده اسید استیک را نام برد که اثر آنها بدین صورت است که با خشک کردن جوانه های انتهایی گیاه جوان ، مشابه هرس عمل می کنند و نهال را در همان سال وادار به تولید شاخه های فرعی می سازد و زمان کاربرد این مواد در اواخر بهار است. منبع: 1- مبانی فیزیولوژی گیاهی – ترجمه حسین لسانی و مسعود مجتهدی- انتشارات دانشگاه تهران 2- اصول باغبانی – دکتر مرتضی خوشخوی- انتشارات دانشگاه شیراز 3- زندگی گیاه سبز- ترجمه حسین لسانی و مسعود مجتهدی- انتشارات دانشگاه تهران تهیه و تنظیم: سید عمار تاجیک

امروز شنبه 27 مهر ماه سال 1387 هجري شمسي؛ برابر با 18 شوال سال 1429 هجري قمري و 18 اکتبر سال 2008 ميلادي

16 سال پيش درچنين روزي - 27مهرماه سال 1371هجري شمسي: استاد حبيب الله بديعي نوازنده كم نظير و موسيقي دان برجسته معاصر دارفاني را وداع گفت. بديعي از كودكي با موسيقي بخصوص با آثار استاد صبا آشنا شد و به آموختن ويلن پرداخت. ايشان از سال1328هجري شمسي تكنوازي را در برنامه هاي راديويي آغاز كرد اما همكاري خود را با راديو بطور رسمي از سال 1331هجري شمسي آغاز كرد. استاد بديعي علاوه بر نوازندگي سازتنها از سال 1337هجري شمسي در اركستر گلها مشغول كارشد و دركنارآن مسئوليت اداره موسيقي را بعهده داشت. ازاستاد بديعي بيش از 200آهنگ باقيست كه نخستين آنها با نام «ماه كنعان» دردستگاه ماهور اجرا شد.

1062 سال پيش درچنين روزي - 18شوال سال367هجري قمري: «عِزُّ الدّوله ديلمي» دومين حاكم ازسلسله ديالمه بغداد، و فرزند مُعِزُّ الدّوله كشته شد. عزُّ الدوله بعد ازپدر به اِمارت نشست اما به سبب خوشگذرانيهاي مرسوم شاهان و بي‎تدبيري ازامور مملكتي غافل شد. دردوران حكومت عزُّالدوله تركان كه ازبهترين جنگجويان سپاه ايران بودند عَلَم طغيان برافراشتند. همچنين عَضُدُ الدّوله ديلمي كه همواره به عزُّ الدوله حسادت مي‎ورزيدند ازفارس به طرف بغداد لشكركشي كرد. عضُدُالدّوله دراين حمله عزُّالدوله را دستگيركرد اما به درخواست پدرخود ركنُ الدّوله او را آزاد ساخت. عضُدُالدّوله درحمله دوم خود به بغداد درزماني كه پدرش از دنيا رفته بود مجدداً عزُّ الدوله را دستگيركرد و اين باراو را به قتل رساند.

870 سال پيش درچنين روزي - 18شوال سال559هجري قمري:« محمّدبن احمد بن ادريس حِلّي » ديده ازجهان فروبست و به ديار باقي شتافت. ابن ادريس حِلّي ازكودكي فراگيري علوم ديني را آغازكرد و پس ازگذشت چندسال درايام جواني فقيهي متبحرو عالمي برجسته شد. ازآثارابن ادريس حلّي « سِرائِر» را مي‎توان نام برد كه ازمتون معتبرشيعه بشمارمي‎رود. همچنين «مُنتَخَبِ تِبيانِ شيخ طوسي» ازديگرآثاروي محسوب مي‎شود.

175 سال پيش درچنين روزي - 18شوال سال1254هجري قمري: حاج ميرزا حسين نوري ازفقيهان پرآوازه مازندران درشهر نور بدنيا آمد. حاج ميرزا حسين پس ازاتمام تحصيلات مقدماتي، هَمّ خود را به كسب علم حديث معطوف داشت و ازمحدثان معتبرو توانا شد. حاج ميرزا حسين نوري اندوخته‎هاي علمي خود را درآثارمكتوبش براي بازماندگان به يادگارگذاشته است. ازآثاراو« دارُالسَّلام، اَخبارُ حفظِ القُرآن و رساله‎اي درتاريخ مواليد ائمه)ع(» را مي‎توان نام برد.

127 سال پيش درچنين روزي - 18شوال سال1302هجري قمري: شيخ حسين بَحراني قطيفي ازنوادگان شيخ احمدآل بَحراني درنجف بدنيا آمد. بَحراني قطيفي مدتها همراه پدرخود درقَديح زندگي مي‎كرد ازاين رو به قَديحي نيزمشهوراست. بحراني درقديح كتابخانه‎اي تأسيس كرد و آثارمتعدد به نظم و نثرنوشت. ازجمله آثاراو«رياضُ المَدح و الرِّثاء لِسّاداتِ النُّجَبا، نُزهَةُ النّاظِر، تَصريحُ القُلُوب، منظومه‎هايي درامامت و ديوان اشعاري دررثاي ائمه اطهار)ع(» را نام برد.

77 سال پيش درچنين روزي - 18اكتبرسال1931ميلادي: توماس آلوااديسون مخترع لامپ برق در84 سالگي درگذشت. او درفوريه سال1847ميلادي درامريكا متولد شد. اديسون تحصيلات دانشگاهي نداشت و تنها ازطريق پرسش و پاسخ و با آزمايشهاي فراوان دانش و آگاهي خود را افزايش داد. او در10سالگي آزمايشگاه شيمي دايركرد و بطورگسترده به آزمايشهاي مختلف شيميايي پرداخت. نخستين اختراع اديسون ثبت كننده راي و مهمترين اختراعش لامپ برق بود كه درسال1879ميلادي آن را به جهانيان عرضه داشت. گفتني است كه اديسون بيش از1300اختراع را بنام خود ثبت كرده كه ازآن ميان مي توان به اختراع فرستنده و گيرنده خودكارتلگراف، ميكروفن ذغالي براي تلفن و نخستين گرامافون اشاره كرد.

شما عزیزان را به دیدن ارشیو موضوعی مطالب دعوت میکنم
نظر یادتون نره

هفته تربيت بدني همه ساله از 26 مهر تا دوم آبان به منظور آشنايي جامعه با اهميت و اثرات کاربرد ورزش در زندگي فردي و اجتماعي، اشاعه و توسعه و ترويج ورزش در خانه و خانواده و هدايت و ارشاد جامعه به ورزش هاي همگاني برگزار مي شود. ورزش و فعاليت فيزيکي در سلامت روان نيز مؤثر است. مطالعات نشان مي دهد که موارد افسردگي، اضطراب و .... در اثر فعاليت فيزيکي بهبود يافته و ورزش به عنوان يک عالم حمايتي در درمان بيماري رواني پذيرفته شده است. ورزش و فعاليت جسماني به همراه رژيم غذايي مناسب، عدم استعمال مشروبات الکلي ودخانيات و انجام مراقبت هاي دوره اي، در پيشگيري از بيماري ها و رسيدن به بالاترين سطح سلامتي و بازدهي اقتصادي و اجتماعي نقش دارند. ورزش هاي سبک مانند پياده روي، باعث مصرف انرژي شده و سهم بسيار مهمي در کنترل وزن و کاهش چربي در بدن دارد. همچنين فعاليت فيزيکي سبک و منظم از طريق تقويت کارکردهاي ايمني، باعث افزايش سطح فعاليت سيستم ايمني در بدن شده و در پيشگيري از سرطان مؤثر مي باشد

سازمان تربيت بدني و ورزش

اصل سوم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران به دليل اهميت مقوله تربيت بدني و ورزش در زندگي روزمره مردم، بر لزوم توسعه آن در بين آحاد مردم تأكيد كرده است، به گونه اي كه براي گسترش ورزش، تشكيلاتي شامل: سازمان تربيت بدني، كميته ملي المپيك، فدراسيون ها و هيأت ورزشي، تربيت بدني وزارتخانه هاي آموزش و پرورش، علوم، تحقيقات و فناوري، كار و امور اجتماعي، نيروهاي مسلح و � شكل گرفته اند. از جمله مهمترين وظايف اين تشكيلات ورزشي، فراگير كردن ورزش و ايجاد زمينه لازم براي تحقق برنامه �ورزش براي همه� است.

اهداف

پرورش نيروي جسماني و تقويت روحيه سالم در افراد و توسعه و تعميم ورزش و هماهنگ ساختن فعاليتهاي تربيت بدني و تفريحات سالم و همچنين ايجاد و اداره امور مراكز ورزشي به منظور تحقق اهداف جمهوري اسلامي ايران

وظايف اساسي

ـ توسعه و تعميم ورزش و پرورش نيروي بدني و تقويت روحيه سالم در افراد كشور.

ـ تعليم و تربيت مربي و معلم ورزش در سراسر كشور.

ـ تأسيس و تجهيز و اداره ورزشگاهها ( استاديومها ) و اردوگاهها و پلاژها و ميدانها و مراكز اسكي و ساير مراكز ورزشي تابع سازمان تربيت بدني و كمك به توسعه آنها.

ـ صدور و لغو پروانه باشگاهها و تعيين صلاحيت اخلاقي مديران مراكز ورزشي و تفريحات سالم كشور و نظارت بر فعاليتهاي آنها طبق آيين نامه مصوب فوق الذكر

ـ همكاري و راهنمايي فدراسيونها و هيئت هاي ورزشي از نظر حسن اجراي وظايف اداري و مالي و برنامه ورزشي.

ـ ايجاد و اداره مؤسسات لازم براي تربيت معلم ورزش طبق مقررات قانوني.

ـ بازرسي و نظارت در امور فني مربوط به ورزش و تربيت بدني در مدارس و دانشگاهها و آموزشگاههاي عالي و ساير سازمان هاي دولتي و نهادهاي انقلابي

كميته ملي المپيك ايران

تعريف و هدف1ـ كميته ملي المپيك جمهوري اسلامي ايران كه در اساسنامه �كميته� ناميده مي‏شود و بر اساس اصول اساسنامه كميته بين المللي المپيك، به منظور حمايت از نهضت المپيك و بازي هاي مربوط به آن و همچنين ورزش آمارتوري در ايران در تاريخ 4/2/1364 تشكيل گرديد. 2ـ كميته ملي المپيك جمهوري اسلامي ايران سازماني است، مستقل، غير انتفاعي، داراي شخصيت حقوقي، استقلال مالي و دور از هر گونه منظورهاي نژادي، مذهبي، سياسي و تجاري.

وظايف كميته:

ـ وظايف كميته ملي المپيك به شرح زير مي‏باشد: 1ـ تشويق و ترغيب عامه مردم به حفظ سلامت و تندرستي خود از طريق مشاركت فعال در ورزش به منظور تحقق مفهوم آيه 59 سوره انفال (و اعدوالهم مااستطعتم من قوه) و شما (اي مومنان) در مقام مبارزه، خود را مهيا كنيد.2ـ اجراي قوانين و رعايت مقررات كميته بين المللي المپيك3ـ ارتباط دائم با كميته بين المللي المپيك و كميته هاي ملي المپيك كشورها و فدراسيون‏هاي بين المللي و قاره اي و شوراهاي المپيك قاره اي براي حفظ نهضت المپيك و منافع فدراسيون‏هاي ملي ورزشي كشور. 4ـ معرفي فدراسيون‏هاي ملي و ارگان هاي ورزشي ايران به مجامع بين المللي ورزشي و حفظ حقوق آنان. 5ـ فراهم ساختن مقدمات شركت ورزشكاران منتخب ايران در بازهاي المپيك و آسيايي و بازي‏هاي همبستگي اسلامي و مسابقات بين المللي دانشجويي و دانش آموزي6ـ آشنا نمودن عامه مردم با مرام بازي‏هاي المپيك و تشويق آنان براي پشتيباني از نهضت بازي‏هاي المپيك7ـ تشكيل نمايشگاه‏هاي هنري وابسته به بازي هاي آسيايي و المپيك و جهاني. 8ـ نظارت بر اجراي اصول آماتوري در مسابقات ورزشي و كوشش در آشنا ساختن جامعه به ارزش‏هاي معنوي ورزش و رعايت اصول آماتوري در مدارس و باشگاه ها و مراكز عمومي با استفاده از وسايل ارتباط همگاني9ـ اعزام نمايندگان كشور به مجامع مربوط به بازي هاي المپيك و آسيايي و جهاني10ـ رسيدگي و اتخاذ تصميم در مورد خلاف ها و يا گزارشات واصله از فدراسيون هاي ملي و بين المللي و ارگان هاي ورزشي بين المللي عليه فدراسيون هاي ملي و ارگان هاي ورزشي كشور و مربيان، داوران و ورزشكاران11ـ تشكيل كلاس هاي آموزشي، اعم از داخلي و بين المللي در ايران با همكاري دفتر همكاري هاي بين المللي المپيك و فدراسيون هاي مربوطه و سازمان هاي ورزشي و علمي (داخلي و خارجي)و اعزام افراد به دوره هاي آموزشي دفتر همكاري هاي بين المللي المپيك12ـ تأييد و همكاري در تنظيم برنامه اعزام نمايندگان فدراسيون هاي ملي و ارگان هاي ورزشي و ايرانيان عضو سازمان هاي ورزشي بين المللي به كنگره ها و مجامعه بين المللي به هنگام برگزاري بازي هاي المپيك و آسيايي و جهاني در صورت لزوم. 13ـ همكاري در انجام امور فدراسيون هاي ورزشي آسيايي و بين المللي كه دفتر آنان در ايران مستقر است. 14ـ همكاري با فدراسيون هاي ورزشي جهت آماده نگاه داشتن افراد تيم ملي براي اعزام به بازي هاي المپيك و آسيايي. 15ـ بررسي و تطبيق اساسنامه و آيين نامه هاي فدراسيون هاي ملي ورزشي آماتوري ايران با موازين و مقررات آماتوريزم. 16ـ معرفي نمايندگان جمهوري اسلامي ايران در كميته هاي بين المللي، طبق مقررات آن كميته‌‏ها17ـ تشكيل جلسات مشورتي روسا و دبيران فدراسيون هاي ورزشي با هيأت اجرايي كميته و روسا و دبيران كنفدراسيون هاي مستقر در ايران هر سه ماه يك بار به منظور بررسي امور بين المللي فدراسيون ها. 18ـ تدوين و نشر اخبار و كتب و نشريات و مقالات ورزشي و هنري مربوط به المپيك فدراسيون ها و مقررات فني بين المللي19ـ اختصاص يك روز يا يك هفته در سال به نام المپيك با همكاري فدراسيون هاي ورزشي20ـ ثبت و نگهداري كليه سوابق بازي هاي المپيك و آسيايي و جهاني و ثبت حد نصاب‏ها و نتايج مقام هاي بدست آمده.21ـ تهيه و نگهداري پرونده هاي پزشكي براي كليه قهرمانان ورزشي با همكاري فدراسيون‏هاي پزشكي ورزشي كشور

سازمان و تشكيلات كميته ملي المپيك جمهوري اسلامي ايران

ـ كميته ملي المپيك ايران داراي اركان زير مي‏باشد.

ـ مجمع عمومي

ـ هيأت اجرايي

ـ دبيرخانه كل

ـ كميته تداركاتي بازي هاي المپيك و آسيايي

تعريف مجمع عمومي

مجمع عمومي بالاترين مرجع تصميم گيري كميته است كه در اساسنامه مجمع خوانده مي‏شود و افراد و مقام هاي وزرشي و غير ورزشي مختلفي تشكيل مي‏شود

تعريف هيأت اجرايي

هيأت اجرايي مسئول كليه امور اداري، مالي، فني و بين المللي كميته است كه متشكل از يازده نفر (رييس، دو نايب رييس، دبيركل، خزانه‏دار و شش نفر عضو) است كه در يكي از جلسات عادي و يا فوق العاده مجمع از بين اعضاي رسمي مجمع انتخاب مي‏شوند و تا پايان بازي هاي المپيك بعدي انجام وظيفه مي‏نمايند

ضمناً نمايندگان فدراسيون هاي ورزشي در هيأت اجرايي حداقل شش نفر خواهند بود

دبيرخانه

دبيرخانه كميته كه زير نظر دبيركل اداره مي شود، مسؤوليت اداره امور اداري و اجرايي بودجه مصوبه را داشته و دبيركل اختيار تام دارد كه كليه امور اجرايي كميته را با تصويب هيأت اجرايي انجام دهد. دبيرخانه موظف است كليه مكاتبات داخلي و خارجي كميته را تهيه و به امضاء دبيركل برساند و بر حسن جريان امور اداري و مكاتباتي و نيز نگهداري و ضبط سوابق و اسناد تنظيم صورتحساب مجمع، هيأت اجرايي و دستور جلسات مربوطه و بالاخره هماهنگي كليه امور كميته، نظارت دقيق نمايد.

كميته تداركاتي بازي هاي المپيك و آسيايي

هيأت اجرايي اعضاء كميته تداركاتي بازي هاي المپيك و آسيايي را از بين اعضاي مجمع و هيأت اجرايي يا افراد واجد شرايط ديگر انتخاب مي نمايد، اين كميته با همكاري، فدراسيون‏هاي مربوطه نسبت به فراهم ساختن مقدمات شركت ورزشكاران ايراني، تهيه وسايل مسافرت،تأمين محل اردوي آمادگي و اداره نظارت در امور قهرمانان و همراهان در بازي هاي قاره اي و المپيك، اقدام لازم را بعمل خواهد آورد

ضمناً كميته تداركاتي مي بايست حداقل هجده ماه قبل از شروع هر المپيك يا بازي هاي آسيايي تشكيل گردد و دوره عمل آن فقط براي همان دوره بازي ها مي‏باشد

بودجه كميته ملي المپيك جمهوري اسلامي ايران

ـ عوايد كميته ملي المپيك ايران عبارت است از

ـ كمك مالي كه از طرف افراد و يا سازمان ها داده مي‏شود.

ـ عوايد مسابقات ماقبل المپيك

ـ اعانه يا هدايايي كه افراد يا مؤسسات مي‏پردازند.

ـ عوايدي كه كميته در تشكيل روز يا هفته المپيك جمع آوري مي‏نمايد.

ـ عوايد اصل از فروش تمبر و سكه هاي ورزشي و علامات المپيك و آسيايي

ـ اعتباري كه از محل كمك دولت منظور شده است.

ـ كميته ملي المپيك ايران عمدتاً در جهت حصول به هدف هاي تعيين شده مندرج در اساسنامه كميته، به ويژه اجراي هر چه بهتر برنامه تداركات تيم هاي ملي كشورمان جهت شركت در مسابقات آسيايي، جهاني و المپيك و شركت فعال و منطبق با ضوابط و معيارهاي اسلامي در اين مسابقات همه ساله از زمان تأسيس تاكنون اعتباراتي را از محل درآمد عمومي دولت دريافت و به منظور فوق هزينه مي‏نموده است

  امنيت چهارم

در قانون برنامه سوم توسعه كشور، به موضوع ارتقاي امنيت غذا و تغذيه توجهي خاص معطوف شده است. به اين مساله به ويژه در ماده 197 اين قانون تاكيد شده است. واحد تحقيقات ماهنامه <اقتصاد ايران>، سياست هاي پيش بيني شده بر اساس مفاد ماده 197، اقدامات انجام شده و ميزان تحقق اهداف را بر اساس گزارش سال 1384 سازمان مديريت و برنامه ريزي از عملكرد برنامه سوم توسعه، به شرح جدول ذيل خلاصه نموده است.


شوراي عالي سلامت و امنيت غذايي

موضوع سلامت، مقوله اي چند بخشي است و دستگاه هاي اجرايي متعددي در تامين و ارتقاي سلامت جامعه نقش دارند. لذا جهت تشكيل ساختاري بين بخشي با هدف ايجاد هماهنگي در سياست ها و برنامه ها، در تاريخ 5 مرداد ماه 1382 آيين نامه “شوراي عالي سلامت كشور” و برنامه اصلاحات در نظام سلامت به تاييد هيات وزيران رسيد. بر اساس ماده 14 اين آيين نامه، به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي اجازه داده شده تا به منظور ارتقاي كيفيت، افزايش عدالت و كارايي نظام سلامت، برنامه اصلاحات در نظام سلامت را در استان هاي آذربايجان شرقي، خراسان، چهارمحال و بختياري و بوشهر به طور آزمايشي اجرا نمايد. لذا واحدي به عنوان “واحد كشوري نظام سلامت” با شركت نمايندگاني از سوي سازمان هاي بيمه گر، سازمان مديريت و برنامه ريزي و وزارت بهداشت در استان هاي مزبور در قالب دانشگاه هاي علوم پزشكي تشكيل شد.

كميته كشوري اصلاحات نظام سلامت نيز با تدوين آيين نامه اي، تغييراتي را در نظام سلامت شامل تمركززدايي، نظام پرداخت و ساختار ارايه خدمات عرضه نمود. قرار بود عمليات اجرايي اين برنامه در سال 1383 آغاز گردد. اما بنا بر گزارش عملكرد سال 1384 سازمان مديريت و برنامه ريزي از برنامه سوم توسعه، تا پايان اين برنامه نتايج مشخصي از طرح ياد شده اعلام نشده است.پس از آن در تدوين برنامه چهارم توسعه، لزوم شكل گيري تشكيلات فرابخشي و ضرورت ايجاد تمركز در سياست گذاري، راهبري و هدايت كلان بخش سلامت و حذف تشكيلات چندگانه و موضوع و نقش امنيت غذا و تغذيه در توسعه مورد توجه قرار گرفت. لذا در بند الف ماده 84 اين قانون، تشكيل “شوراي عالي سلامت و امنيت غذايي” با ادغام “شوراي غذا و تغذيه” و “شوراي عالي سلامت،” پس از طي مراحل قانوني به تصويب رسيد. هم اكنون اين شورا به عنوان سازماني مستقل زير نظر ريييس جمهور و به دبيري وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشكي فعال است.

 

  ماموريت براي غذا و دارو

سازمان هاي غذا و دارو ) FDA(، يكي از قديمي ترين و شناخته شده ترين مراكز حمايت از مصرف كننده در كشور هاي مختلف جهان به حساب مي آيند. ماموريت اصلي و مشترك اين سازمان در بسياري از كشور ها عبارتند از:

حمايت و ترويج سلامت و بهداشت عمومي با تامين ايمني و اثربخشي محصولات، پيش از توزيع در بازار.
نظارت بر محصولات به منظور اطمينان يافتن از تداوم ايمني آنها در زمان استفاده و نظارت هاي پس از ورود به بازار.


كمك به مردم براي دستيابي به اطلاعات دقيق و علمي مورد نياز براي بهبود بهداشت و سلامت.


تسريع ابداعات و اختراعات در جهت كاراتر و ايمن تر شدن فرآورده هاي غذايي و دارويي و نيز كاهش قيمت آنها.

حوزه فعاليت سازمان هاي FDA در برگيرنده زمينه هاي متعددي است كه معمولي ترين و مورد استفاده ترين مواد و عناصر غذايي تا پيچيده ترين تجهيزات جراحي و پرتو درماني، محصولات دارويي و آرايشي و حتي توليدات بيولوژيكي را در بر مي گيرد. با وجود اين، وظايف اين نوع سازمان ها در قبال محصولات مختلف متمايز مي باشد، زيرا:

1) برخي از محصولات مانند دارو ها و تجهيزات درماني پيچيده بايد پيش از ورود به بازار مورد تاييد قرار گيرند.


2) عملكرد برخي از محصولات مانند دستگاه هاي پرتودرماني و حتي اجاق هاي ماكرويو مي بايست با استاندار هاي موجود تطبيق يابند.


3) برخي ديگر از محصولات چون لوازم آرايشي و مكمل هاي رژيمي مي توانند بدون تاييد اوليه وارد بازار شوند.

قوانين و مقررات اجرايي، تعيين كننده اصلي تمايز عملكرد سازمان هاي FDA در قبال محصولات مختلف مي باشند. اين قوانين با در نظر گرفتن ريسك نسبي كه محصولات بر مشتريان تحميل مي كنند، تنظيم مي شوند. از اين منظر، نقطه اصلي فعاليت اين سازمان ها را مي توان قضاوت در مورد يك محصول جديد دانست. در اين مرحله بر اين مساله تمركز مي شود كه آيا سود و منفعت يك محصول بر ريسك و خطر احتمالي آن براي مصرف كننده فزوني دارد، يا خير؟ در اين رابطه، متد هاي مديريت ريسك كه به گونه اي كارا و بر پايه اي علمي به كار گرفته مي شوند، اين امكان را براي FDA فراهم مي نمايد تا به يك سطح بهينه حمايت هاي بهداشتي دست يابد.
به هر حال زمانيكه يك فرآورده غذايي و دارويي، سود هاي بالقوه فراواني را به همراه دارد، مي بايست از برخي ريسك ها و خطرات احتمالي آن چشم پوشيد. اين مساله به خصوص براي محصولاتي كه در درمان بيماري هاي خطرناك مورد استفاده قرار مي گيرند، بيشتر صادق است.


وظايف

شرح وظايف سازمان FDA را مي توان در زمينه هاي متمايز ذيل بررسي نمود:

غذا هاي ايمن و بهداشتي


اين سازمان مي بايست از اين مساله كه همه اجزا و عناصر مورد استفاده در توليد يك فرآورده غذايي بي خطر بوده و از آلودگي هايي چون موجودات و باكتري هاي بيماري زا، مواد و سموم شيمايي و ديگر مواد زيان آور برخوردار نيستند، اطمينان حاصل نمايد.
سازمان غذا و دارو مي بايست مضر نبودن افزودني هاي خوراكي را پيش از مصرف تاييد كند.
ايمني و سلامت مكمل هاي رژيمي، غذاي اطفال و غذا هاي دارويي را مورد بررسي قرار دهد.


ايمني و اثربخشي فرآورده هاي دارويي


ايمني و اثربخشي توليدات دارويي بايستي پيش از آنكه توسط بيماران استفاده شوند، به تاييد اين سازمان برسد. اين توليدات شامل دو گونه مختلف هستند: 1) دارو هايي كه براي درمان و يا پيشگيري از بيماري ها مورد استفاده قرار مي گيرند و 2) توليدات بيولوژيكي كه برخي محصولات چون واكسن، محصولات خوني، درمان هاي ژنتيكي و محصولات و فرآيند هاي بيوتكنولوژيكي را دربر مي گيرند.


سازمان غذا و دارو مي بايست بر كليه تجهيزات درماني شامل تجهيزات بسيار ساده مانند دماسنج تا دستگاه هايي با تكنولوژي پيشرفته مانند دستگاه هاي دياليز نظارت نمايد. با وجود اين، در بيشتر كشور ها مانند ايالات متحد، نظارت پيش از فروش اين سازمان تنها بر دستگاه هاي پيشرفته صورت مي گيرد.

ايمني مشتريان


در بيشتر كشور ها، سازمان غذا و دارو حمايت از مشتريان در برابر تشعشعات برخي از دستگاه هاي الكترونيكي مانند اجاق هاي ماكرويو، تلفن هاي بي سيم و گوشي هاي همراه، تجهيزات پرتودرماني و اشعه X ، دستگاه هاي ليزر و ديگر محصولات صنعتي و درماني را به عهده دارد. در واقع، وظيفه FDA اطمينان يافتن از ايمن بودن و عملكرد درست آنها است.


دارو هاي دامي اثربخش


تنظيم و نظارت بر دارو ها و تجهيزات مورد استفاده براي حيوانات اعم از خانگي و دامي و حيواناتي كه در توليد فرآورده هاي غذايي مورد استفاده قرار مي گيرند، به عهده FDA مي باشد. در بيشتر كشور ها ايمني و كارايي اين دارو ها و تجهيزات مي بايست پيش از توزيع در بازار توسط سازمان غذا و دارو به تاييد برسند.


ابزارآلات دامپزشكي معمولاً پيش از ورود به بازار مورد نظارت قرار نمي گيرند. با وجود اين، ابزار هاي ياد شده مي بايست به درستي برچسب خورده باشند.
ايمني دارو هاي مورد استفاده در درمان چهارپايان اهلي براي محيط و افرادي كه از محصولات دامي تغذيه مي كنند، مي بايست توسط FDA تاييد شود. سازمان غذا و دارو بايد اطمينان حاصل كند كه باقيمانده اين دارو ها اثر نامناسب و مضري در فرآورده هاي غذايي بر جاي نگذارد.


لوازم آرايشي

سازمان غذا و دارو ) FDA( وظيفه نظارت بر ايمني محصولات آرايشي و بررسي صحت برچسب هاي روي آنها را بر عهده دارد. اما در بيشتر كشور ها، نظارت پيش از فروش و پيش از ورود به بازار اين محصولات، در حوزه وظايف اين سازمان قرار ندارد.

برچسب هاي اطلاع رساني


مصرف كنندگان همواره بر برچسب هاي موجود بر روي جلد و پوشش محصولات غذايي، دارويي و آرايشي - بهداشتي به منظور آگاهي يافتن از ويژگي هاي محصول و چگونگي مصرف آن توجه مي كنند. سازمان غذا و دارو مي بايست بر مفيد و سودمند بودن مطالب ذكر شده در اين برچسب ها و صحت آنها نظارت نمايد. اين مساله به بهداشت و سلامت مصرف كنندگان كمك مي نمايد.


اطلاعات موجود در اين برچسب ها بايد به گونه اي سليس و ساده نوشته شده باشد و اطلاعاتي كاربردي را ارايه دهد.


اطلاعات موجود در برچسب محصولات تخصصي تر مانند تجهيزات جراحي بايستي از دقت و صحت لازم برخوردار بوده و در استفاده صحيح به متخصصان كمك نمايد.


ساختار سازماني

در بيشتر كشور ها، FDA سازماني در درون بخش خدمات سلامت و بهداشت انساني و يا وزارت بهداشت و درمان مي باشد. اين سازمان در بيشتر كشور ها از ساختار مشابهي برخوردار است. براي مثال، سازمان غذا و داروي ايالات متحد داراي هشت مركز يا اداره به شرح ذيل مي باشد.

مركز تحقيقات و ارزيابي بيولوژيكي )CBER(
مركز تجهيزات و بهداشت راديولوژي )CDRM(
مركز تحقيقات و ارزيابي دارويي )CDER(


مركز امنيت غذايي و تغذيه كاربردي )CFSAN(


مركز دارو هاي دامي )CVM(
مركز ملي تحقيقات توكسيكولوژي )NCTR(
اداره بازرسي و حق العمل كاري )OC(
اداره امور حقوقي )ORA(

  چالش هاي امنيت غذايي در جهان

با وجودي كه سال هاي 2004 و 2005 از جمله ايام اميد بخش به لحاظ افزايش توجه جهانيان به مقوله بسيار مهم كاهش گرسنگي به شمار ميرفتند، ولي باز هم جهان همچنان با گسترش اين پديده شوم مواجه است. به ويژه اين كه نرخ گرسنگي پنهان در جهان به واسطه كمبود ريز مغذي ها )micronutrient( به مقوله اي نگران كننده مبدل شده است. اين در حالي است كه مسايلي همچون مصرف افراطي مواد غذايي و به دنبال آن بروز برخي از بيماري هاي مزمن، به خانواده هاي فقير نيز سرايت كرده است.
با وجود اقدامات انجام گرفته، كاهش گرسنگي در جهان در يك دهه گذشته پيشرفت اندكي داشته است. براي مثال، كشور هاي در حال توسعه در خلال دهه 90 ميلادي، تنها موفق به كاهش يك درصد از جمعيت مبتلا به سوء تغذيه خود شدند. البته چين از دهه 90 بدين سو به موفقيت هاي چشمگيري در زمينه كاهش گرسنگي نائل آمده است، ليكن گرسنگي در بسياري از كشور هاي در حال توسعه رو به افزايش است.
بر اساس گزارش سازمان ملل متحد، در فاصله سال هاي 2000 تا 2005 شمار كودكاني كه در كشور هاي آفريقايي از كم وزني مفرط رنج مي برند، افزايش داشته است، اگرچه اين شاخص در ساير كشور هاي در حال توسعه كاهش يافته است. كارشناسان معتقدند كمبود ريز مغذي ها كه يكي از عوامل اصلي كم وزني مفرط كودكان است، يكي از اصلي ترين مشكلات بهداشتي جهان را تشكيل مي دهد، زيرا كمبود ويتامين A و كم خوني ناشي از كمبود آهن و روي، احتمال مرگ زود هنگام كودكان و مادران، كاهش بهره هوشي كودكان و تنزل قابل توجه كيفيت زندگي، بهره وري و رشد اقتصادي را در كشور هاي در حال توسعه به شدت افزايش داده است. اين در حالي است كه كم خوني ناشي از كمبود آهن، حدود 70 درصد از مادران غيرباردار در هند و بيش از 50 درصد از زنان منطقه صحراي آفريقا را رنج مي دهد. كمبود ويتامين A نيز بر سيستم ايمني 40 درصد از كودكان زير پنج سال كشور هاي در حال توسعه اثر گذاشته و به طور معمول سالانه به مرگ يك ميليون كودك در اين كشور ها مي انجامد. در برخي از كشور ها، اين آمار ها بسيار نااميدكننده تر هستند كه از آن ميان مي توان به آمار 40 درصدي كودكان هندي كه از كمبود ويتامين A پيش از رفتن به مدرسه رنج مي برند، اشاره كرد.


عوامل تاثيرگذار بر وضعيت غذايي جهان


1) سياست جهاني: از زمان تصويب اهداف توسعه هزاره موسوم به MDGs در سپتامبر سال 2000، طرح و اجراي اصلاحات اقتصادي به منظور كاهش فقر، به يكي از مباحث بسيار مهم توسعه جهاني مبدل شده است. در همين راستا، در سال 2005، طيف گسترده اي از اقدامات جهت كاهش فقر و گرسنگي از جمله توسعه كشاورزي و توليد مواد غذايي در مناطق روستايي - كه گرسنگي در اين مناطق كاملاً آشكار است - مورد توجه قرار گرفتند.
بر همين اساس، سازمان ملل متحد در راستاي پروژه اهداف توسعه هزاره، چندين راهكار و دستورالعمل جديد منتشر كرد كه براي نمونه مي توان به گزارش “راهكار هاي كاهش و به نصف رساني نرخ گرسنگي در جهان” اشاره كرد. در اين گزارش، اولويت هاي ذيل براي اقدام مؤثر و كارآمد در جهت كاهش نرخ گرسنگي به 50 درصد وضعيت موجود، پيشنهاد شده است:

1) ايجاد و توسعه فضاي مناسب و كارآمد.


2) تلاش براي افزايش بهره وري بخش كشاورزي.


3) بهبود وضعيت تغذيه افراد آسيب پذير و گرسنه.


4) كاهش آسيب پذيري گرسنگان واقعي از طريق ايجاد شبكه هاي امدادرساني.


5) افزايش درآمد فقرا.


6) بازارسازي براي محصولات و توليدات فقرا.


2 ) تجارت: امدادرساني و ارسال كمك هاي انسان دوستانه تنها راه چاره دستيابي به اهداف پروژه MDGs سازمان ملل متحد نيست، بلكه ايجاد فرصت هاي تجاري مناسب براي كشور هاي در حال توسعه، از اهميت بيشتري برخوردار است. البته نشست سازمان تجارت جهاني در دوحه قطر كه با تصويب سياست هايي چون كاهش حمايت داخلي از كشاورزان كشور هاي عضو سازمان OECD و افزايش دسترسي كشور هاي در حال توسعه به بازار هاي مصرف همراه بود، نتايج چشمگيري براي كشاورزان كشور هاي در حال توسعه به بار آورده است. با اين حال، همچنان توافقات نهايي در خصوص كاهش يارانه هاي كشاورزي و ساير اقدامات حمايت گرايانه در كشور هاي OECD كه كشاورزان خرده پاي كشور هاي در حال توسعه را دچار دردسر مي كند، وجود ندارد. به نظر مي رسد رويكردي سه جانبه به شرح ذيل مي تواند به توسعه و گسترش يك نظام تجارت عادلانه از طريق برگزاري يك سيستم قانونمند، قوي و پايدار كمك نمايد.


1) كشور هاي توسعه يافته و صنعتي جهان بايد دسترسي به بازار هاي مصرف خود را براي كشاورزان كشور هاي در حال توسعه و فقير آسان تر نمايند.

2) كشور هاي در حال توسعه نيز بايد به نوبه خود محدوديت هاي تجاريشان را كاهش دهند.


3) كشور هاي ثروتمند جهان مي بايست براي برقراري ارتباط كشاورزان فقير با بازار هاي مصرف خود از هيچ مساعدتي دريغ نورزند.
البته سياست هاي ايمني و امنيت غذا مي بايست به تجارت فرآورده هاي دامي نيز كه يكي از فرصت هاي قابل توجه درآمدزايي براي كشاورزان فقير به شمار مي رود، اختصاص يابد. هرچند در حال حاضر بخش قابل توجهي از تجارت جهاني فرآورده هاي دامي به واسطه بيماري هاي دامي و ترس از شيوه امراض اپيدميك، محدود شده است.


3 ) تغيير نظام غذايي زنجيره اي: در حال حاضر هر دو بخش خصوصي و دولتي در تغيير و تحولات مرتبط با وضعيت غذايي جهان و همچنين نظام تحقيقات و نوآوري آن به طور يكسان مشاركت دارند. در يك دهه اخير زنجيره نظام غذايي به دليل گسترش شهرنشيني و به دنبال آن ايجاد الگو هاي غذايي جديد و شكل گيري مصرف كنندگان تازه، رشد قابل توجهي را به ويژه در كشور هاي در حال توسعه تجربه كرده است. به جرات مي توان گفت كه سوپرماركت ها، با نرخ رشد فروش سالانه بيش از 20 درصد، به يكي از عناصر مهم زنجيره توزيع غذا در كشور هاي در حال توسعه مبدل شده اند. ديگر اعضاي اين زنجيره، صنايع تامين كننده مواد اوليه كشاورزي، كشاورزان، صنايع تبديلي و تاجران هستند.
از سوي ديگر، به دليل افزايش تقاضاي شهرنشينان براي مصرف غذا هاي آماده و فرآوري شده، توليد اين غذا ها در كشور هاي در حال توسعه رشد چشمگيري داشته است. به موازات، صنعت فرآوري به شدت توجه خود را به كشاورزان خرده پا و مصرف كنندگان فقير به عنوان مشتريان جديد معطوف نموده است، به طوري كه در برخي از مناطق نظير شرق آسيا، كشاورزان خرده پا در اين زنجيره متغير، جايگاه مهمي را كسب كرده اند.
يكي ديگر از تحولات جالب توجه زنجيره جديد اين است كه شركت هايي كه در اين زنجيره مشاركت دارند، به صورت روزافزون در سطح محلي متمركزتر، در زنجيره غذايي يكپارچه و منسجم تر و در عمليات خود، جهاني تر عمل مي كنند.

روز جهاني غذا
سازمان غذا و كشاورزي سازمان ملل متحد )FAO(، روز 16 اكتبر مصادف با 24 مهرماه هر سال را روز جهاني غذا اعلام نموده است. 16 اكتبر، سالروز تاسيس سازمان غذا و كشاورزي در سازمان ملل در سال 1945 مي باشد.
شعار امسال روز جهاني غذا، “سرمايه گذاري در كشاورزي براي بهبود امنيت غذايي” انتخاب شده است.

لذا خط مشي ها و سياست هاي كلي امنيت غذايي در يكسال آينده در راستاي تامين اين هدف انتخاب خواهند شد. از جمله اين سياست ها مي توان به مشاركت بيشتر توليد كنندگان و فروشندگان در اين بخش، تاسيس و ارتقاي استاندارد ها، بهبود شرايط سرمايه گذاري و فراهم نمودن كالا هاي عمومي مورد نياز در بخش كشاورزي شامل زيرساخت هاي روستايي اشاره نمود. به اعتقاد اين سازمان، هدف اصلي از اتخاذ اين سياست ها، ايجاد شرايطي است كه “همگان از آن سود ببرند.” گفتني است، شعار روز جهاني غذا در سال گذشته، “كشاورزي و گفت وگوي تمدن ها” انتخاب شده بود كه هدف آن، مشاركت تمامي كشور ها و فرهنگ ها و تعامل آنان به منظور ايجاد شرايط لازم براي مبارزه با گرسنگي و تخريب هاي زيست محيطي در جهان بود.

امروز، 25 مهرماه، در حالی به استقبال روز جهانی غذا می‌رویم كه به عقیده بسیاری از كارشناسان در حال حاضر الگوی مصرف غذا نزد ایرانیان چندان مطلوب نیست. آمارها نشان می دهد كه هم اكنون نزدیك به 20 درصد از افراد جامعه كمتر از نیاز خود انرژی و پروتیین دریافت می‌كنند و این درحالی است كه بیش از 10 میلیون نفر از افراد جامعه زیر خط فقر زندگی كرده و از نظر تغذیه و میزان كالری دریافتی در سطح بسیار پایینی به سر می‌برند.

 البته چنانچه به میزان دریافتی مواد غذایی باارزشی نظیر پروتیین رجوع كنیم، در می‌یابیم كه به عنوان مثال در مورد میزان مصرف شیر در ایران در مقایسه با سایر نقاط جهان، كشور ما در سطح بسیار پایینی قرار دارد. این آمارها حكایت از آن دارد كه در دهه كنونی وضعیت تغذیه خانوارهای ایرانی با چالش‌های بزرگی مواجه شده است كه برای گذر از آن نیازمند تغییراتی در فرهنگ و الگوی مصرف مردم هستیم. شاید اختلاف 20برابری سطح درآمدی بین دو دهك بالایی  و پایینی جامعه علت اصلی چنین وضعیتی در الگوی مصرف مواد غذایی در بین افراد جامعه باشد. اصولاً توسعه در هر كشوری در گرو سلامت تك‌تك افراد آن جامعه است و به نظر می‌رسد برای  حل این مسایل می‌باید در قدم نخست وضعیت اقتصادی مردم بهبود یابد تا این فاصله 20 برابری بین دو دهك بالایی و پایینی به حداقل ممكن برسد و به تبع آن سبد غذایی دهك پایینی نیز هم از نظر كمی و هم از نظر كیفی از رشد قابل توجهی برخوردار شود.

البته در این میان رفتارهای تغذیه‌ای دهك‌های میانی نیز از جمله موضوعاتی است كه باید مورد توجه قرار گیرد، دریافت میزان زیاد كالری و انرژی و مصرف بسیار زیاد تركیبات قندی و چربی توسط قشر متوسط جامعه از جمله موضوعاتی است كه سبب شده تا الگوی تغذیه‌ای جامعه از حالت عادی خود خارج شود كه قطعاً گسترش این نابسامانی‌های تغذیه‌ای در جامعه عوارضی را بر سلامت مردم و به دنبال آن بر اقتصاد كلان جامعه بر جای خواهد گذاشت.

بنابراین با توجه به موارد گفته شده، چنین می‌نماید كه اصلاح ساختارهای اقتصادی و تغذیه‌ای جامعه ارتباط تنگاتنگی با یكدیگر داشته و بدون ارایه یك طرح اقتصادی موثر و پویا نمی‌توان به دستیابی الگوی تغذیه‌ای مناسب در جامعه امیدوار بود.

به هر حال امیدواریم كه مسوولان كشور ما با فرا رسیدن روز جهانی غذا ضمن توجه به موارد گفته شده، نگاه ویژه‌ای به بهبود وضعیت تغذیه‌ای 20 درصدی از جامعه كه كمتر از نیاز انرژی و پروتیین دریافت می‌كنند، مبذول داشته و شرایطی را فراهم كنند تا با هدفمند كردن یارانه‌ها به سمت افراد مستضعف و فقیر، تعادلی در این زمینه ایجاد شود.

شعار 2006 فائو:

سرمایه گذاری در بخش کشاورزی بمنظور تأمین غذا
 

 

 

مسأله غذا و تأمین آن امروزه اگر چه یکی از مسایل جهان سوم است، اما در کشورهای توسعه یافته نیز توجهات بسیاری را به سوی خود جلب کرده است.  وجود منابع غنی در مواد غذایی و راهکارهای کسب دانش در تهیه غذاهای جدید و ارزان قیمت،  دغدغه برخی از کشورهای توسعه یافته در جهان امروز است. اما همین امر در کشورهای عقب مانده به عنوان یک معضل رخ می نماید. تهیه حداقل غذا و تأمین وضعیتی بهینه تنها برای زنده ماندن افراد حالتی است که برخی از کشورهای جهان سوم و بویژه آفریقایی با آن دائماً در حال دست و پنجه نرم کردن هستند.

فائو يا سازمان خواربار و كشاورزي سازمان ملل متحد در ماه اكتبر سال 1945 بر اساس گردهمائي نمايندگان 42 كشور جهان در «كبك» كانادا تأسيس شد و در حال حاضر بزرگترين مؤسسه تخصصي سازمان ملل متحد به شمار مي رود. اهداف اين سازمان را مي توان بشرح زير برشمرد:
- بالابردن سطح تغذيه و استانداردهاي زندگي مردم كشورهاي عضو
- بهبود توليد و توزيع مواد غذائي و فرآورده هاي كشاورزي
- بهبود كيفي شرايط زندگي روستائيان در جهان
- حفاظت منابع طبيعي و ارتقاء وضع توسعه پايدار
فعاليتهاي فائو مشتمل بر موارد زير است:
- كمك و ارائه توصيه هاي فني به جامعه كشاورزي به نمايندگي از طرف دولتهاي عضو و موسسات مالي
- جمع آوري، تحليل و انتشار اطلاعات
- ارائه رهنمود به دولتها در برنامه ريزي و سياستگزاريهاي بخش كشاورزي
- ايجاد امكانات براي ملاقات بين نمايندگان دولتها و بحث در مورد مسائل كشاورزي و غذا
هدف اساسي سازمان فائو زدودن فقر و گرسنگي است. جهت گيري و اولويتهاي اين سازمان ثمره 50 سال مطالعه و تجربه است. از آنجا كه فقر و گرسنگي با يكديگر در ارتباط هستند، فائو هدف خود را تأمين و دسترسي فيزيكي و اقتصادي به غذا براي همه و در همه جا قرار داده است. نظر بابعاد و گسترش فقر در مناطق روستائي كه بويژه كشاورزان و ماهيگيران خرده پا و ساير اقشار فقير جامعه را تحت تأثير قرار مي دهد، فائو از سياست هاي هماهنگ و يكپارچه توسعه روستائي و برنامه هائي كه توليد موادغذائي، محصولات كشاورزي، توليدات دامي، ماهيگيري و جنگلداري را در بر مي گيرد، حمايت و آنها را تشويق مي نمايد.

کشاورزی مهمترين بخش فعاليت فائو در توليد محصول است كه حدود 24 درصد هزينه برنامه عمل ميداني فائو در سال را دربرمي‌گيرد. فائو به كشورهاي در حال توسعه براي افزايش توليدات كشاورزي با روش‌هايي از جمله بذرهاي اصلاح شده و استفاده از كود، حفاظت خاك و جنگل‌زايي، فن‌هاي بهتر مديريت منابع آب، ارتقاي تسهيلات انبار و بهبود فرآوري و بازار مالي، كمك مي‌كند.

روز جهانی غذا در واقع تلاشی است در جهت بهینه سازی وضعیت کشورهای نیازمند از طریق کمک های کشورهای توسعه یافته به آنان. برنامه جهانی غذا وابسته به سازمان ملل متحد در این زمینه نقش مهمی را به عهده دارد.

رهایی از گرسنگی حق انسانهاست به بهانه روز جهانی غذا

سال   رهایی از گرسنگی حق انسانهاست   به بهانه روز جهانی غذا   60 سال پیش یعنی در سال 1945 میلادی سازمانی جدید در سازمان ملل با نام سازمان خواروبار کشاورزی (FAO) بدنیا آمد تا تلاش کندجهانی سالم تر بسازد و دولت ها را متقاعد و متعهد  وهدایت کند که توسعه اقتصادی را بگونه ای سامان دهی کنند که انسانها حق دریاف غذای کافی را داشته باشند و فقر و گرسنگی نباشد تا همه جهانیان در دنیای سالم تری زندگی کنند.   متاسفانه علارغم همه تلاشهای بعمل آمده هنوز 850 میلیون نفر از مردم جهان در فقر و گرسنگی بسر میبرند واسف بار تر اینکه 70 در صد این گرسنگان در مناطق روستایی زندگی میکنند همان جایی که بیشترین تلاش های کشاورزی صورت میگیرد تا مزرعه های کار و تلاش به ثمر بنشینند.   16 اکتبر یا 24 مهرماه هرسال سازمان خواوبار و کشاورزی فائو روز جهانی غذا را با شعار و پیامی جشن میگیرد روزیکه تعهد ها را یاد آوری کند ،میثاق ها را تکرار کند و توجه همگان را به اهمیت تغذیه، سلامت و توسعه جلب کند .   امسال عنوان "سرمایه گذاری در کشاورزی برای امنیت غذایی" برای این روز انتخاب شده است. با توجه به معنای امنیت غذایی یعنی:    دسترسي همه افراد به غذاي سالم و كافي در همه اوقات براي زندگي  سالم و فعال میتوان اهمیت ویژه این عنوان و پیام مهم و حیاتی آن را دریافت.   دسترسی به غذا به چه عواملی بستگی دارد . موجود بودن غذا در محل، درآمد، قیمت مواد غذایی، ذایقه و سلیقه و به عبارت دیگر دانش تغذیه ای افراد و نهایتا بودجه ای که خانواده ها با توجه به شرایط به خرید غذا اختصاص میدهند.   امنیت غذایی نگاهی همه جانبه به سلامت مردم و توانمندی انان دارد تا این امنیت در تمام ایام و در تمام نقاط جغرافیایی منطقه ای و برای همه وجود نداشته باشد زندگی سالم و فعال برای همه میسر نخواهد بود.   تا غذا با تنوع و با دانش و آگاهی انتخاب نشود و تا نیاز های سلول های متنوع بدن را تامین نکند و به بیان دیگر تا سیری سلولها رخ ندهد سلامت تامین نخواهد شد.   با این نگاه کامل به امنیت غذایی فائو سرمایه گذاری بیشتر و مناسب تر را در کشاورزی را به عنوان شعار روز جهانی غذا در سال 2006 انتخاب کرده است.   شعاری که دولت ها را یکبار دیگر متوجه تعهدی و میثاقی  کند  که بارها در اجلاس های گوناگون برای کاهش تعداد گرسنگان به نصف میزان فعلی تاسال 2015  داده اند.   آیا جهان به اولین و مهمترین  هدف از اهداف توسعه هزاره تا 9سال دیگر دست خواهد یافت.    ارتقای وضع کشاورزی و توسعه کشاورزی اولین گام بسوی رشد اقتصادی پایدار است.در تلاشهای سالیان پر فراز و نشیب فائو و حمایت های فنی و مالی متاسفانه جنگ ها یا بلاهایی که به دست انسانها بوجود میآید در کنار بلاهای طبیعی مثل طوفان و سیل و زلزله آسیب های جدی به کشاورزی جهان وارد میکند ،کم آبی در بعضی از مناطق زمین های کشاورزی را میسوزاند و دسته دسته کشاورزان بی زمین را به سوی شهر ها میراند به همین دلیل مدیریت دقیق آب در جهان روز به روز مهم تر و حیاتی تر میشود .   خرد شدن زمین های کشاورزی و مدیریت سخت تر کشاورزی خرده پا نیز از مشکلات بزرگ عرصه کشاورزیست.   گر چه آمارها واطلاعات نشان میدهد که تعهدات فائو در حال حاضر برای اجرای طرح های حمایتی بالغ بر 80 میلیارد دلار است ولی نیاز ها برای توانمند کردن دولت های ضعیفی که در چرخه شوم فقر و گرسنگی دست و پا میزنند بیش از اینهاست.   تشویق بخش خصوصی به سرمایه گزاری در کشاورزی ، خلق راههایی برای مشارکت بخش  خصوصی و دولتی در توسعه تعاونیهای کشاورزی وایجاد ساختارهای اداری مناسب که حامی توسعه کشاورزی باشند و همچنین ایجاد شرایط سیاسی اقتصادی نوین برای تدوین و اجرای قوانین حمایتی برای کشاورزان ،ایجاد تسهیلات برای کشاورزی و سودآور کردن آن وتغییر سیاست ها به گونه ای که سود حاصل از کار به تولید کننده ونه به واسطه ها برگردد میتواند در توسعه کشاورزی و تامین امنیت غذایی موثر باشد.   وزارت کشاورزی در کشور ما تلاشهای زیادی را به منظور افزایش تولید اقلام کلیدی ومهم مانند گندم و دانه های روغنی  آغاز کرده است. در مورد گندم موفقیت ها ستودنی است اگر چه تولید انواع متنوع گاهی مشکلاتی را برای تولید نان بوجود می آورد ولی توقف و کاهش واردات گندم جایگاه خود را دارد .حمایت کافی از سیاست های مورد نیاز که توسط کارشناسان وزارت کشاورزی ارائه میشود و توجه به تدوین قوانین حمایتی برای کشاورزان و جذب نیروی جوان در این بخش اهمیت حیاتی دارد.   اگر امنیت غذایی هدف اصلی است تنها وزارت کشاورزی مسوول نیست    حذف گرسنگی ودسترسی همگان به غذای کافی نیازمند تدوین و اجرای سیاست های حمایتی است  مجموعه دولت، همه بخش های توسعه ،متولیان فرهنگ سازی،آموزش و پرورش،وزارت بهداشت وآموزش پزشکی، سازمان مدیریت و برنامه ریزی،وزارت اقتصاد و دارایی وحتی وزارت راه ونیرو هرکدام بخش از وظایف سنگین امنیت غذایی را به عهده دارند ما نیازمند همکاریهای تنگاتنگ بین بخشی و درون بخشی هستیم با همکاری و همدلی میتوان بستر امنیت غذایی را فراهم کرد ومشارکت مردم نیز در این فضا شکوفا میشود.

---

---

از وقتی دوباره خودم شدم همه چیز خوب شد !

 

«شمس الدین محمد» در بین سال­های 712 تا 727 خورشیدی در شیراز دیده به جهان گشود.
در دوران جوانی با شنیدن تلاوت آیات قرآن به وسیله­ی پـدرش «بهاالدین»، آن را به حافظه سپرد.
همچنین آثـار بسیاری از بزرگـان ادب را، هـمچـون سعـدی، عـطار، نظامی و مولوی را حـفظ کرده بود.
پس از مرگ پدر که ذغال فروش بود، حافظ به اتفاق مادر، نزد عموی خود (که نامش سعـدی بود) رفتند.
سپس مدتی در پرده دوزی و خمیرگیری در نانوایی به کار مشغول شد.

در بیست و یک سالگی، به هنگام تحویل نان در محله­ی اعیان شیراز با دختری زیبا رو به نام «شاخ نبات» آشنا شد. تعدادی از شعرهایش نیز خطاب به اوست. برای آن که به وصال محبوب خود برسد، چهل شبانه روز بر مزار «باباکوهی» شب زنده داری کرد تا به خواسته­اش دست یابد.
بین بیست تا سی سالگی در دربار شاه «ابواسحاق اینجو» حضور یافت و آوازه­ی شهرتـش شیراز را فرا گرفت. «اینجو» که خود اهـل ذوق و شعر بود، مقام «حافظ» را بس گرامی داشت و حافظ نیز او را به مدح گفت. مشخصه­ی شعر حافظ در این دوره رمانیتم است. «امیر مبارزالدین محمد» با شکـست ابواسحاق به قدرت رسید و حافظ را از مقام و منصبش برکنار و از تدریس علوم قرآنی نیز محروم کرد. در این دوره حافظ به سرودن اشعار اعتراض آمیز سیاسی روی آورد.

کهن­ترین نگاره­ی حافظ
از تذهیبی از نسخه­ی خطی دیوان حافظ
که در موزه­ی لندن نگهداری می‌شود

در سی و هـشت سالگی، «شاه شجاع» پسر مبارزالدین محمد، پدرش را خلع کرد و دوباره حافظ را به مقام و مرتبت پیشین خود بازگرداند. حافظ که از تجربه­ی روزگار عبرت گرفته بود، به سرودن اشعار روحانی و اخلاقی روی آورد.
در اوایل 40 سالگی، حافظ علی رغم مقام و جایگاهـش در دربار شاه شجاع از حق گویی و انصاف به دور نبود و به دلیل صراحت و حق طلبی گاه به دردسر می­افتاد.
حافظ در چهل و هـشت سالگی برای حفظ جان و امنیت شیراز را ترک گفت، و به اصفهان نقل مکان کرد. در شعرهای این دوره، دلتنگی و ناراحتی حافظ از دوری از شاخ نبات و شهر شیراز و عطار شیرازی منعکـس شده است.
در سن پنجاه و دو سالگی حافظ به دعـوت شاه شجاع به تبعید خود خواسته پایان داد و به شیراز بازگشت و دوباره مقام و رتبه­ی پیشین خود را در مراکز علوم دینی بازیافت.
در شصت سالگی برای آن­که به خدای خود نزدیکتر شود، چهل شبانه روز به زاری و تضرع پرداخت؛ و صبح روز چهلم به محضر عطار شیرازی رفت و با نوشیدن جامی از دست او به مراد خود رسید.

دیوان حافظ حاوی 500 غزل، 42 رباعی، و تعداد محدودی قصیده است که در عرض مدت 50 سال سروده شده است. حافظ هر آن گاه که حالتی روحانی به او دست می­داد، به سرودن شعر می­پرداخت و به همین علت گاه در طول یک سال بیشتر از 10 غزل نمی­سرود. قصد و نیت او سرودن اشعاری بود که خداوند از دستش راضی باشد.
حافظ خود هیچ گاه به فکر تدوین و جمع آوری اشعار خود نبود. دیوان او برای نخستین بار در سال 789 هجری شمسی به وسیله­ی «محمد گل اندام»، 22 سال بعد از وفات حافظ گردآوری شد.

حافظ به سال 791 در سن 69 سالگی در شیراز درگذشت. جسد او را در باغ مصلی، در کنار نهر رکن آباد شیراز به خاک سپردند، محلی که امروزه به نام «حافظیه» خوانده می­شود. روحانیون متعصب و قشری زمان او اجازه ندادند که حافظ را به آیین اسلام کفن و دفن کنند، ولی حمایت توده­ی مردم از شاعر محبوبشان باعث تـنش و ناآرامی در شیراز شد. چاره اندیشیدند، که برای حل مشکل به دیوان حافظ تـفال زنند، که نتیجه­ی آن این بیت شد:

قدم دریغ مدار از جنازه ی حافظ       که گرچه غرق گناه است می رود به بهشت

---

برگرفته از تارنمای فرهنگسرا با اندکی تغییر

---

در اینترنت	متن کامل دیوان حافظ
1.9 مگابایت	دریافت متن کامل دیوان حافظ
1.72 1.74	دریافت متن کامل دیوان حافظ با ترجمه انگلیسی نسخه ی 1 نسخه ی 2
	دیوان حافظ نسخه ی جاوا برای گوشی تلفن همراه

از ارشیو موضوعی  مطالب وبلاگ دیدن فرمایید

تعریف گلخانه :

گلخانه یا greenhouse به فضای محدود اطلاق می شود كه قابلیت كنترل شرایط محیطی مناسب را برای رشد گیاهان از نواحی مختلف در طی فصول مختلف یك سال داشته باشد . طبق این تعریف از جمله عملكرد گلخانه فراهم كردن شرلیط محیطی لازم و مورد نیاز محصولی معین است.

مزاياي كشت گلخانه‌اي

1-افزايش توليد در واحد سطح (حداقل 10 برابر فضاي آزاد.)

2-بيش از يك دوره توليد محصول در طول سال.

3-افزايش كيفيت محصول توليدي در گلخانه‌ها (با كنترل بهتر آفات و بيماري‌ها با اعمال روش‌هاي كنترل بيولوژيكي و كاهش مصرف سموم كه در نهايت باعث افزايش كيفيت محصول و افزايش صادرات و حفظ محيط زيست مي‌شود.)

4-صرفه جويي در مصرف آب با اعمال مصرف بهينه و با استفاده از روش‌هاي نوين آبياري.

5-استفاده از اراضي غيرقابل كشت با سيستم هيدروپونيك.

6-عدم وابستگي توليد به شرايط محيطي و امكان بازاريابي مناسب و تنظيم برنامه كشت مطابق نياز بازار.

7-تداوم كار و توليدمحصول در تمام فصول سال با توجه به امكان كنترل عوامل محيطي و تنظيم شرايط مورد نياز گياه (استفاده از اوقات فراغت زارعان در پاييز و زمستان.)

8-آزادسازي اراضي براي توليد محصولا‌ت استراتژيك مانند گندم، ذرت، برنج و دانه‌هاي روغني.

9-كاهش جذب عناصر سنگين توسط گياهان و حفظ سلا‌مت جامعه با سيستم هيدروپونيك كه امكان جذب و كنترل اين عناصر را فراهم مي‌سازد.

10-جلوگيري از تغيير كاربري اراضي براي ساختمان به دليل سودمند بودن توليدات گلخانه‌اي در اغلب مناطق.

11-جلوگيري از مهاجرت روستاييان به شهر با احداث واحدهاي گلخانه اي.

12-ايجاد فرصت‌هاي شغلي براي جوانان، زنان روستايي و دانش آموختگان كشاورزي.

 

تقسیم بندی گلخانه ها :

از نظر شكل : 1- گلخانه های یك طرفه 2- گلخانه های نیمه دوطرفه 3- گلخانه آ شكل (A- shaped)  4-گلخانه های جوی پشته ای  5- گلخانه های نیم استوانه ای (كوانست  (Quonset  

از نظر ساختار جدا یا متصل بودن : 1- گلخانه های تك واحدی 2- گلخانه های چند واحدی (متطل به هم ) 

از نظر دما : 1- گلخانه سرد 2- گلخانه نیمه گرم 3- گلخانه گرم 4- گلخانه گرم و مرطوب 

   

تقسیم بندی از نظر شكل

گلخانه یك طرفه : گلخانه یك طرفه معمولا در كنار دیوار ساخته می شود و دیوار شمالی با مصالح و دیوار شرقی و غربی آن تماما یا نصف آن از آجر ساخته می شود و دیواره جنوبی كوتاه تر از شمالی و رو به جنوب است . زاویه شیب سقف با زمین 55تا 30 درجه است كه البته مقدار این زاویه بستگی به عرض جغرافیایی دارد . به این معنی كه در نیمكره شمالی هر چه از خط استوا درو شویم سقف مایل تر  و هر چه به استوا نزذیك شویم زاویه سقف با سطح زمین باید كمتر باشد . چون حداكثر استفاده از نور در گلخانه موقعی است كه نور به صورت عمودی بر سطح گلخانه بتابد و انعكاس نداشته باشد . بنابراین هر چه به طرف قطب نزدیك كی شویم اشعه خورشید مایل تر می تابد .

گلخانه نیمه دو طرفه : كه شبیه گلخانه دوطرفه است با این تفاوت كه سقف آن از دو شیب نا مساوی پوشانیده شده است . زاویه شیب سقف 55 تا 35 درجه است كه در این نوع گلخانه بهترین استفاده از نور به عمل می آید و نیاز به سقف به حداقل می رسد . در مناطقی كه شدت نور در زمستان كم است گلخانه با دو شیب نامساوی(نیمه دوطرفه ) كه سطح جنوبی آن نسبت به شمال نور بیشتری دریافت می كند ساخته می شود اگر در این گلخانه سقف جنوبی با سطح افقی زاویه 25 درجه و سطح شمالی با سطح افقی زاویه 55 درجه تشكیل دهد 11 درصد نور بیشتر توسط پوشش دریاغت می كند . واگر زاویه سقف90 درجه و زاویه سطح شمالی با سطح افقی 65 درجه باشد نور بیشتری نسبت به حالت قبل دریافت می شود كه دیوار شمال را می توان با موادی عایق منعكس كننده نور تعبیه كرد . در نتیجه مقدار نور رسیده به گیاهان بیشتر و گرمای از دست رفته از گلخانه كمتر می شود .

گلخانه آ شكل (A- shaped) :در این نوع گلخانه پهنای دو سقف مساوی است . ارتفاع گلخانه در بالاترین نقطه سقف  3.5 تا 2.5 متر و عرض آن 6 تا 3 متر است . زاویه شیب سقف 55 تا 35 درجه می باشد .

گلخانه نیمه استوانه ای یا كوانست (Quonset) : اسكلت آن توسط لوله های آب ساخته می شود كه قوس 180 درجه دارند (قطر لوله ها 2.5 تا 1.88 سانتی متر ). و توسط تیر های فرعی كه در امتداد طولی گلخانه قرار دارند نگهداشته می شود. فاصله تیر های اصلی از هم 4.5 متر و فاصله تیر های فرعی از هم 1.2 تا 9/0 متر می باشد كه به صورت مجزا از  هم قرار گرفته اند .

گلخانه جوی پشته ای (Furrow and Ridge or Guttr Connected):در این نوع گلخانه ها دیوار بین گلخانه ها بر داشته می شود . بنابراین به اسكلت كمتری نیاز دارد و دارایی یك فضای داخلی واحد است . هزینه اتوماسیون كمتر , نیرویی كار كمتر , مدیریت پرسنل بهتر و مصرف سوخت كمتر (به علت كاهش سطوح تماس هدر دهنده گرما) از مزایای این نوع گلخانه است . تنها عیب این نوع گلخانه این است كه برف نمی تواند ذوب شود و باید زیر ناودانها منبع حرارتی گذاشت و ناودانها باید دارایی شیب مناسب باشند تا انتقال آب به آسانی صورت گیرد .

در كل طراحی گلخانه باید طوری باشد كه واحد های گلخانه توسط كریدور مركزی به هم وصل شوند در این صورت گیاهان در اثر انتقال از یك واحد به واحد دیگر صدمه كمتری می خورند .

تقسیم بندی از نظر جدا یا متصل بودن :

گلخانه های تك واحدی :  در گلخانه های تك واحدی راحت تر می توان به دمای مورد نظر رسید و همچنین تهویه این نوع گلخانه ها (بدون صدمه به گیاه ) ساده تر است . نور وارد شده به گلخانه تك واحدی در منطقه  رشد گیاهان به صورت یكنواخت توزیع می شود . در حالی كه در گلخانه های جوی پشتی محل های اتصال نور  ورودی را شكسته و روی گیاهان سایه می اندازد و منجر به كاهش رشد گیاهان می شود . داشتن فاصله مناسب اطراف گلخانه باعث ذوب سریع برف (بدون ایجاد خسارت ) می شود . در نهایت گلخانه تك واحدی به دستگاهاهی تهویه كمتری نیاز دارد. اما از معایب گلخانه های تك واحدی می توان به موارد زیر اشاره كرد: 1- ارتفاع زیاد گلخانه های تك واحدی باعث افزایش میزان سوخت مصرفی برای گرم كردن حجم هوای گلخانه می شود . همچنین بزرگ بودن حجم به این معنی است كه سطح بیشتری از گلخانه در معرض باد زمستانی است . در نتیجه هدر رفت گرما از آن بیشتر است . گلخانه های بزرگ تك واحدی هزینه اولیه بیشتری دارند و زمین زیادی برای یك گلخانه تك واحدی مورد نیاز است .

گلخانه های متصل به هم یا چند واحدی : بسیاری از گلخانه ها می توانند به هم متصل شودند . گلخانه جوی پشته ای دارای یك قسمت برجسته (پشته)ویك قسكت فرورفته(جوی)می باشد و دیواره های میانی بین هر قسمت برداشته شده است و تعداد واحدهای كه به هم متصل می شوند بستگی به نوع و تعداد گیاهان دارد كه قرار است در آن كشت شود .

مزایای گلخانه های متصل به هم : 1- نیاز به زمین كمتر جهت احداث 2- نیاز به اسكلت كمتر (به علت نداشتن دیواره میانی) 3- نیاز به گرمایی كمتر (چون دیوار های تبادل كننده گرما كمتر شده است)

معایب گلخانه های متصل به هم : 1- برف به سختی از گلخانه های متصل به هم خارج می شود (قرار گرفتن برف در ناودان ها باعث شكستن اسكلت می شود ,ناودان ها باعث كاهش نور وارده به گلخانه می شود و اغلب باعث تاخیر گلدهی می شود) حجم كم هوا در بالای گیاهان مقدار دی اكسید كربن را محدود می كند . مقدار پوشش سقف در گلخانه های متصل به هم  و جدا از هم با مساحت یكسان برابر است.

تقسیم بندی از نظر دمایی

گلخانه سرد : گلخانه سرد جهت حفاظت گیاهان از سرما و یخبندان مورد استفاده قرار می گیرد.

گلخانه نیمه گرم : این نوع گلخانه برای نگهداری نباتات حساس به سرمای زمستان و آن هایی كه دمای كمتر از 10 درجه سانتی گراد برای آن ها مضر است كاربرد دارد .

گلخانه گرم : گلخانه گرم مخصوص تولید سبزی در خارج از فصل است (در مناطق سردسیر به منظور كاهش تغییرات هوای خارج گلخانه , دما و رطوبت آن اغلب آن را به صورت گود و دیواره آن را سیمانی انتخاب می كنند ) .

گلخانه گرم و مرطوب : مشابه گلخانه گرم ولی رطوبت در حد اشباع است . (با آب پاشی راهروها گرم كردن و رطوبت مورد نیاز تامین می شود ) .

 

بیشینه و كمینه دما در گلخانه های مختلف در زمستان و تابستان

تقسیم بندی بر اساس نوع تولید:

1-2- گلخانه های تولیدی سبزی و صیفی شامل محصولاتی نظیر خیار, گوجه فرنگی, توت فرنگی, فلفل, بادمجان, طالبی, سبزیجات برگی(ریحان- شاهی و........) می باشد.
2-2- گلخانه های تولید گل و گیاهان زینتی برای تولید انواع گلهای شاخه بریده(رُز- ژربرا – گلایول – داودی) وگلهای آپارتمانی می باشد.

3-2- سالنهای گلخانه ای تولید قارچ دکمه ای و قارچ صدفی

از نظر نوع سازه گلخانه ها:

 به دو دسته چوبی یا سنتی و مدرن یا فلزی تقسیم می شوند.

4-2- گلخانه های چوبی

اسکلت اصلی این گلخانه ها از چوب با پوشش پلاستیک مـی باشد. ارتفاع در ایـن سازه هـا 2 تا 3 متر و سیستم گرمایی و تهویه مناسبی ندارد و بدلیل ارتفاع پایین مناسب کشت محصولاتی نظیر خیار و گوجه فرنگی نمی باشد. مزیت این گلخانه ها قیمت ارزان احداث هر واحد آن می باشد ولی بدلیل نامناسب بودن محیط داخلی برای رشد گیاه معمولاً میزان تولید در واحد سطح در مقایسه با گلخانه های مدرن بسیار کمتر است. بدلایل ذکر شده این نوع گلخانه ها توسعه نیافته است و گلخانه های چوبی که قبلاً احداث شده به تدریج به گلخانه های مدرن تبدیل می شوند.
5-2- گلخانه های فلزی یا مدرن

اسکلت این گلخانه ها از فلز است که معمولاً با پلاستیک های ضد اشعه ماوراء بنفش (uv) پوشش و دارای سیستم گرمایشی و تهویه مناسب می باشد. ارتفاع این نوع گلخانه ها بیش از 5/4 متر است و بدلیل شرایط مناسب رشد گیاه در اینگونه سازه, عملکرد در واحد سطح نسبت به گلخانه های چوبی افزایش دارد.

اتصال قطعات در گلخانه های فلزی بوسیله پیچ ومهره(پرتابل)و یا استفاده از جوش می باشد. هزینه واحد گلخانه های پرتابل نسبت به سیستم جوشی 20-15% بیشتر است ولی نصب آن آسانتر و تغییرات در سازه راحت تر است. تیپ های مختلف سازه های موجود, مزایا و معایب  در جدول شماره(1) نشان داده شده است. 

جدول شماره(1)

شرایط لازم برای احداث گلخانه

برای احداث هر گلخانه باید موارد ذیل مد نظر قرار گیرد.

محل مناسب جهت گلخانه

اولين نكته مهم محل مناسب است. در انتخاب محل مناسب، فضاي توسعه بايستي مورد توجه قرار گيرد. پيش بيني احداث ابنيه مورد نياز علاوه بر اسكلت گلخانه ها، ساختمان كارگري، سرويسهاي بهداشتي، فضاي لازم جهت ذخيره آب و سوخت  از اهميت ويژه اي برخوردار است.

1- توپوگرافي محل مورد نياز : بايستي محل تا حد امكان مسطح باشد تا هزينه تسطيح كاهش يابد. بدليل استفاده گسترده از آب در عمليات گلخانه ها احداث يك سيستم زهكش مناسب مخصوصاً در خاكهاي داراي بافت سنگين ضروري است مخصوصاً قرار دادن لوله هاي سفالي.

2-  در مناطق بادخيز گلخانه را نبايد عمود بر جهت بادهاي غالب احداث كرد. بهترين حالت اين است كه طول گلخانه تقريباً در امتداد جهت باد غالب محل بوده و نسبت به آن انحراف مختصري داشته باشد. گلخانه‌هاي قوسي ( تونلي يا كوانست Quonset يا هافمن) كه داراي سقف و ديواره كماني مي باشد باد را به سهولت از روي خود عبور داده و بهتر از گلخانه ها زاويه دار داراي ديواره عمودي در برابر باد مقاومت مي‌كنند.

3-  دسترسي سريع به نيروي كار ارزان و همچنين دسترسي به امكانات جهت حمل و نقل كه در صورت بهره گيري سريع منجر به كاهش هزينه هاي توليد خواهد شد كه هدف نهايي مديريت گلخانه است .

4-  محل احداث عامل تعيين كننده نوع سوخت مورد استفاده است. گلخانه هاي دور از لوله هاي گاز مجبور به استفاده از ساير منابع انرژي بجاي گاز مي باشد كه به عنوان ارزان ترين و پاك ترين منبع انرژي به شمار مي رود.

5- در احداث گلخانه هاي تجاري آب بدليل استفاده گسترده آن از فاكتورهايي است كه كميت و كيفيت آن حائز اهميت است. يونهاي سديم، كلر و بي كربنات باعث كاهش كيفيت آب، صدمه به گياه و در نهايت افت محصول خواهد شد.

استفاده از آب چاه بدليل اينكه آب لوله كشي ممكن است داراي فلورايد باشد (فلورايد براي گياهان مضر است) مطلوب تر است. آب رودخانه هم ممكن است به عوامل بيماريزا آلوده باشد.

 حداقل آب مورد نیاز برای 1000مترمربع گلخانه در هر شبانروز در فصل تابستان(پیک مصرف)10-8 مترمکعب است که با توجه به میزان آب موجود, سطح گلخانه قابل احداث را میتوان مشخص کرد. علاوه بر مقدار آب, کیفیت آب از عوامل مهم در تولید محصولات گلخانه ای است.
تحمّل گیاه نسبت به املاح موجود در آب آبیاری متفاوت است. مهمترین عامل محدود کننده برای کشت های گلخانه ای شوری یا EC آب است.

EC قابل تحمّل برای گیاهان در جدول(شماره3)بیان گردیده است.

میزان EC اگر از مقادیر ذکر شده بیشتر گردد عملکرد محصول کاهش می یابد. علاوه بر EC, میزان سدیم قابل جذب(S.A.R),کلر, بیکربنات موجود در آب هم در عملکرد محصول مؤثرند لذا لازم است قبل از احداث گلخانه از آب مورد استفاده, آزمایش کاملی بعمل آید.

EC مناسب برای کشت محصولات گلخانه ای

جدول شماره (3)

پوششهای پلاستیکی :

پوششهای پلاستیکی می تواند از جنس پلی استر ، پلیوینل کلراید (P.V.C)   پلی وینل فلوراید(P.V.F)  باشد .

از مزایای این پوششها عدم نیاز به اسکلتهای سنگین وکاهش هزینه گرم کردن تا حدود 40% نسبت به گلخانه های شیشه ای یک لایه است . امروزه گلخانه های پلاستیکی درصد بالایی از گلخانه های دنیا را به خود اختصاص می دهند . ولی در اروپای شرقی محبوبیت چندانی ندارد .عیب پوششهای پلاستیکی دوام کم آنهاست چرا که اشعه ماورای بنفش خورشید باعث شکنندگی و تیرگی پلاستیک می شود . اغلب پوششهای پلاستیکی از نوع پلیاتیلن بوده که معمولاً به ماده مفاوم کننده در مقابل UV( اشعه ماورای بنفش ) آمیخته شده اند که در این صورت طول عمر آنها تا حدود 3 سال قابل افزایش  است . همچنین عیب دیگر این پوششها این است که در زمستان اگر هوای گلخانه سردتر بوده و با برخورد هوای مرطوب داخل گلخانه قطرات بخار آب بر روی آنها تشکژل می گردد که با پیوستن به هم بزرگ شده و با چکیدن قطرات بر سطح برگها باعث بالا رفتن رطوبت سطح برگ و ایجاد بیماری های قارچی می گردند و از طرفی با ریزش قطرات بر کف گلخانه ها باعث افزایش رطوبت خاک بسترها و کاهش میزان اکسیژن  خاک می شوند . که تداوم این امر می تواند منجر به کاهش جذب عناصر غذایی و کاهش رشد عمومی گیاه شود . راه حل این مشکل استفاده از اسپری محلول مواد شوینده در آب است که بر روی سطح داخلی پوشش می پاشند که البته این مواد خیلی زود پاک می شوند . حسن این کار جلوگیری از بزرگ شدن قطرات است . امروزه در کشورهای پیشرفته پلی اتیلن  و سایر پوششهای پلاستیک را به مواد نگهدارنده نور مادون قرمز (IR) آمیخته می کنند که تلفات دمای گلخانه را در شب 15 تا 25 درصد کاهش می دهند .

PVF نیز یکنوع پوشش پلاستیکی جدید است که تا ده سال دوام داشته و واکنش آن نسبت به نور و قیمت آن تقریباً معادل شیشه است . پوششهای دوبل پلاستیکی نیز کاهش هزینه سوخت تا یک سوم نقش موثری دارند . انجام پوششهای دولایه در اسکلت های سوله ای کهستون کمتری دارند راحت تر است . فاصله بین دولایه پایینی از 10-25/1 سانتی متر کمتر یا بیشتر نباشد . گلخانه های نیمه استوانه ای یا کوانست برای پوششهای دولایه ای مناسب می باشند .

در صورتی که از اسکلتهای چوبی استفاده شود می توان با رنگ نمودن چوب هم دوام آنها را افزود و هم با رنگ روشن سفید میزان نور داخل گلخانه را افزایش داد و قسمت داخل خاک پایه های چوبی را می توان با کمک یک ماده مقاوم کننده نظیر نفانات مس در مقابل پوسیدگی مقاوم نمود.

میزان کشیدگی پلاستیک بسیار مهم است . هنگامی که در یک روز سرد نصب شود می بایست آن را محکم کشید و در روز گرم کمتر کشیده شود با در هوای سرد منقبض و پاره نگردد .

صفحات محکم و شفاف PVC نیز در برخی نقاط بکار می روند که هزیده این صفحات 5-4 برابر ورقه های پلی اتیلنی بوده و عمری در خدود 2 سال دارند . این صفحات در معرض نور ماورای بنفش کدر شده و حالت شکنندگی پیدا می کنند.

امروزه اثر گلخانه های جدید در آمریکا چه به صورت دایم و یا موقت با پوششهای پلاستیکی ساخته می شوند.

9- گیره های جاسازی پوششهای پلی اتیلن دولایه

3-  فایبرگلاس مقاوم(FRP )  :

در صورتی که بر روی اسکلت های سبک بکار روند هزینه تمام شده گلخانه کمتر از گلخانه های شیشه ای می شود . این پوششها در برابر ضربات عوامل خارجی شکنندگی کمتری نسبت به شیشه دارند . شدت نور یکنواختی در گلخانه فراهم می کنند . ( شبیه شیشه مات ) ولی عیب آنها کدر شدن سطوح پوشش فایبرگلاس است که نیاز به فرچه کشی و سپس آغشته کردن سطح آن بارزین اکریلیک می باشد . بسته به کیفیت آنها دوام متفاوتی دارند و قیمت انها نیز معمولاً ارزانتر از شیشه است در سالهای اول میزان عبور نور از آنها با شیشه برابری  می کند و معمولاً برای پرورش گیاهان گلدانی برگ زینتی مناسب تر هستند در مدت زمان کمتری حنک شده ولی از نظر گرم کردن نیاز به انرژی تقریباً برابری با شیشه دارند . در احداث گلخانه به علت عدم نیاز به قاب ، نیروی کار و هزینه کمتری مورد نیاز می باشد . از معایب دیگر فایبرگلاس داشتن خطر آتش سوزی است .
تجهیزات مربوط به پوشش سازه گلخانه ای شامل :

• نایلون پلی اتیلن
• ورق های پلی کزبنات
• موتور وگیربکس بازوبسته کننده پنجره سقفی
• ریل و چرخ دنده پنجره سقفی
• توری ضد حشره
• موتور گیربکس جمع کننده پلاستیک ( رول آپ )
• بستهای نایلون

امروزه بخاطر ارزان بودن نایلون و اسکلت گلخانه های پلاستیکی و نیز سرعت عمل در اجراء و پائین بودن هزینه سرمایه گذاری اولیه ، گلخانه داران را برآن داشته تا از این نوع گلخانه ها بیشتر استفاده کنند . این نوع پوشش در عین ارزان بودن همان کارائی پوشش های شیشه ای را نیز دارد و تنها هر چندسال یک بار با هزینه بسیار ناچیز قابل تعویض است . این نایلونها سه لایه بوده و با ضخامت حدود 200 میکرون ، مقاوم در برابر اشعه ماوراء بنفش نیز میباشند .

ورقهای پلی کربنات بصورت موجدار یا دو جداره برای مصارف گلخانه ای نیز بکارمیروند . این ورقها از شیشه ارزانتر و از نایلون گرانتر میباشند ، اما بخاطر دوام نسبتا" طولانی ( بیش از 10 سال ) و مقاومت بالای آن در برابر باد و بارش ، برخی را بر آن داشته تا برای پوشش جانبی گلخانه های خود از آن استفاده کنند . بخاطر عدم انعطاف پذیری ، نمیتوان برای پوشش قوسی شکل سقف از آن استفاده کرد .

درتمام گلخانه های مکانیزه برای تهویه طبیعی و نیز خروج گرما در تابستان ، ازپنجره های سقفی قابل باز وبسته شدن استفاده میشود . این پنجره ها در طول تونلهای گلخانه بازو بسته شده و یک مکانیزم شامل ریل و چرخ دنده و یک شاخه لوله انتقال دهنده قدرت که محرک آن یک موتوروگیربکس 3فاز بسیار قوی است آن را بازو بسته میکند . میزان بازو بسته شده پنجره و نیز زمان بازوبسته شدن هر پنجره توسط دستگاه کنترل اقلیم انجام میگیرد . بعنوان مثال هنگام بروز طوفان ، جهت جلوگیری از آسیب به محصول ، این دستگاه که به بادسنج خارج از گلخانه متصل است ، فرمان بسته شدن پنجره ها را صادر میکند .

برای بازکردن پنجره های جانبی در سازه هائی که پوشش جانبی آن نایلونی است ، میتوان از موتورهای جمع کننده پلاستیک استفاده کرد . این موتورهای 24 ولتی به همراه یک گیربکس نسبتا قوی ، قادرند از 50 تا 100 متر در طول ، پلاستیک را حول یک محور جمع کنند .

وقتی پنجره ای در گلخانه باز میشود ، برای جلوگیری از ورود حشرات وآفاتی که از طریق هوا وارد میشوند ، از توری های مخصوص استفاره میشود . این توری ها همچنین از ورود تگرگ نیز جلوگیری میکنند .

2-سرمایش :
تجهیزات مربوط به سیستمهای سرمایشی شامل :

1- سیستم خنک کننده تابستانه:

1-1- سیستم خنک کننده فن وپد: متداولترین سیستم تابستانه در گلخانه ها به شمار می رود. (Fan and pad evaporative coding system)

2-1- سیستم خنک کننده تبخیری(مه پاش)  (Fog evaporating cooling system)

2- سیستم خنک کننده زمستانه

 2-1- سیستم تیوپ– پنکه  (fan tube ventilation)
فنهای مکنده (تخلیه یا اگزاست )

• فنهای گردش هوای داخلی
• فوگ و فن
• پدهای سلولزی
• قاب نگهدارنده پد
• چیلر و هواساز

برای کاهش دما در فصل گرما روشهایی وجود دارد که مرسوم ترین و در عین حال ارزانترین آنها روش پد و فن میباشد . میدانیم که دمای مطلوب برای گلخانه البته بسته به نوع محصول بین 22 تا 30درجه سانتی گراد خواهد بود . درنتیجه در مناطقی که حداکثر دمای مطلق آن 43 درجه است ، میتوان باکاهش حدود 15درجه توسط این سیستم و کاهش حدود 8 درجه توسط پرده سایه بان ، به دمای مورد نظر دست یافت . اما این روش در مناطق خشک کارائی خواهد داشت زیرا در این روش علاوه بر برودت ، رطوبت نیز تولید شده و اساس عملکرد سرمایشی آن ، تبخیر آب از جداره پدها میباشد که افت دما را باعث میگردد . لذا در مناطق مرطوب چون هوا ازرطوبت بالائی برخوردار است ، عمل تبخیر نیز به سختی صورت میگیرد .
نحوه اجرای این سیستم بدین صورت است که در یک سمت گلخانه پدهای سلولزی نصب شده و در سمت مقابل فنهای مکنده قرار دارند . این فاصله نباید بیشتر از 45 و کمتراز 35 متر باشد . با گردش فنها ، هوای گرم از خارج گلخانه به داخل پدها نفوذ کرده و ضمن عبور از پد ، دمای خود را ازدست داده و در فضای گلخانه جاری شده تا از سمت فنها خارج شود .

در مناطق شمالی کشور که رطوبت نسبی هوا زیاد بوده و از طرفی دمای هوا خیلی زیاد نیست ، میتوان با به گردش در آوردن هوای ساکن و بدون نیاز به پد ، به دمای مورد نیاز گلخانه دست یافت . به این ترتیب با تخلیه مداوم هوای گلخانه و ایجاد گردش هوا توسط فنهای سیرکوله ، میتوان دما را تا حد مناسبی کاهش داد . اما در مناطق گرم و رطوبتی مانند جنوب کشور میبایست از روشهای دیگر مانند سیستمهای خنک کننده چیلر و هواسازهای مرتبط با آن استفاده نمود که البته بسیار پرهزینه نیز هست .
قاب دور پدها برای نگهداری و نیز به گردش درآوردن آب به دور آنها بکار میرود .
سیستم فوگ و فن نیز یکی از روشهای خنک کردن و تامین رطوبت گلخانه هاست . اما این روش موضعی است .

3-گرمایش :

- انواع سیستم گرمایشی:

1-  سیستم مرکزی: سیستم شوفاژ(برای گلخانه های بالای 4/.هکتار) در این سیستم از بخار آب یا آب داغ استفاده می شود.

2- سیستم موضعی: بخاری شامل سه دسته, بخاریهای منفرد یا تراکمی– بخاریهای کنوکسیونی یا همرفتی– بخاریهای تابشی با انرژی پایین.

تجهیزات مربوط به سیستمهای گرمایشی شامل :

• کوره های هوای گرم در انواع و ظرفیتهای مختلف
• دیگهای آب گرم
• انواع ترموستات و ترموسوئیچ

تجهیزات گرماساز در فصل سرما علی الخصوص در سازه های غیر مکانیزه سنتی ، نقش بسیار مهم و حیاتی را ایفا میکنند . البته وظیفه اصلی این تجهیزات ، حفظ محصول گلخانه ای در برابر سرمازدگی و یکنواخت نگه داشتن دمای گلخانه است . چنانچه سازه از استاندارد بالایی برای تحمل بار برف برخوردار نباشد ، استفاده از تجهیزات گرماساز حتی در صورت عدم کشت در زمستان ، برای حفظ آن لازم است . بهترین روش برای ایجاد گرمای مطبوع ، استفاده از سیستم حرارت مرکزی ( شوفاژ) میباشد . زیرا در این روش رطوبت کمتری از دست میرود . اما هزینه سرمایه گذاری بسیار بالا مانع از استفاده رایج آن گردیده است .

روشهای جایگزین دیگر که بسیار هم ارزانتر میباشند ، کوره های هوای گرم یا هیترهای موضعی است که درآن هوای گرم توسط فنهای قوی به داخل محیط دمیده میشود . برای انتقال و توزیع یکنواخت گرما میتوان از کانالهای ثابت گالوانیزه ویا کانالهای نایلونی موقت سوراخدار استفاده کرد .

4-آبیاری :
تجهیزات مربوط به آبیاری قطره ای شامل :

• انواع لوله های آبیاری با دریپرهای خطی
• نوارهای آبیاری دریپردار
• انواع فیلترهای تسویه
• مخازن پلی اتیلنی برای کود و آب
• دستگاه تزریق هیدروپونیک

امروزه باتوجه به کمبود آب دراکثر مناطق روشهای آبیاری قطره ای چه در کشتهای باز وچه در کشتهای گلخانه ای با استقبال زیادی همراه بوده است .
درست است که این روش با هزینه سرمایه گذزاری اولیه زیادی روبروست ، ولی چون روش کنترل شده و به لحاظ مصرف آب بسیار اقتصادی است حتی درکوتا ه مدت نیز جوابگوی سرمایه گزاری اولیه اش هست .
در این روش معمولا" مخزنی از آب با ظرفیت مناسب با سطح زیرکشت در نظر گرفته میشود . این مخزن میتواند استخر آب روباز بوده ویا مخزن پیش ساخته قابل مونتاژدر محل باشد .
روشهای آبیاری قطره ای متفاوت بوده اما عملکردشان یکی است . در متداول ترین آن مخرن یا تانک کود از مخزن اصلی آبگیری شده کود یا مواد غذائی به نسبت مشخص درون آن ریخته میشود و پس از عبور از فیلتر های مخصوص ، توسط پمپ به شبکه لوله کشی داخل گلخانه هدایت میگردد .
در روش آبیاری هیدروپونیک میتوان همزمان از چند نوع کود محلول در چند تانک کود که همگی به یک دستگاه کامپیوتر مرکزی ارتباط دارند استفاده کرد . در این روش مواد غذائی توسط همین دستگاه با نسبتی که برای آن تعریف شده ، راس ساعت های معین به درون شبکه تزریق میشود .

سایر تجهیزات مورد نیاز گلخانه

1- ژنراتور (برق اِضطراری) 2- ترموستات 3- سیستم آبیاری تحت فشار

5- پرده های سایه بان و ذخیره انرژی :
تجهیزات مربوط به سیستم سایه اندازی شامل :

• پرده سایه بان و محافظ انرژی
• موتور و گیربکس جمع کننده سایه بان
• ریل و چرخ دنده مکانیزم سابه بان
• سیمهای پلی اتیلن نگه دارنده پرده سایه بان و نایلون

پرده سایه بان یا شید عمدتا" برای جلوگیری از نفوذ بیش از اندازه نور خورشید که باعث سوزاندن برگ گیاهان میشود بکار میرود . اما نوعی از آن که شید آلومینیومی دو منظوره نام دارد ، علاوه بر سایه اندازی در روزهای گرم تابستان ، در شبهای زمستان به کمک سیستم گرمایشی آمده و از نفوذ گرما به فضای بالای گلخانه جلوگیری میکند تاگرما در سطح بسترها باقی بماند .
سیستم بازو بسته کردن پرده سایه بان ، یک مکانیزم رفت و برگشتی است که توسط یک موتور 3 فاز و گیربکس نسبتا" قوی صورت میگیرد . انتقال قوای محرکه نیز توسط ریلهای دندانه دار بلند و چرخ دنده هاو نیز لوله های کشنده انجام پذیر است . معمولا" برای یک گلخانه با مساحت حدود 5000 متر مربع ، 1 موتور و گیربکس کافیست .
برای جلوگیری از افتادگی پرده های سایه بان یا به اصطلاح ، شکم دادگی ، از سیمهای پلی اتیلنی که اخیرا" جایگزین خوبی برای انواع گالوانیزه آن گردیده استفاده میشود ، بطوریکه در طول حرکت سایه بان به فواصل منظم و به موازات یکدیگر ، زیر و روی پرده نصب میشوند .

6-تجهیزات بستر سازی :
تجهیزات مربوط به بسترسازی شامل :
• پوشش مشکی و سفید بستر
• کوکوپیت و کوکوچیپس و پرلیت
• کودهای قابل تزریق (NPK)
• گروبگ
• گلدانهای پلاستیکی

یکی از روشهای کشت پیشرفته ، حذف خاک و جایگزینی مواد مصنوعی خنثی میباشد . برای خذف خاک و جدا کردن بستر های کشت از خاک زمین ، معمولا از پوششهای پلاستیکی مخصوص استفاده میشود . در بستر های غیر خاکی ، (نظیر بستر های کشت هایدروپونیک ) آفات ناشی از خاک نامناسب و علفهای هرز به صفر رسیده ، مصرف آب و مواد غذائی نیز کنترل شده و بسیار کم خواهد بود . در این روش چون مواد غذائی مستقیما" به ریشه گیاه خورانده میشود ، انرژی گیاه نیز صرف رشد خارج از بستر ودادن محصول خواهد شد . لذا محصول بدست آمده نیز با کیفیت تر و باکمیت چند برابر و عمر بیشتر تولید میشود . همچنین میتوان از گلدانهای پلاستیکی مخصوص برای جداکردن محیط کشت از خاک ، استفاده كرد .

مواد بستر مصنوعی باید از نظر مواد شیمیائی کاملا" خنثی بوده و دارای ظرفیت آبگیری بالائی باشند . کوکوپیت که همان الیاف دور میوه ناگیل است ، پس از فرآوری و فشرده سازی یکی از این مواد میباشد که قادر است تا 10برابروزن خود آب جذب نماید . مخلوط کردن کوکوپیت با ماده متحلخلی بنام پرلیت که یک ماده معدنی بی اثر است ، قابلیت جذب آب را بیشتر میکند .
NPK نوعی کود شیمیائی و ترکیبی از نیترات آمونیوم و فسفات و پتاس میباشد که محلول آن در آب و تزریق آن در بستر ، اکثر نیازهای غذائی گیاهان را تامین میکند .
گروبگ ، کیسه ای شبیه به کیسه خواب و پر شده از مواد بستر بوده که در روی آن به فواصل منظم دریچه هائی جهت رشد نشاء گیاه ایجاد گردیده است .

7-مه پاش :
تجهیزات مربوط به سیستمهای مه پاش شامل :

• نازلهای فوگر
• دستگاه کامپیوتر فوگ
• کمپرسور هوای فشرده

برای تامین رطوبت در محیطهای خشک ونیز برای کاهش نسبی دما ، از سیستمهای مه پاش ( میست ) استفاده میشود . عملکرد این سیستمها بدینگونه است که ابتدا هوای فشرده به همراه آب از طریق لوله های فشار قوی به داخل گلخانه انتقال داده شده و توسط شیرهای برقی و طبق برنامه زمانبندی شده ای که توسط کامپیوتر این سیستم اعمال میشود از نازلهای پاشش ( فوگرها) به هوای داخل اسپری میگردد . این امر هم باعث تامین رطوبت شده و هم در اثر تبخیر آب اسپری شده ، دمای محیط کاهش می یابد .

8- کنترلهای اقلیمی :
تجهیزات مربوط به سیستمهای کنترل اقلیم شامل :

• سنسورباد و باران و دما (ایستگاه هواشناسی )
• سنسور دما و رطوبت
• دستگاههای کنترل اقلیم
• کامپیوترهای کنترل اقلیم پیشرفته

9- تجهیزات فرعی :
برخی تجهیزات فرعی مورد مصرف در گلخانه ها شامل :

• چسبهای نواری ترمیم پلاستیک
• سینی های نشاء
• لامپ و ترانس و رفلکتور نور مصنوعی
• رنگهای سایه ساز و پاک کننده های آن

پرده سایه بان یا شید عمدتا" برای جلوگیری از نفوذ بیش از اندازه نور خورشید که باعث سوزاندن برگ گیاهان میشود بکار میرود . اما نوعی از آن که شید آلومینیومی دو منظوره نام دارد ، علاوه بر سایه اندازی در روزهای گرم تابستان ، در شبهای زمستان به کمک سیستم گرمایشی آمده و از نفوذ گرما به فضای بالای گلخانه جلوگیری میکند تاگرما در سطح بسترها باقی بماند .
سیستم بازو بسته کردن پرده سایه بان ، یک مکانیزم رفت و برگشتی است که توسط یک موتور 3 فاز و گیربکس نسبتا" قوی صورت میگیرد . انتقال قوای محرکه نیز توسط ریلهای دندانه دار بلند و چرخ دنده هاو نیز لوله های کشنده انجام پذیر است . معمولا" برای یک گلخانه با مساحت حدود 5000 متر مربع ، 1 موتور و گیربکس کافیست .
برای جلوگیری از افتادگی پرده های سایه بان یا به اصطلاح ، شکم دادگی ، از سیمهای پلی اتیلنی که اخیرا" جایگزین خوبی برای انواع گالوانیزه آن گردیده استفاده میشود ، بطوریکه در طول حرکت سایه بان به فواصل منظم و به موازات یکدیگر ، زیر و روی پرده نصب میشوند .

مواد بستر مصنوعی باید از نظر مواد شیمیائی کاملا" خنثی بوده و دارای ظرفیت آبگیری بالائی باشند . کوکوپیت که همان الیاف دور میوه ناگیل است ، پس از فرآوری و فشرده سازی یکی از این مواد میباشد که قادر است تا 10برابروزن خود آب جذب نماید . مخلوط کردن کوکوپیت با ماده متحلخلی بنام پرلیت که یک ماده معدنی بی اثر است ، قابلیت جذب آب را بیشتر میکند .
NPK نوعی کود شیمیائی و ترکیبی از نیترات آمونیوم و فسفات و پتاس میباشد که محلول آن در آب و تزریق آن در بستر ، اکثر نیازهای غذائی گیاهان را تامین میکند .
گروبگ ، کیسه ای شبیه به کیسه خواب و پر شده از مواد بستر بوده که در روی آن به فواصل منظم دریچه هائی جهت رشد نشاء گیاه ایجاد گردیده است .

-مه پاش :

تجهیزات مربوط به سیستمهای مه پاش شامل :

• نازلهای فوگر
• دستگاه کامپیوتر فوگ
• کمپرسور هوای فشرده

برای تامین رطوبت در محیطهای خشک ونیز برای کاهش نسبی دما ، از سیستمهای مه پاش ( میست ) استفاده میشود . عملکرد این سیستمها بدینگونه است که ابتدا هوای فشرده به همراه آب از طریق لوله های فشار قوی به داخل گلخانه انتقال داده شده و توسط شیرهای برقی و طبق برنامه زمانبندی شده ای که توسط کامپیوتر این سیستم اعمال میشود از نازلهای پاشش ( فوگرها) به هوای داخل اسپری میگردد . این امر هم باعث تامین رطوبت شده و هم در اثر تبخیر آب اسپری شده ، دمای محیط کاهش می یابد .

8- کنترلهای اقلیمی :

تجهیزات مربوط به سیستمهای کنترل اقلیم شامل :

• سنسورباد و باران و دما (ایستگاه هواشناسی )
• سنسور دما و رطوبت
• دستگاههای کنترل اقلیم
• کامپیوترهای کنترل اقلیم پیشرفته

9- تجهیزات فرعی :

برخی تجهیزات فرعی مورد مصرف در گلخانه ها شامل :

• چسبهای نواری ترمیم پلاستیک
• سینی های نشاء
• لامپ و ترانس و رفلکتور نور مصنوعی
• رنگهای سایه ساز و پاک کننده های آن

عوامل قابل کنترل در گلخانه ­ها

· .درجه حرارت؛

· .نور؛

· .رطوبت؛

· . مقدار گاز کربنیک(Co2).

هر کدام از عوامل قابل کنترل در گل­خانه ­ها جداگانه توضیح داده می‌شوند. درجه حرارت در گل خانه ها تنظیم درجه حرارت در گل­خانه ­ها شرط اولیه برای رشد و نمو بسیاری از گیاهان است. نیاز گیاهان به درجه حرارت دامنه ­های مختلفی دارد. بعضی از گیاهان دماهای بالاتری نیاز دارند مثل گیاهان مناطق گرمسیری. بعضی دیگر در درجه حرارت­های کمتر از 20 درجه سانتیگراد هم بخوبی رشد و نمو می­کنند، مانند گیاهانی که از مناطق سردسیری منقل شده‌اند نظیر پامچال که در جنگل‌های شمال دیده می‌شود. اما چگونگی تنظیم دما در گلخانه­ها بستگی به سیستم گرمایی دارد. انواع بخاری‌ها یا سیستم‌های گازی و ... می‌توانند مورد استفاده قرار بگیرند. اما دو شرط اولیه موجود در عامل گرم ‌کننده عبارتند از: 1- توان توزیع یکنواخت دما در سطح گلخانه را دارا باشد؛ 2- فاقد اثرات مخرب زیست محیطی باشد. 3دی اکسید کربن را هم تامین کند. نوع دیگر گلخانه گلخانه های استوانه ای است که برای دریافت نور بیشترومقاومت کمتر در برابر باد است

 

 نیاز نوری گیاهان

همه گیاهان به یک اندازه به نور نیازمند نیستند. بعضی از گیاهان نیاز به نور فراوانی دارند و بعضی دیگر به نور کمتری نیاز دارند. بنابراین گیاهان را از نظر نیاز نوری به سه گروه بزرگ تقسیم می­کنیم:

گیاهان روزبلند: برای به گل رفتن بین 10 تا 14 ساعت به نور نیاز دارند، مانند گیاهان فصلی تابستانه نظیر احار، اطلسی، ناز و میمون.

گیاهان روزکوتاه: برای به گل رفتن نیاز نوری کمتر از 12 ساعت دارند. که در نقطه مقابل گیاهان روز بلند قرار می‌گیرند، مثل گل داوودی.

گیاهان بی تفاوت به طول روز: برای نگهداری در منزل بسیار مناسب و مطلوب هستند. مثل گل حنا یا بگونیا که حساسیتی نسبت به طول روز ندارند و در تمام طول سال گل دارند. به گل بردن گیاهان روز کوتاه در طی ساعات روشنایی، طولانی به موضوع کنترل نور بر می­گردد. در کشور ما با توجه به اینکه روزهای آفتابی خیلی زیاد است باید نیاز نوری گیاه شناخته شود تا گیاه در طی روزهای بلند بخوبی از رشد رویشی برخوردار باشد. لذا گیاهان روز کوتاه را به وسیلهٔ پایین آوردن ساعات روشنایی، بوسیله یک پرده تیره رنگ، و اصطلاحاً ایجاد شب­های طولانی به گل می­بریم.

نور در گلخانه ها در گلخانه­ها مقدار نور را به وسیلهٔ پوشاندن شیشه­ ها با حصیر، پاشیدن گِل ومل و یا رنگ‌های قابل شست و شو و یا با استفاده از چادر­های الکترونیکی، کنترل می‌کنیم.

 

 کنترل رطوبت در گلخانه­ها

تأ­مین رطوبت یکی از پارامترهای مهم در گلخانه ­ها است. برای رشد و نمو گیاهان، البته باید نیازهای رطوبتی گیاهان را بشناسیم. بعضی از گیاهان به رطوبت‌های خیلی بالا نیاز دارند و بعضی دیگر به رطوبت کمتری نیاز دارند، مثل گل کاغذی. بعد از شناخت نیاز رطوبتی گیاهان، آن‌ها را در گلخانه­های خاص خود جایگزین می­کنیم یعنی همه گیاهان در یک نوع گلخانه نگهداری نمی‌شوند. در سطوح تخصصی و بزرگ، هر گلخانه برای یک محصول و یا تعدادی محصول مشابه با نیاز­های یکسان در نظر گرفته می‌شود. راه‌ها و روش‌های مختلفی برای تأمین رطوبت گل‌خانه‌ها وجود دارد که عبارتست از: 1. آبیاری؛ 2. پاشیدن آب به سقف و کف و جدار گلخانه؛ 3.کاربرد دستگاه‌های بخار ساز.

 گاز کربنیک در گلخانه­ها

کاربرد Co2 تقریباً معادل استفاده از مواد غذایی، کاربرد پیدا کرده است. در کشور ما که گیاهان از لحاظ نوری در وضعیت مناسبی قرار دارند می‌توان با بالا بردن مصرف Co2 راندمان محصول را نیز بالاتر برد. وجود Co2برای انجام عمل فتوسنتز ضروری است. این واکنش شیمیایی منجر به تولید محصول سبز یا عملکرد گیاه می­شود. در این واکنشCo2 عامل بسیار مهمی تلقی می­شود.

فرمول نور ساخت (فتوسنتز)

6 CO2 + 6 H2O à C6H12O6 + 6 O2 گلخانه­های ایزوله و با شرایط استاندارد دارای Co2هستند. ازاینرو گلخانه­هایی که ارتباط کمتری با فضای خارج دارند و یا گلخانه­هایی که تبادل گازی کمی دارند و در معرض رفت و آمد‌های مکرر و متوالی نیستند برای مصرفCo2 مناسب­تر هستند.

نور : انرژی خورشیدی در همه ساختار هایی گیاهی نقش دارد و نتیجه نهایی این فرایند ها در رشد گیاه است كه منجر به افزایش ماده خشك می شود . در شرایطی كه همه عوامل از جمله میزان دی اكسید كربن , دما و رطوبت در حد مطلوب باشد . برای انجام فتوسنتز به شدت نور در حد مطلوب نیاز است . نور كم باعث كاهش فتوسنتز و رشد گیاه و نور یشتر باعث صدمه به كلروپلاست ها و كاهش فتوسنتز می شود .

فتو پریود عبارت است از مدت زمانی از روز كه نور به گیاه می تابد . طول روز بسته به فصل سال و عرض جغرافیایی تغییر می كند . در نیمكره شمالی طول روز در چهار روز از سال اهمیت ویژه دارد .

1-  اول فروردین (21مارس) : كه خورشید مستقیما بالایی خط استوا قرار میگیرد و در این روز طول روز و شب مساوی و برابر 12 ساعت است . و به آن اعتدال بهاری می گویند .

2-  سی و یكم خرداد (21 ژوئن) : كه خورشید به شمالی ترین قسمت بالایی خط استوا می گیرد و طولانی ترین روز و كوتاه ترین شب سال است و به آن انقلاب تابستانی می گویند .

3-  سی ام شهریور (21سپتامبر ) : كه خورشید مستقیما بالایی خط استوا است و طول روز و شب مساوی است و اعتدال پاییزی نامیده می شود .

4-  سی ام آذر (21 دسامبر ) : كه خورشید در جنوبی ترین قسمت زیر خط استوا قرار می گیرد و كوتاه ترین روز و بلند ترین شب سال است و انقلاب زمستانی نامیده می شود (شب یلدا )

نقطه موازنه نوری (Light compensation point) : نقطه ای است كه در آن شدت فتوسنتز برابر شدت تنفس است . در این نقطه تمامی مواد تولید شده در فتوسنتز در تنفس به مصرف می رسد . نقطه موازنه نوری در گیاهان آفتاب پسند بیشتر از گیاهان سایه پسند است .

نقطه اشباع نوری (Light saturation point) : نقطه ای كه فتوسنتز در آن حداكثر است و با افزایش نور دیگر فتوسنتز افزایش نمی یابد , نقطه اشباع نوری گویند. 

كیفیت نور : اشعه ماورای بنفش با طول موج 400- 300 نانومتر باعث صدمه به گیاه شده و غیر قابل رویت با چشم انسان است . اشعه مادون قرمز با طول موج 750- 700 نانومتر خارج از حس بینایی انسان است و ضروری برای رشد گیاه است اما در فتوسنتز گیاه بی تاثیر است . طیف نوری (760- 380 نانومتر) در فتوسنتز نقش دارد . میزان فتو سنتز در نور قرمز و آبی حداكثر است .  اگر گیاه فقط در معرض نور آبی قرار گیرد رشد كاهش و اندام های گیاه سفت و تیره می شود و اگر گیاه در معرض نور قرمز قرار گیرد رشد گیاه افزایش و اندام های گیاه نرم و لصیف می شود . برای انجام فتو سنتز تمامی طول موج های نور لازم است .

افزایش شدت نور : به استثنای سایه پسند ها افزایش نور در اواسط پاییز تا اوایل بهار باعث افزایش محصول می گردد . ساده بودن قاب های شیشه ای روی گلخانه ظرفیت قاب ها و افزایش عرض قاب ها باعث افزایش شدت نور وارده به داخل گلخانه می شود . اسكلت چوبی به طور كاملا محسوس شدت نور را كاهش می دهد و بهتر است چهارچوب چوبی زا با رنگ سفید رنگ آمیزی كرد تا به به جای جذب نور آن را منعكس كنند . همچنین بهتر است كه قاب های شیشه ای پوشش گلخانه را نیز با رنگ سفید رنگ كنند و پوشش بیرونی قاب ها را هر دو سال یك بار و از داخل هر 5 سال یك بار رنگ آمیزی شود .

میزان كاهش نور تابیده شده به گلخانه عبارت است از : 10 درصد توسط اسكلت و 5 درصد توسط قاب شیشه ای و 7 درصد شیشه ها و 78 درصد نور وارد گلخانه می شود . شیشه ها را باید در پاییز و زمستان از موادی كه برای كاهش شدت نور ورودی با رنگ پوشیده شده اند پاك كرد . این مواد حدود 20 درصد میزان نور ورودی را كاهش می دهند .

تامین نور تكمیلی :

انواع لامپ ها

1-  نور سفید (حاوی رشته ملتهب تنگستن) : نور در این لامپ ها حرارت تولیدی زیاد و كیفیت نور پایین است و راندمان تبدیل انرژی الكتریكی به نورانی 7 درصد است . بخش بیشتری به گرما تبدیل می شود .

2-  لامپ فلورسنت : این لامپ ها در رشد و نمو موثر هستند . عیب این لامپ ها قدرت ولتاژ پایین است و لازم است كه تعداد زیادی لامپ مصرف شود كه در این صورت هزینه سیم كشی و نصب زیاد آنها باعث ایجاد سایه روی گیاهان می شود. لامپ های سرد و مهتابی گرم بازده خوبی دارند(20درصد ) و مخمترین و معمول ترین لامپ فلورسنت برای رشد گیاه هستند . نور در این لامپ ها نزدیك نور آبی است .

3-  لامپ های سدیمی فشار بالا : این لامپ ها ارزان و كاربرد آنها ساده است . راندومان تبدیل انرژی الكتریكی به نورانی آن حدود 20 درصد می باشد .

مدت زمان تابش 18 – 16 ساعت (نور طبیعی و تكمیلی) است . مدت زمان خاموش كردن لامپ های مكمل وقتی است كه نور خورشید طبیعی محیط را كاملا روشن كرده باشد . در این زمان نور باید دو برابر نور تمكیلی لامپ ها  باشد . تابش 24 ساعته در مورد اكثر گیاهان مضر و یا بی اثر است .

واكنش گیاهان در مرحله جوانی (مرحله نشا در خزانه یا جعبه نشا) زیاد و به مرور زمان از شدت آن كاسته می شود . برای یك بستر كاشت به عرض 1.2 متر , یك رشته لامپ 60 واتی به فاصله 1.2 متر از هم و در ارتفاع 1.5 متر بالاتر از سطح خاك بستر كشت و برای دو بستر یك رشته لامپ 100واتی به فاصله 1.8 متر از هم و در ارتفاع كمتر از 1.8 متر نیاز است .

برای روشن كردن هر متر مربع مساحت گلخانه 16 وات نور مورد نیاز است .

 

 

 کنترل رطوبت در گلخانه­ها

تأ­مین رطوبت یکی از پارامترهای مهم در گلخانه ­ها است. برای رشد و نمو گیاهان، البته باید نیازهای رطوبتی گیاهان را بشناسیم. بعضی از گیاهان به رطوبت‌های خیلی بالا نیاز دارند و بعضی دیگر به رطوبت کمتری نیاز دارند، مثل گل کاغذی. بعد از شناخت نیاز رطوبتی گیاهان، آن‌ها را در گلخانه­های خاص خود جایگزین می­کنیم یعنی همه گیاهان در یک نوع گلخانه نگهداری نمی‌شوند. در سطوح تخصصی و بزرگ، هر گلخانه برای یک محصول و یا تعدادی محصول مشابه با نیاز­های یکسان در نظر گرفته می‌شود. راه‌ها و روش‌های مختلفی برای تأمین رطوبت گل‌خانه‌ها وجود دارد که عبارتست از: 1. آبیاری؛ 2. پاشیدن آب به سقف و کف و جدار گلخانه؛ 3.کاربرد دستگاه‌های بخار ساز.

 گاز کربنیک در گلخانه­ ها

کاربرد Co2 تقریباً معادل استفاده از مواد غذایی، کاربرد پیدا کرده است. در کشور ما که گیاهان از لحاظ نوری در وضعیت مناسبی قرار دارند می‌توان با بالا بردن مصرف Co2 راندمان محصول را نیز بالاتر برد. وجود Co2برای انجام عمل فتوسنتز ضروری است. این واکنش شیمیایی منجر به تولید محصول سبز یا عملکرد گیاه می­شود. در این واکنشCo2 عامل بسیار مهمی تلقی می­شود.

فرمول نور ساخت (فتوسنتز)

6 CO2 + 6 H2O à C6H12O6 + 6 O2 گلخانه­های ایزوله و با شرایط استاندارد دارای Co2هستند. ازاینرو گلخانه­هایی که ارتباط کمتری با فضای خارج دارند و یا گلخانه­هایی که تبادل گازی کمی دارند و در معرض رفت و آمد‌های مکرر و متوالی نیستند برای مصرفCo2 مناسب­تر هستند.

 گرم كردن گلخانه : 

 حرارت خورشیدی : پوشش گلخانه در روز انرژی تابشی خورشید را به صورت نور و امواج الكترو مغناطیسی جذب و این انرژی گیاهان , خاك و سایر اشیاء موجود در گلخانه را گرم می كند . این حرارت جذب شده توسط اشیاء داخل گلخانه در شب و در دمای پایین از آن ها منتشر می شود و با طول موج های بزرگتر ساطع می شود كه از پلاستیك عبور كرده ولی از شیشه عبور نمی كند .

اثر گلخانه ای  Green house Effect : گرفتن پرتو ها ی نور  با طول موج كوتاه و ساطع كردن پرتوها با طول موج بلند را اثر گلخانه ای گویند .

اثر گلخانه ای بر روی پوشش های مختلف متفاوت است به این معنی كه این موج ها از پلاستیك خارج می شود ولی از شیشه نمی تواند عبور كند.

كالری : مقدار گرمایی كه لازم است تا دمای یك گرم آب را  یك درجه سانتی گراد افزایش دهد كالری گویند .

واحد گرمایی انگلستان (Btu) : مقدار گرمایی كه لازم است تا دمای یك پوند آب را یك درجه فارنهایت افزایش دهد واحد گرمایی انگلستان نامیده می شود .

چون گلخانه در زمستان قادر نیست كه تمامی گرمای مورد نیاز خود  را از نور خورشید تامین كند بنابراین نیاز گلخانه به گرما از طریق مختلف لازم است كه به آنها اشاره می كنیم :

سیستم های گرمایی كه برای گرم كردن گلخانه ها مورد استفاده قرار می گیرند باید دارای خصوصیات زیر باشند : 1- امكان تامین حرارت مورد نیاز در سرد ترین شب سال را داشته باشد 2- حرارت را در سر تا سر گلخانه به طور یكنواخت پخش كند كه باعث كاهش بیماری ها , رشد مناسب گیاهان و افزایش كارایی آنها می شود .

تولید گرما در گلخانه می تواند به صورت منبع حرارتی مركزی یا موضعی باشد .

سیستم حرارتی مركزی : در این سیستم یك یا چند دیگ بزرگ بخاری در محلی قرار داده می شوند كه بخار آب یا آب داغ شده توسط این بخاری ها طول مسیری كه داخل گلخانه لوله كشی شده به حركت در می اید و تمامی محیط  گلخانه را تقریبا به یك اندازه گرم می كند . كه البته هزینه اولیه آن زیاد است .

سیستم حرارتی موضعی (Hot Air Furnace) :در گلخانه های پلاستیكی كه به طور موقت احداث می شود و یا در زمان های خاص از سال مورد استفاده قرار می گیرد سیستم گرم كننده مركزی مقرون به صرفه نمی باشد و بهتر است از سیستم موضعی استفاده شود . در این روش بخاری در نقاط مختلف گلخانه قرار داده می شود و فقط محیط اطراف خود را گرم می كند و هزینه اولیه آن كم است از جمله این بخاری ها می توان به بخاری های منفرد و یا تراكمی اشاره كرد .

برای سوخت كامل نیاز به گاز اكسیژن است كه تامین هوای تازه برای احتراق توسط  لوله های صورت می گیرد كه هوای تازه را وارد گلخانه می كنند و دود حاصله از سوخت را نیز به بیرون گلخانه هدایت می كنند البته برخی از گلخانه داران دود و دی اكسید كربن حاصل از سوخت و احتراق را به بیرون هدایت نمی كنند و تصور میكنند كه دی اكسید كربن حاصل از احتراق برای فتوسنتز گیاهان موثر است و به انها كمك می كند . هدایت دود ناشی از احتراق همراه با گاز های دیگر در گلخانه برای گیاهان و انسان مضر هستند و باعث مسمومیت گیاهان می شوند (دی اكسید كربن به صورت محدود و در شرایط ویژه ای برای برخی از گونه های گیاهان لازم است) سوخت كامل تولید آب و دی اكسید كربن می كند , در حالی كه سوخت ناقص تولید اتیلن كرده و باعث كج شدگی و پیچیدگی ساقه ,باریك شدن برگ ها و سقط جوانه می كند و همچنین حل شدن این ماده در لایه نازك رطوبت موجود در سطح برگ ها(H2SO3) تشكیل می شود كه در اثر اكسید شدن تولید اسید سولفوریك می كند و این اسید موجب سوزاندن سلول ها . ایجاد نقاط زرد در برگ ها و در شرایط حاد موجب مرگ كامل برگ می شود .

مسله مهم پس از تولید گرما انتقال آن با حداقل تلفات به گلخانه و توزیع یكنواخت در اطراف گیاهان است.سیستم گرمایش گلخانه طوری طراحی می شود تا از نیروی طبیعی برای حركت هوا استفاده شود . هوا توسط فرایندی طبیعی كنوكسیون یا همرفت (Convection) حركت می كند . یعنی هوا وقتی گرم می شود بالا می رود و وقتی كه سرد می شود پایین می آید . حركت كنوكسیونی هوا باعث می شود كه دمای گلخانه در جاهای مختلف آن متفاوت باشد . برای جلوگیری از این كار لوله های گرمایش باید طوری قرار بگیرندكه قادر به توزیع یكنواخت گرما باشند.بهترین گرمایش در حالتی انجام می شود كه از كف صورت گیرد؛ چرا كه به طور طبیعی هوای گرم به سمت بالا می رود. گیاهان اغلب دارای دمای مخصوص متوسطی برای رشد ایده آل می باشند. در جدول زیر محدوده های دمایی توصیه شده برای چندین محصول متداول گلخانه ای آمده است. دمای شبانه دارای بیشترین اهمیت است. با این وجود دمای روزانه بالا می تواند موجب از بین رفتن محصولات گلخانه شود.

 

   دمای روزانه و شبانه توصیه شده برای چند محصول متداول گلخانه ای 

 

خنك كردن گلخانه :خنك كردن گلخانه بسیار سخت تر و پر هزینه تر از گرم كردن آن می باشد . در تابستان هوای داخل گلخانه اغلب 11 درجه سانتی گراد و بیشتر از دمای محیط بیرون است

اثرات زیان بار دمای بالا عبارتند از : عدم استحكام ساقه ,كاهش اندازه گل , تاخیر در گلدهی و مرگ جوانه . خنك كردن به منظور جلوگیری از نفوذ تابش های زیاد آفتاب در تابستان صورت می گیرد .

روشهای خنك كردن عبارتند از : 1- سایه دادن .2- رنگ آمیزی پوشش گلخانه 3- سایه دادن با آب آهك 4- روش تبخیری پوشال و پنكه.

سایه دادن: لازم است به طریقی پوشش گلخانه پوشانده شود تا مانع تابش مستقیم اشعه آفتاب به گلخانه گردد . این كار هر چند كه روشنایی گلخانه را كاهش میدهد اما تا حدی مانع كاهش دمای گلخانه می شود . اگر پارچه روی سطح خارجی گلخانه قرار گیرد اثرسایه در كاهش دمای گلخانه بیشتر از قرار دادن پارچه در داخل گلخانه است.

رنگ آمیزی پوشش گلخانه یا(White wash) : از رنگ های پلاستیكی برای رنگ كردن پوشش گلخانه ها استفاده می گردد

 

   دمای روزانه و شبانه توصیه شده برای چند محصول متداول گلخانه ای 

 

خنك كردن گلخانه :خنك كردن گلخانه بسیار سخت تر و پر هزینه تر از گرم كردن آن می باشد . در تابستان هوای داخل گلخانه اغلب 11 درجه سانتی گراد و بیشتر از دمای محیط بیرون است

اثرات زیان بار دمای بالا عبارتند از : عدم استحكام ساقه ,كاهش اندازه گل , تاخیر در گلدهی و مرگ جوانه . خنك كردن به منظور جلوگیری از نفوذ تابش های زیاد آفتاب در تابستان صورت می گیرد .

روشهای خنك كردن عبارتند از : 1- سایه دادن .2- رنگ آمیزی پوشش گلخانه 3- سایه دادن با آب آهك 4- روش تبخیری پوشال و پنكه.

سایه دادن: لازم است به طریقی پوشش گلخانه پوشانده شود تا مانع تابش مستقیم اشعه آفتاب به گلخانه گردد . این كار هر چند كه روشنایی گلخانه را كاهش میدهد اما تا حدی مانع كاهش دمای گلخانه می شود . اگر پارچه روی سطح خارجی گلخانه قرار گیرد اثرسایه در كاهش دمای گلخانه بیشتر از قرار دادن پارچه در داخل گلخانه است.

رنگ آمیزی پوشش گلخانه یا(White wash) : از رنگ های پلاستیكی برای رنگ كردن پوشش گلخانه ها استفاده می گردد

تغذیه دی اكسید كربن

 مقدار دی اكسید كربن موجود در هوا 0.03درصد و یا حدود 300پی پی ام  می باشد. (هر میلیون كیلوگرم هوا دارای 300كیلوگرم دی اكسید كربن می باشد ) در مناطق صنعتی , باتلاقی و بستر رودخانه ها حدود 400پی پی ام و در برخی مناطق 200 پی پی ام است . 

مقدار دی اكسد كربن موجود در هوا برای فتوسنتز كافی است.

كمبود دی اكسید كربن : در زمستان به علت مسدود بودن گلخانه , تبادلات هئای داخل گلخانه با محیط بیرون به حداقل می رسد و در ساعات آفتابی روز دی اكسید موجود در فضای گلخانه توسط فرآیند فتوسنتز از هوا گرفته شده و مقدار آن در گلخانه بسته مرتب كم می شود (كمتر از 200 پی پی ام ) كه باعث كاهش فتوسنتز و توقف رشد می شود . یك برگ آفتابگردان در حال رشد , می تواند 2,4 متر در مدت یك ساعت مصرف كند . میزان دی اكسید كربن موجود در گلخانه بسته در عرض چند ساعت می تواند به نقطه بحرانی خود برسد ( پایین ترین حد ممكن ) و باعث بازماندن از رشد شود . مقدار بحرانی دی اكسید كربن 125- 25 پی پی ام است . ادامه كمبود دی اكسید كربن باعث طولانی شدن دوره كشت و كاهش كیفیت محصول می شود.

میزان دی اكسید كربن موجود در خاك بین 2500  - 2000 پی پی ام  متغیر است . منبع تولید این گاز در خاك تجزیه مواد آلی خاك و تنفس ریشه می باشد . دی اكسید كربن از میان ذرات خاك انتشار می یابد . این گاز با آب تركیب شده و تبدیل به كربنات و بی كربنات پتاسیم و منیزیم می شود . وجود دی اكسید كربن در خاك با كم كردن میزان اكسیژن خاك موجب كاهش رشد گیاه می شود . زهكشی ضعیف و غرقاب شدن خاك باعث كاهش میزان اكسیژن و افزایش دی اكسید كربن خاك می شود .

تزریق دی اكسید كربن : افزایش غلظت دی اكسید كربن تا میزان 1500 – 1000 پی پی ام برای اكثر گیاهان مفید است . البته افزایش دی اكسید كربن در فتوسنتز بستگی به سایر عوامل موثر در فتوسنتز دارد . غلضت بالای دی اكسید كربن برای گیاه سمی است و باعث كاهش عملكرد كلروزه شدن( بین رگبرگ ) و نكروزه شدن برگ می شود . سطح آستانه دی اكسید كربن در گیاهان مختلف متفاوت است . مثلادر گوجه فرنگی 2200 و در خیار 1500 پی پی ام می باشد . در كاهو تزریق 1600 پی پی ام دی اكسید كربن باعث 31 درصد افزایش محصول و 20 درصد زود رسی می شود . در گوجه فرنگی تزریق 1000پی پی ام باعث 48 درصد و در خیار تزریق 1000پی پی ام دی اكسید كربن باعث 33 درصد افزایش عملكرد می شود .

وقتی دستگاه های تهویه به اندازه 5 سانتی متر باز باشند و یا پنكه های خنك كننده كار كنند میزان دی اكسید كربن داخل گلخانه به اندازه محیط آزاد است (حدود 300 پی پی ام ) . در مناطق گرم , در جایی كه برای خنك كردن گلخانه دستگاه هاهی خنك كننده در تابستان به طور مداوم كار می كنند . تزریق دی اكسید كربن لازم است. وقتی تزریق دی اكسید كربن در زمستان انجام می شود رشد گیاهان و نیاز كودی نسبت به حالت عادی افزایش می یابد .

زمان تزریق دی اكسید كربن : تزریق دی اكسید كربن در تمام طول روز از طلوع آفتاب تا یك ساعت قبل از غروب صورت می گیرد . زمان تزریق به موقعیت گلخانه و عرض جغرافیایی هم بستكی دارد و در فصل های پاییز و زمستان صورت می گیرد . این عمل معمولا در اواخر شهریور یا اوایل مهر تا اواسط فروردین – اواسط اردیبهشت انجام می شود .  در زمان تزریق باید كلیه دستگاه های تهویه و هواساز و خنك كننده خاموش باشد و در یچه تهویه كمتر از 5 سانتی متر باز باشد .

منابع تولید دی اكسید كربن : دستگاه مولد دی اكسید كربن قادر به تولید 1500پی پی ام در مساحت 465متر مربع می باشد . سوخت دستگاه مولد نقتی مایع , گاز , پروپان , نفت سفید و .... است . دستگاه را معمولا از سقف آویزان می كنند . دی اكسید كربن در دمای پایین به صورت منجمد است كه به آن یخ خشك می گویند . دی اكسید كربن تحت فشار به صورت مایع است كه گران قیمت است .  

كمپوست , CO2 و گلخانه : توجه به بعضی از ویژه گی های مربوط به مواد آلی كمپوست و میزان CO2 در هوای گلخانه می تواند مفید باشد . وقتی كمپوست با خاك مخلوط می شود CO2  و گرما تولید می شود . هنگامی كه كپه های كمپوست تجزیه می شوند دمای آن ها به سهولت به بیش از 38 درجه سانتی گراد خواهد رسید كه ین امر می تواند حتی به گرم شدن گلخانه در زمستان  نیز كمك كند .

میزان دی اكسید كربن موجود در خاك بین 2500  - 2000 پی پی ام  متغیر است . منبع تولید این گاز در خاك تجزیه مواد آلی خاك و تنفس ریشه می باشد . دی اكسید كربن از میان ذرات خاك انتشار می یابد . این گاز با آب تركیب شده و تبدیل به كربنات و بی كربنات پتاسیم و منیزیم می شود . وجود دی اكسید كربن در خاك با كم كردن میزان اكسیژن خاك موجب كاهش رشد گیاه می شود . زهكشی ضعیف و غرقاب شدن خاك باعث كاهش میزان اكسیژن و افزایش دی اكسید كربن خاك می شود .

تزریق دی اكسید كربن : افزایش غلظت دی اكسید كربن تا میزان 1500 – 1000 پی پی ام برای اكثر گیاهان مفید است . البته افزایش دی اكسید كربن در فتوسنتز بستگی به سایر عوامل موثر در فتوسنتز دارد . غلضت بالای دی اكسید كربن برای گیاه سمی است و باعث كاهش عملكرد كلروزه شدن( بین رگبرگ ) و نكروزه شدن برگ می شود . سطح آستانه دی اكسید كربن در گیاهان مختلف متفاوت است . مثلادر گوجه فرنگی 2200 و در خیار 1500 پی پی ام می باشد . در كاهو تزریق 1600 پی پی ام دی اكسید كربن باعث 31 درصد افزایش محصول و 20 درصد زود رسی می شود . در گوجه فرنگی تزریق 1000پی پی ام باعث 48 درصد و در خیار تزریق 1000پی پی ام دی اكسید كربن باعث 33 درصد افزایش عملكرد می شود .

وقتی دستگاه های تهویه به اندازه 5 سانتی متر باز باشند و یا پنكه های خنك كننده كار كنند میزان دی اكسید كربن داخل گلخانه به اندازه محیط آزاد است (حدود 300 پی پی ام ) . در مناطق گرم